شماری از روحانیون هرات خواستار پاسخگویی طالبان درباره بازداشت زنان شدند

اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استان خراسان رضوی با انتشار اطلاعیه‌ای از مهاجران افغان مقیم ایران خواست از شرکت در هرگونه تجمع، تحصن یا فراخوان بدون مجوز رسمی خودداری کنند.

این اداره هشدار داد که بر اساس قوانین ایران، برگزاری یا مشارکت در تجمعات فاقد مجوز غیرقانونی است.

در اطلاعیه‌ای که روز جمعه، ۲۲ جوزا در کانال تلگرام اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی منتشر شده، آمده است: «هرگونه فراخوان، تجمع یا تحصن بدون اخذ مجوز از مراجع ذی‌صلاح غیرقانونی محسوب می‌شود.»

در این اطلاعیه تاکید شده است که با تجمع‌های بدون مجوز برخورد قانونی صورت خواهد گرفت. همچنین از مهاجران افغان خواسته شده است موضع‌گیری‌های خود را در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران تنظیم کنند.

این فراخوان در حالی منتشر می‌شود که پیشتر شماری از افغان‌ها در تهران در واکنش به بازداشت زنان از سوی طالبان و سرکوب معترضان در هرات، تجمعات اعتراضی برگزار کرده بودند.

معترضان در مقابل دفتر سازمان ملل در تهران و همچنین در برابر سفارت افغانستان تحت کنترول طالبان، با سر دادن شعارهایی چون «تحصیل، کار و آزادی» دست به تجمع زده بودند.

این جوایز معتبر ادبی سالانه به آثار برجسته زنان نویسنده تعلق می‌گیرد و هر برنده ۳۰ هزار پوند جایزه دریافت می‌کند. حامی مالی بخش غیرداستانی شرکت «فایندمای‌پست» و حامیان مالی بخش داستانی «اودیبل» و «بیلیز» هستند.

لیز دوست، روزنامه‌نگار کانادایی و گزارشگر ارشد بین‌المللی بی‌بی‌سی، ایده نگارش کتاب خود را از اقامت‌هایش در هتل اینترکانتیننتال کابل و گزارش‌گری از افغانستان الهام گرفته است. این ساختمان که روزگاری بسیار مجلل بود، برای بیش از نیم قرن در میان کودتاها، جنگ‌ها، اشغالگری‌ها و اکنون بازگشت طالبان پابرجا مانده است.

تانگام دِبونیر، رئیس هیئت داوران بخش غیرداستانی و وزیر سایه پیشین فرهنگ، رسانه و ورزش بریتانیا، این کتاب را «اثری بی‌نقص در حوزه ادبیات غیرداستانی روایی با ساختاری هوشمندانه و پژوهشی درخشان» توصیف کرد.

در بخش داستانی، جایزه به رمان «نامه‌نگار» نوشته ویرجینیا ایوانز تعلق گرفت. این رمان نامه‌نگارانه، نخستین کتاب این نویسنده امریکایی است و با استفاده از نامه‌هایی که زندگی شخصیت اصلی داستان پیرامون آن‌ها چرخیده، به بازخوانی زندگی و فقدان‌های او می‌پردازد.

به گزارش گاردین، جولیا گیلارد، نخست‌وزیر پیشین استرالیا و رئیس هیئت داوران بخش داستانی، این رمان را «ترکیبی نمونه از اصالت، تعالی و جذابیت» خواند و گفت: «نگارش داستان یک زندگی در قالب نامه کار آسانی نیست، اما ایوانز این کار را بی‌تکلف و روان انجام داده و از مخاطب می‌خواهد به انتخاب‌هایی که در زندگی مکرر خود می‌کنیم بیندیشد؛ او یک زندگی معمولی را به گرم‌ترین شکل ممکن ارتقا داده است.»

اهدای جایزه بخش غیرداستانی به کتابی درباره کابل، در شرایطی صورت می‌گیرد که افغانستان تحت اداره طالبان با محدودیت‌های شدیدی به‌ویژه برای زنان روبه‌رو است.

هتل اینترکانتیننتال کابل که محور کتاب لیز دوست قرار گرفته، خود در دهه‌های گذشته شاهدی بر تحولات سیاسی و اجتماعی و نمادی از تغییرات مداوم حاکمیت در این کشور بوده است.

نوراحمد اسلام‌جار، والی طالبان در هرات گفت که اخیرا میزان رعایت پوشش موردنظر این گروه در هرات به‌طور روزافزون کمتر شده بود.

او زنان بازداشت شده هرات را «بیماران روانی و شرعی» خواند و تاکید کرد که دستور داده شده این زنان از سطح شهر جمع‌آوری شوند.

