پاپ لئو با انتقاد از اولویتهای سیاسی کشورهای جهان گفت که دولتها منابع بیشتری را صرف جنگها و رقابتهای نظامی میکنند، در حالی که میلیونها نفر در سراسر جهان درگیر گرسنگی و ناامنی غذاییاند.
رهبر کاتولیکهای جهان روز دوشنبه در جریان دیدار از مقر برنامه جهانی غذا در رم، پایتخت ایتالیا، هشدار داد که بحران گرسنگی در جهان همچنان رو به گسترش است، اما توجه و منابع کافی برای مقابله با آن اختصاص نمییابد.
پاپ لئو گفت: «در عمل، درگیریها بیش از انسانها تغذیه میشوند.» او افزود که این وضعیت تنها ناشی از مشکلات اجرایی نیست، بلکه بازتابدهنده «عدم تعادل بنیادین در اولویتهای سیاسی و اخلاقی» در سطح جهانی است.
رهبر کاتولیکهای جهان تأکید کرد که دسترسی به غذای کافی یک «حق بنیادی بشر» است و دولتها باید مبارزه با گرسنگی و سوءتغذیه را در صدر برنامههای خود قرار دهند. او همچنین خواستار افزایش بودجههای اختصاصیافته به کمکهای بشردوستانه شد و از کشورها خواست کمکهای غذایی را تحت تأثیر ملاحظات سیاسی و ژئوپلیتیکی قرار ندهند.
پاپ لئو گفت تأمین امنیت غذایی تنها یک مسئله انسانی نیست، بلکه با ثبات و امنیت جهانی نیز ارتباط مستقیم دارد. به گفته او، رفع گرسنگی و فقر میتواند به کاهش عوامل زمینهساز بیثباتی، مهاجرت اجباری و درگیریهای طولانیمدت کمک کند.
اظهارات پاپ در شرایطی مطرح میشود که سازمانهای بینالمللی نسبت به وخامت وضعیت امنیت غذایی در بسیاری از مناطق جهان هشدار دادهاند. بر اساس برآوردهای سازمان ملل، در سال گذشته حدود ۲۶۶ میلیون نفر در ۴۷ کشور با ناامنی شدید غذایی مواجه بودهاند. جنگها، بحرانهای اقتصادی، تغییرات اقلیمی و جابهجایی گسترده جمعیت از مهمترین عوامل تشدید این وضعیت عنوان شدهاند.
برنامه جهانی غذا که بزرگترین نهاد امدادرسانی غذایی جهان به شمار میرود، در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۲۰ میلیون نفر در کشورهای مختلف کمک رساند. با این حال، این نهاد بارها هشدار داده است که کاهش کمکهای مالی بینالمللی توانایی آن را برای پاسخگویی به بحرانهای رو به افزایش محدود کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، روز دوشنبه هشدار داد که اگر ایران به توافق اخیر با واشنگتن پایبند نماند، ایالات متحده اقدامات لازم را انجام خواهد داد. ترامپ به خبرنگاران گفت: «اگر ایران به توافق خود عمل نکند یا رفتار مناسبی نداشته باشد، هر کاری که لازم باشد انجام خواهم داد.»
ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، هفته گذشته یک تفاهمنامه موقت ختم جنگ میان امریکا و ایران را امضا کردند. این توافق بیش از سه ماه پس از حملات امریکا و اسرائیل به ایران و حملات متقابل جمهوری اسلامی به اسرائیل و کشورهای خلیج فارس، میزبان پایگاههای امریکا، به دست آمد.
ترامپ روز دوشنبه مدعی شد که ایران باید از داراییهای آزادشده خود صرفاً برای خرید مواد غذایی از امریکا استفاده کند.
او گفت: «تمام این پول در قالب خرید مواد غذایی به اقتصاد ما بازمیگردد. ایران ۹۱ میلیون جمعیت دارد و نمیتواند مردمش را سیر کند. بنابراین پولی که آزاد میشود به کشاورزان امریکایی خواهد رسید.»
در مقابل، خبرگزاری تسنیم به نقل از عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی، گزارش داد که تهران بر اساس تفاهمنامه کنونی هیچ تعهدی برای خرید محصولات کشاورزی از امریکا ندارد.
همتی همچنین گفته است که داراییهای آزادشده لزوماً تنها برای خرید کالاهای اساسی استفاده نخواهد شد و جمهوری اسلامی میتواند از این منابع برای خرید سایر کالاهای غیرتحریمی نیز استفاده کند.
توافق اخیر میان تهران و واشنگتن پس از ماهها تنش و درگیری نظامی به دست آمده است. حملات امریکا و اسرائیل به ایران و همچنین حملات اسرائیل در لبنان هزاران کشته و میلیونها آواره برجای گذاشته است.
جنگ ایران همچنین بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داده و موجب افزایش بهای نفت در بازارهای بینالمللی شده است.
دستکم ۱۸ نفر در فرانسه در پی موج گرمای شدید جان باختهاند. در میان قربانیان دو کودکی که در یک موتر رها شده بودند، نیز شاملاند. همزمان، موج گرما بخشهای وسیعی از اروپا را فرا گرفته و روز دوشنبه رکورد دما را در چندین شهر شکست.
در شهر بوردو فرانسه، دمای هوا به ۴۱.۹ درجه سانتیگراد رسید و رکورد ثبتشده در ماه آگست سال گذشته را شکست. در شهر پواتیه در مرکز فرانسه نیز دما به ۴۱.۲ درجه سانتیگراد رسید که بالاتر از رکورد پیشین ثبتشده در سال ۱۹۴۷ است.
مقامهای اداره ایمنی مدنی فرانسه از شهروندان خواستهاند تنها در مناطق تحت نظارت شنا کنند. این هشدار پس از آن صادر شد که از روز یکشنبه تا دوشنبه دستکم ۱۳ نفر در آب غرق شدند. آمارها نشان میدهد مرگومیر ناشی از غرقشدگی در جریان موجهای گرما در فرانسه سال گذشته ۱۷۲ درصد افزایش یافته بود.
بر اساس گزارشی که سازمان جهانی هواشناسی در ماه اپریل منتشر کرد، اروپا با سرعتی بیش از دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است.
کلر بارنز، پژوهشگر رویدادهای شدید آبوهوایی در کالج امپریال لندن، گفت که هوای گرم از صحرای بزرگ آفریقا به سمت اروپا میکشد و به دلیل حرکت بسیار کند آن، تقریبا هیچ باد یا نسیم خنککنندهای وجود ندارد.
او افزود که تغییرات اقلیمی شدت موجهای گرما و طوفانها را افزایش داده و باعث بالا رفتن دما و افزایش بارندگیهای شدید شده است.
اداره هواشناسی بریتانیا نیز اعلام کرده است موج گرمای چهارروزه این کشور ممکن است دما را در برخی مناطق به بیش از ۳۹ درجه سانتیگراد برساند. در صورت تحقق این پیشبینی، رکورد ماه جون که پیشتر ۳۵.۶ درجه سانتیگراد و در سالهای ۱۹۵۷ و ۱۹۷۶ ثبت شده بود، شکسته خواهد شد.
در اسپانیا، مقامهای هواشناسی گفتهاند دمای هوا در بسیاری از مناطق بین پنج تا ده درجه بالاتر از میانگین معمول این فصل است و در برخی مناطق شمالی این اختلاف به بیش از ده درجه میرسد
ایتالیا روز دوشنبه برای ۱۲ شهر هشدار قرمز گرما صادر کرد.
موج گرما تنها انسانها را تحت تأثیر قرار نداده است. فعالان حفاظت از حیات وحش در بلجیم میگویند پرندگانی مانند چلچلهها، گنجشکها و سارها که زیر سقف خانهها لانه میسازند، به شدت آسیب دیدهاند.
کنارهگیری کییر استارمر از مقام نخستوزیری کمتر از دو سال پس از پیروزی تاریخی حزب کارگر، بار دیگر پرسشهایی را درباره ثبات سیاسی و توانایی حکومتهای بریتانیا برای حل مشکلات مزمن این کشور مطرح کرده است.