اسلام‌جار در گفت‌وگو با خبرگزاری الاماره، رسانه طالبان، بازداشت شماری از زنان هرات به‌دلیل پوشش را فرمان «خدا و رسول» خواند. او دلیل رعایت نکردن حجاب طالبانی توسط برخی زنان هرات را تاثیرپذیری از «فرهنگ غیرافغانی» در دوره مهاجرت در کشورهای همسایه عنوان کرد.

والی طالبان گفت که این تصمیم بعد از ماها فکر و بعد از سال‌ها انتظار به‌خاطر اشد ضرورت اجرا شد. او افزود: «ما سال‌ها و ماهاست که درباره تطبیق فرمان حجاب در هرات راه‌ها و چاره‌های مختلف را سنجیدیم.»

او مدعی شد که «حجاب شرعی» در عنعنات هرات پوشیدن برقع است. همچنین اضافه کرد که اخیرا به‌دلیل مهاجرت‌ها پوشیدن چادرنماز (حجاب ایرانی) رایج شده و زنان می‌توانند با این نوع پوشش به شهر گشت‌وگذار کنند، اما باید صورت شان پوشیده باشد.

به باور والی طالبان این زنان می‌خواهند «چهره فرهنگی، دینی و تاریخی هرات» را تغییر بدهند.

آقای اسلام‌جار مدعی شد که زنان هرات توسط ماموران مرد بازداشت نشده‌اند. او گفت زنان هرات توسط گروهی از ماموران زن که در بخش نظامی و دستگیری‌ها مهارت دارند، بازداشت شده‌اند.

او درحالی این ادعا را مطرح کرد که ویدیوهایی از لحظه بازداشت زنان در روز نخست این روند در مناطقی از هرات نشان می‌دهند که ماموران مرد امر به معروف زنان و دختران را با زور و خشونت بازداشت می‌کنند.

والی طالبان اما گفت که «همه تصاویر» پخش شده در رسانه‌ها از جریان بازداشت زنان هرات «جعلی و ساخته هوش مصنوعی» است. او مدعی شد که هیچ زن و دختر هرات در زندان حبس نیست.

به گفته او، تعدادی از زنان توسط ماموران زن و خانواده‌های شان تنبیه شده و دوباره به خانه خود برگشته‌اند.

نوراحمد اسلام‌جار بدون اشاره به محل نگهداری زنان بازداشت شده گفت، این زنان در مکان محفوظ «تنبیه و توصیه» شده‌اند. به گفته او، زنان بازداشت شده، پس از اخذ تضمین و گفت‌وگو با خانواده آزاد شده‌اند.

این فرمانده ۵۰ ساله طالبان که به نام‌های نجیب‌الله نعیم، ابوطیب، خطاب و عتیق‌الله نیز شناخته می‌شد، پیش از این در اپریل ۲۰۲۵ به جرم خود مبنی بر حمایت از فعالیت‌های تروریستی و گروگان‌گیری اعتراف کرده بود و اکنون قاضی «کاترین پولک فایلا» حکم نهایی او را صادر کرده است.

از جبهه ملا دادالله تا هدایت صدها مهاجم انتحاری

ملا نجیب‌الله متولد سال ۱۹۷۹ است و از سن ۱۵ سالگی، هم‌زمان با ظهور تحریک طالبان به رهبری ملا عمر، وارد میدان جنگ شد. او در سال ۲۰۰۱ به عنوان سرگروه طالبان در ولایات شمالی افغانستان می‌جنگید و بعدها به یکی از کلیدی‌ترین افراد ملا دادالله تبدیل شد. او در اعترافاتش گفته بود به دلیل «شجاعت و جذابیت» ملا دادالله به او پیوسته است.

ملا دادالله او را به عنوان فرمانده صدها مهاجم انتحاری در «جبهه فدایی ملا دادالله» تعیین کرد. پس از کشته شدن دادالله در سال ۲۰۰۷ در هلمند، نجیب‌الله رهبری نیروهای او را بر عهده گرفت.

• 

  فرمانده طالبان به اتهام ربودن خبرنگار امریکایی به ۴۲ سال زندان محکوم شد

بر اساس گزارش وزارت عدلیه امریکا، او بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ فرماندهی عملیات‌های طالبان در ولایت میدان وردک را بر عهده داشت و حملات راکتی، کمین‌ها و حملات انتحاری متعددی را علیه نیروهای افغان و ناتو رهبری کرد؛ از جمله حمله‌ای در جون ۲۰۰۸ که منجر به کشته شدن سه سرباز امریکایی و مترجم افغان آن‌ها شد.

گفته می‌شود ملا نجیب‌الله دست‌کم سه بار توسط نیروهای امریکایی و افغان بازداشت شده بود، اما هر بار با پرداخت رشوه‌های کلان (از جمله ۲۵ هزار دالر در سال ۲۰۰۶) موفق به فرار از زندان شده بود.

تأسیس «فدایی محاذ» و اتهامات سنگین علیه شورای کویته

ملا نجیب‌الله به دلیل مخالفت شدید با ایجاد دفتر سیاسی طالبان در قطر و گفت‌وگوهای صلح با امریکا و دولت افغانستان، راه خود را از بدنه اصلی طالبان جدا کرد و گروه «فدایی محاذ» را بنیان گذاشت.

این گروه در سال ۲۰۱۵ اتهامات سنگینی را علیه رهبران ارشد طالبان از جمله ملا عبیدالله، ملا برادر، ملا اختر منصور و ملا گل‌آقا مطرح کرد و مدعی شد که آن‌ها به دو شاخه تقسیم شده و از استخبارات امریکا و بریتانیا معاش ماهانه دریافت می‌کنند. فدایی محاذ همچنین ادعا کرد که شورای کویته با دریافت ۵ میلیون دالر، ملا دادالله را توسط سه تن از محافظانش به قتل رسانده است. در پی این اختلافات، شورای کویته در جون ۲۰۱۴ تلاش کرد ملا نجیب را در ساحه «ستلایت تاون» کویته ترور کند؛ ملا نجیب جان سالم به در برد اما برادرش، حافظ تیمورشاه، در این سوءقصد کشته شد.

این گروه همچنان مدعی بود که ملا عمر توسط زهر به قتل رسیده است.

شکار خبرنگاران خارجی

گروه فدایی محاذ برای مطرح کردن نام خود، تمرکز ویژه‌ای بر هدف قرار دادن خبرنگاران و چهره‌های خارجی داشت و آن‌ها را «جاسوس» می‌نامید. این گروه مسئولیت ترور «نیلس هورنر» خبرنگار سویدنی در کابل (۲۰۱۴) و «سوشمیتا بنرجی» نویسنده هندی‌تبار را بر عهده گرفت. این گروه همچنین عامل ترور ارسلا جمال، والی پیشین لوگر و حمله انتحاری ناکام علیه صبغت‌الله مجددی معرفی شده است.

• 

  فرمانده طالبان که در اوکراین بازداشت شد در امریکا توسط یک زن محاکمه می‌شود

بزرگ‌ترین اقدام این گروه، ربودن «دیوید رود» خبرنگار روزنامه نیویارک تایمز در نوامبر ۲۰۰۸ در لوگر بود. ملا نجیب با همکاری شبکه حقانی، این خبرنگار را به میرانشاه در وزیرستان شمالی منتقل کرد.

یک همکار پیشین طالبان به افغانستان اینترنشنال گفت که شبکه حقانی در ابتدا برای آزادی این خبرنگار خواستار دریافت ۲۵ میلیون دالر و آزادی ۱۵ زندانی گوانتانامو شده بود. طالبان قصد داشتند با این پول، پهپادهای انتحاری کوچک ساخت چین را برای اهداف بزرگ خود خریداری کنند. با این حال، در جون ۲۰۰۹ در حالی که نگهبانان به خواب رفته بودند، دیوید رود و مترجمش طاهر لودین از دیوار ده فتی فرار کرده و خود را به پاسگاه مرزی پاکستان رساندند؛ فراری که تمام نقشه‌های طالبان را نقش بر آب کرد. اگرچه برخی منابع محلی مدعی هستند فرار وی با هماهنگی شورای کویته و در بدل پول سازماندهی شده بود.

پایان کار در اوکراین

ملا نجیب‌الله پس از این رویدادها، به پاکستان رفت و در لاهور کارخانه تولید روغن موتر تأسیس کرد که سال‌ها بر سر آن با شرکای خود جنجال داشت. او سرانجام در سال ۲۰۲۰ در کشور اوکراین بازداشت و به ایالات متحده امریکا مسترد شد؛ جایی که پس از سال‌ها دوسیه قضایی، سرانجام به ۴۲ سال زندان محکوم شد.

اسپیس‌ایکس ۵۵۵.۶ میلیون سهم خود را به قیمت ۱۳۵ دالر برای هر سهم عرضه کرده است. ارزش این شرکت در زمان ورود به بازار حدود ۱.۷۷ تریلیون دالر برآورد می‌شود.

ایلان ماسک پیش از عرضه عمومی سهام اسپیس‌ایکس، با ثروتی حدود ۶۹۶ میلیارد دالر، ثروتمندترین فرد جهان بود. او ۴۲ درصد سهام اسپیس‌ایکس را در اختیار دارد. کارشناسان ارزش این سهم را بین ۷۴۳ تا ۸۶۶.۵ میلیارد دالر برآورد می‌کنند.

در صورت حفظ این ارزش‌گذاری، دارایی خالص ماسک از مرز یک تریلیون دالر عبور خواهد کرد.