استارمر صبح دوشنبه در برابر دفتر نخستوزیری در خیابان داونینگ ظاهر شد و با لحنی احساسی اعلام کرد که دیگر فرد مناسبی برای رهبری بریتانیا نیست. او ششمین نخستوزیری است که در ده سال گذشته قدرت را ترک میکند؛ بالاترین میزان جابهجایی رهبران سیاسی در بریتانیا طی نزدیک به دو قرن اخیر.
تحلیلگران میگویند استارمر همانند بوریس جانسون، لیز تراس و دیگر نخستوزیران پیش از او، نتوانست خشم عمومی نسبت به کاهش سطح زندگی مردم را مهار کند. درآمدها و استانداردهای زندگی در بریتانیا از زمان بحران مالی ۲۰۰۸ رشد چشمگیری نداشته و افزایش بدهی عمومی، بهویژه پس از همهگیری کرونا و سایر بحرانهای جهانی، توان حکومتها برای اجرای برنامههای اقتصادی را محدود کرده است.
مهاجرت غیرقانونی نیز به یکی از موضوعات اصلی اختلافات سیاسی و اجتماعی در این کشور تبدیل شده است.
آنتونی سلدون، مورخ و نویسنده کتابهایی درباره نخستوزیران بریتانیا به رویترز گفت که کشورش پس از سالها ناکامی رهبران سیاسی در ارائه یک چشمانداز روشن، در وضعیت بسیار دشواری قرار گرفته است.
او درباره اندی برنهام، که از او به عنوان جانشین احتمالی استارمر نام برده میشود، گفت: «اگر اندی برنهام هم در مقام نخستوزیر شکست بخورد، چشمانداز آینده بریتانیا بسیار تیره خواهد بود.»
از الگوی ثبات تا چرخه بیثباتی
بریتانیا زمانی به عنوان یکی از باثباتترین نظامهای سیاسی و اقتصادی جهان شناخته میشد؛ کشوری که رهبرانی مانند مارگارت تاچر و تونی بلر طی بیش از دو دهه بر آن حکومت کردند و نقش مهمی در شکلدهی بریتانیای مدرن داشتند.
اما بحران مالی جهانی ۲۰۰۸ ضربه سنگینی به اقتصاد این کشور وارد کرد. اقتصاد بریتانیا وابستگی زیادی به بخش مالی داشت و سیاستهای ریاضت اقتصادی پس از بحران نیز باعث شد حکومت برای مقابله با بحرانهای بعدی آمادگی کمتری داشته باشد.
آخرین نخستوزیری که بدون نیاز به ائتلاف با حزب دیگر در انتخابات پیروز شد و یک دوره کامل را در قدرت سپری کرد، تونی بلر بود که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵ حکومت کرد.
رویترز در تحلیلی نوشت که بریتانیاییها زمانی تغییر مداوم حکومتها در ایتالیا را به سخره میگرفتند، اما اکنون با حسرت به جورجیا ملونی نگاه میکنند که با نزدیک به چهار سال حضور در قدرت، در آستانه تبدیل شدن به طولانیترین نخستوزیر تاریخ جمهوری ایتالیا قرار دارد.
بحران از کجا آغاز شد؟
بسیاری از تحلیلگران ریشه بیثباتی سیاسی بریتانیا را در همهپرسی خروج از اتحادیه اروپا (برگزیت) در سال ۲۰۱۶ میبینند، اما جیل راتر، مقام پیشین وزارت مالیه بریتانیا، معتقد است این روند از بحران مالی ۲۰۰۸ آغاز شد.
او گفت: «احساس عمومی این است که زندگی مردم بهتر نشده و نسل بعدی نیز آینده بهتری نخواهد داشت. هر دولتی که روی کار آمده، نتوانسته این وضعیت را تغییر دهد.»
به گفته او، رأی به خروج از اتحادیه اروپا نه تنها مسیر سنتی سیاست خارجی بریتانیا را تغییر داد، بلکه بار دیگر جنبش استقلالطلبی در اسکاتلند را نیز تقویت کرد، منطقهای که اکثریت رأیدهندگان آن خواهان ماندن در اتحادیه اروپا بودند.