برای درک این رقم، سازمان آکسفام می‌گوید اگر ماسک هر روز یک میلیون دالر خرج کند، ۲۷۴۰ سال زمان نیاز دارد تا یک تریلیون دالر را مصرف کند.

ثروت او اکنون بیش از سه برابر دارایی لری پیج، از بنیان‌گذاران گوگل و دومین فرد ثروتمند جهان، است.

آیا ماسک ثروتمندترین فرد تاریخ است؟

مقایسه ثروت افراد در دوره‌های مختلف تاریخی آسان نیست. با این حال، بسیاری از اقتصاددانان معتقدند ماسک از ثروتمندترین سرمایه‌داران تاریخ امریکا نیز فراتر رفته است.

جان دی. راکفلر، سرمایه‌دار مشهور صنعت نفت، هنگام مرگ حدود ۱.۵ درصد تولید ناخالص داخلی امریکا را در اختیار داشت.

اندرو کارنگی، غول صنعت فولاد، ثروتی معادل ۰.۵ درصد اقتصاد امریکا داشت.

اگر دارایی ماسک به یک تریلیون دالر برسد، ثروت او معادل حدود ۳ درصد تولید ناخالص داخلی ایالات متحده خواهد بود.

گایدو آلفانی، استاد تاریخ اقتصادی دانشگاه بوکونی ایتالیا، به الجزیره گفت اگر میزان نیروی کاری که یک فرد می‌تواند با ثروتش در اختیار بگیرد معیار قرار داده شود، ماسک احتمالاً ثروتمندترین فرد تاریخ است؛ البته به جز پادشاهان و امپراتورانی که ثروت شخصی آنان از دارایی دولت قابل تفکیک نبود.

به گفته او، ثروت ماسک در سال ۲۰۲۵ معادل هزینه به‌کارگیری بیش از ۵۵۷ هزار نفر بود. این رقم برای راکفلر در سال ۱۹۳۷ حدود ۱۱۶ هزار نفر برآورد شده است.

ثروت، سیاست و انتقادها

افزایش بی‌سابقه ثروت ماسک با انتقادهای گسترده همراه شده است. برخی منتقدان او را با سرمایه‌داران بزرگ اواخر قرن نوزدهم امریکا مقایسه می‌کنند؛ افرادی که به دلیل نفوذ اقتصادی و سیاسی خود به «بارون‌های غارتگر» شهرت داشتند.

ریچارد رایت، استاد بازنشسته تاریخ دانشگاه استنفورد، می‌گوید سرمایه‌داران آن دوره برای تأثیرگذاری بر سیاست و قوانین تلاش می‌کردند. به گفته او، ایلان ماسک نیز در سال‌های اخیر نقش پررنگی در سیاست امریکا داشته است.

ماسک از کارزار انتخاباتی دونالد ترامپ حمایت کرد و سپس در برنامه‌های حکومت او برای کاهش هزینه‌های فدرال نقش گرفت. او همچنین از شبکه اجتماعی ایکس برای بیان دیدگاه‌های سیاسی خود استفاده می‌کند.

تفاوت با میلیاردرهای گذشته

کارشناسان می‌گویند یکی از تفاوت‌های مهم ماسک با برخی سرمایه‌داران مشهور گذشته، نحوه فعالیت‌های خیریه او است.

اندرو کارنگی در سال‌های پایانی عمر خود حدود ۹۰ درصد دارایی‌اش را صرف ساخت کتابخانه‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز عمومی کرد.

ماسک در سال ۲۰۱۲ به طرح «تعهد بخشش» پیوست. این طرح از ثروتمندان می‌خواهد بخش عمده دارایی خود را به امور خیریه اختصاص دهند. با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد بخش زیادی از کمک‌های او از طریق بنیاد ماسک و در حوزه‌هایی انجام شده که با فعالیت‌های تجاری او ارتباط دارند.

آیا این ثروت پایدار خواهد ماند؟

اقتصاددانان تاکید می‌کنند که بخش بزرگی از ثروت ماسک به ارزش سهام شرکت‌هایش وابسته است و ممکن است تغییر کند.

دانیل والدنستروم، استاد اقتصاد در استکهلم، می‌گوید ارزش شرکت‌های ماسک به شرایط بازار بستگی دارد و می‌تواند به سرعت افزایش یا کاهش یابد.

او یادآوری می‌کند که تسلا در سال ۲۰۲۲ بیش از ۶۰ درصد ارزش بازار خود را از دست داد و دارایی ماسک نیز به شکل قابل توجهی کاهش یافت.

با وجود این هشدارها، عرضه سهام اسپیس‌ایکس در وال‌استریت نقطه عطفی در تاریخ اقتصاد جهان به شمار می‌رود و می‌تواند ایلان ماسک را به نخستین تریلیونر جهان تبدیل کند.