همزمان، هزینههای مقابله با همهگیری کرونا و پیامدهای جنگ اوکراین باعث شد بدهی عمومی بریتانیا به نزدیک ۱۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی برسد.
هرچند کشورهایی مانند جاپان، ایتالیا، امریکا و فرانسه نسبت بدهی بالاتری دارند، اما بریتانیا به دلیل تورم پایدار و وابستگی به سرمایهگذاران خارجی برای تأمین کسری بودجه، با هزینههای استقراض بیشتری روبهرو است.
بر اساس دادههای منتشرشده در سال ۲۰۲۵ از سوی فروشگاه زنجیرهای آسدا و مرکز پژوهشهای اقتصادی و تجاری، اگرچه درآمد واقعی خانوارها در بریتانیا افزایش یافته، اما ۴۰ درصد کمدرآمدترین شهروندان نسبت به سال ۲۰۲۱ قدرت خرید کمتری دارند.
تحلیلگران معتقدند این فشار اقتصادی یکی از عوامل اصلی بیاعتمادی مردم به حکومتهای پیاپی بوده است.
چرا حکوتها موفق نمیشوند؟
سم فریدمن، مشاور پیشین حکومت بریتانیا، در کتاب جدید خود با عنوان «دولت شکستخورده؛ چرا هیچ چیز کار نمیکند و چگونه آن را اصلاح کنیم» استدلال میکند که ساختار حکمرانی بریتانیا بیش از حد متمرکز است و نهادهای کلیدی دولت توانایی لازم برای مدیریت مشکلات پیچیده کشور را ندارند.
جیل راتر و راجر گیل، از باسابقهترین نمایندگان پارلمان بریتانیا، نیز معتقدند فرهنگ سیاسی این کشور در سالهای اخیر تضعیف شده است. به گفته آنان، شبکههای خبری ۲۴ ساعته و رسانههای اجتماعی سیاستمداران را وادار میکنند تصمیمها را با عجله اتخاذ کنند.
راجر گیل به رویترز گفت: «قانونگذاری بیش از حد شده است. بسیاری از قوانین ضعیف هستند و بسیاری دیگر نیز بد تنظیم شدهاند. ما به حکمرانی پختهتر و مسئولانهتر نیاز داریم.»
چالشهای جانشین احتمالی استارمر
منتقدان میگویند استارمر بدون برنامهای روشن برای حل مشکلاتی مانند افزایش هزینه برق، جذب سرمایهگذاری، اصلاح نظام بهداشت و درمان و تأمین بودجه دفاعی وارد حکومت شد.
اکنون اندی برنهام، شهردار منچستر و از چهرههای باسابقه حزب کارگر، یکی از گزینههای اصلی جانشینی او به شمار میرود. او در صورت رسیدن به قدرت باید کابینه جدید تشکیل دهد و چشماندازی روشن برای آینده کشور ارائه کند.
ریشی سونک، آخرین نخستوزیر محافظهکار بریتانیا که در انتخابات ۲۰۲۴ از استارمر شکست خورد، هشدار داده است که برنهام نیز بدون برنامهای مشخص با همان مشکلاتی روبهرو خواهد شد که رهبران پیشین تجربه کردند.
سونک در روزنامه ساندی تایمز نوشت: «بدون یک برنامه روشن، او هم به نخستوزیر دیگری تبدیل خواهد شد که شبها بیدار میماند و از خود میپرسد چرا هیچ چیز درست پیش نمیرود.»
با پیروزی آبلاردو دلا اسپرییا، وکیل ملیگرا و چهره تازهوارد سیاسی در انتخابات ریاستجمهوری کلمبیا، روند چرخش به راست در امریکای لاتین شتاب بیشتری گرفته است. این تحول در حالی رخ میدهد که نتایج اولیه انتخابات در پرو نیز از پیشتازی کیکو فوجیموری، نامزد محافظهکار، حکایت دارد.
رویترز گزارش داد که کلمبیا و پرو اکنون در کنار آرژانتین، چیلی، اکوادور، بولیویا و پاناما به جمع کشورهایی پیوستهاند که در سالهای اخیر به سمت جریانهای راستگرا حرکت کردهاند. این روند در تضاد با «موج صورتی» اوایل دهه ۲۰۲۰ قرار دارد که در آن دوره چندین حکومت چپگرا، از جمله حکومت گوستاوو پترو، نخستین رئیسجمهور چپگرای کلمبیا، در منطقه به قدرت رسیدند.
در پرو، مقامهای انتخاباتی همچنان در حال شمارش آرای مورد مناقشه انتخابات هفتم جون هستند، اما برآوردها نشان میدهد کیکو فوجیموری با اختلافی اندک، حدود ۰.۲ درصد، در آستانه پیروزی قرار دارد.
تحلیلگران میگویند رشد جرم و جنایت و مشکلات اقتصادی در بسیاری از کشورهای منطقه، اولویت رأیدهندگان را تغییر داده و به افزایش حمایت از نامزدهای راستگرا کمک کرده است. این نامزدها عمدتاً با وعده برخورد سختگیرانه با جرایم، کاهش مالیاتها، کوچکسازی دولت و تسهیل مقررات اقتصادی و استخراج معدن وارد رقابتهای انتخاباتی شدهاند.
استیون لویتسکی، استاد مطالعات امریکای لاتین در دانشگاه هاروارد، این وضعیت را «همسویی کمسابقه سیاسی در منطقه» توصیف کرده و گفت: «به ندرت پیش میآید که شمار زیادی از حکومتها تا این اندازه از نظر ایدئولوژیک به یکدیگر نزدیک شوند.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، نیز در این تحولات نقش مهمی ایفا کرده است. او طی یک سال گذشته ائتلاف منطقهای راستگرایی موسوم به «سپر قاره امریکا» را راهاندازی کرده، حملاتی علیه قاچاقچیان مواد مخدر در حوزه کارائیب انجام داده و وعده داده است که نفوذ فزاینده چین در امریکای لاتین را مهار کند.
دلا اسپرییا که تابعیت امریکایی نیز دارد و سالها در میامی زندگی کرده است، از حامیان سرسخت ترامپ به شمار میرود و پیش از دور دوم انتخابات از حمایت او برخوردار شد. او وعده داده است به ائتلاف «سپر قاره امریکا» بپیوندد، با قاچاقچیان مواد مخدر مقابله کند، مالیاتها را کاهش دهد و پروژههای نفت و گاز متوقفشده در دوره گوستاوو پترو را احیا کند.
پیروزی او در شرایطی رخ میدهد که کلمبیا با کمبود گاز روبهرو است و جنگ ایران و بستهشدن تنگه هرمز بازارهای جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داده است. کارشناسان معتقدند ذخایر عظیم انرژی در کشورهای امریکای لاتین میتواند این منطقه را به یکی از قطبهای مهم انرژی جهان تبدیل کند.
با وجود این، رئیسجمهور منتخب کلمبیا با چالشهای جدی روبهرو است. قاچاق مواد مخدر، استخراج غیرقانونی معادن و ضعف حضور دولت در برخی مناطق از جمله مشکلات عمدهای است که دولت آینده باید با آن مقابله کند.
دلا اسپرییا با اختلاف کمتر از یک درصد پیروز شده و ناچار است با کنگرهای کار کند که حزب «پیمان تاریخی» به رهبری رقیبش، ایوان سپدا، بیشترین کرسیها را در آن در اختیار دارد.
سپدا روز دوشنبه اعلام کرد تا پایان شمارش نهایی و تأیید نتایج از سوی قضات، شکست خود را نخواهد پذیرفت.
سبک سیاسی و وعدههای دلا اسپرییا، از جمله طرح ساخت زندانهای بزرگ، باعث شده برخی او را با نایب بوکله، رئیسجمهور السالوادور، مقایسه کنند. با این حال، او این مقایسه را رد کرده است.
سرجیو گوسمان، مدیر مرکز تحلیل ریسک کلمبیا، میگوید کلمبیا کشوری بسیار بزرگتر و پیچیدهتر از السالوادور است و نمیتوان نسخه امنیتی بوکله را به سادگی در این کشور اجرا کرد.
لویتسکی نیز هشدار داده است که رئیسجمهور جدید برای پیشبرد اصلاحات ناچار به همکاری با نهادهای دموکراتیک قدرتمند کلمبیا خواهد بود و اگر بخواهد رویکردی رادیکال در پیش بگیرد، با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
دفتر کنترول داراییهای خارجی وزارت خزانهداری امریکا در بیانیهای اعلام کرد که مجوزی ۶۰ روزه برای «تولید، تحویل و فروش نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی ایران» صادر کرده است. این معافیت موقت تا جمعه ۳۰ اسد برقرار خواهد بود و امکان تمدید آن نیز وجود دارد.
واشنگتن در تلاش است در برابر تعهدات ایران درباره بازرسیهای هستهای و تضمین عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز، به یک توافق نهایی صلح با تهران دست یابد.
امریکا از زمان اعمال تحریمها پس از انقلاب ۱۹۷۹ ایران، عملا واردات قابل توجهی از نفت ایران نداشته است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «در چارچوب گفتوگوهای سازنده جاری در سوئیس، ایران متعهد شده است که عبور و مرور آزاد و بدون مانع در تنگه هرمز را تضمین کند و به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه ورود به کشور را بدهد.»
او افزود: «در چارچوب این توافق، وزارت خزانهداری یک مجوز عمومی موقت ۶۰ روزه برای تولید، تحویل و فروش نفت ایران صادر کرده است.»
بر اساس تفاهمنامهای که هفته گذشته میان واشنگتن و تهران امضا شد، امریکا موافقت کرده است برای صادرات نفت خام ایران، فرآوردههای نفتی و مشتقات آن و نیز تمامی خدمات مرتبط، از جمله تراکنشهای بانکی، بیمه و حملونقل، معافیتهایی صادر کند.
طبق این مجوز، پرداخت پول به ایران میتواند از طریق منابع مالی مبتنی بر دالر امریکا انجام شود.
کوبا، کوریای شمالی و منطقه کریمه از شمول این مجوز مستثنا شدهاند.
امریکا نخستین بار در سال ۱۹۷۹ و پس از اشغال سفارت این کشور در تهران توسط دانشجویان انقلابی و گروگانگیری دیپلوماتهای امریکایی، ایران را تحریم کرد. از آن زمان تاکنون نیز به دلیل برنامه هستهای ایران و حمایت تهران از گروههایی که واشنگتن آنها را سازمانهای تروریستی میداند، تحریمهای متعددی علیه ایران وضع شده است.
پالایشگاههای مستقل چین در سالهای اخیر اصلیترین خریداران نفت تحریمشده ایران بودهاند و از تخفیفهای قابل توجه آن بهره بردهاند. پیش از بازگشت تحریمهای امریکا در سال ۲۰۱۸، کشورهای هند، کوریای جنوبی، جاپان، ایتالیا، یونان، تایوان و ترکیه نیز از خریداران عمده نفت ایران به شمار میرفتند.
میانجیگران روز دوشنبه اعلام کردند که واشنگتن و تهران در نخستین دور گفتوگوها برای دستیابی به توافق نهایی صلح، «پیشرفتهای امیدوارکنندهای» داشتهاند. این مذاکرات بر اساس تفاهمنامه هفته گذشته آغاز شده و هدف آن تمدید آتشبس شکنندهای است که از ماه اپریل برقرار شده بود، دستکم برای ۶۰ روز دیگر.
بهای نفت زمانی که تهران اقدام به مسدود کردن تنگه هرمز کرد به شدت افزایش یافت و در پی آن امریکا بنادر ایران را محاصره کرد. اما پس از توافق موقت میان دو طرف، قیمت نفت به پایینترین سطح خود از زمان آغاز جنگ سقوط کرده است.