وزارت بهداشت قزاقستان اعلام کرد که یک تیم از پزشکان این کشور به افغانستان اعزام شدهاند و خدمات درمانی و جراحی ارائه میکنند. به گفته این وزارت، این متخصصان در حال حاضر در شفاخانههای محلی مستقر شده و روزانه چندین عمل جراحی پیچیده را انجام میدهند.
وزارت بهداشت قزاقستان روز پنجشنبه چهارم سرطان نوشت این تیم شامل متخصصان ارشد در زمینههای ارتوپدی، تروماتولوژی (آسیبشناسی استخوان و مفاصل)، کاردیولوژی (قلب و عروق)، اطفال، جراحی عمومی، اورولوژی، پولمونولوژی (بیماریهای ریوی) و اپیدمیولوژی است.
بر اساس جزئیات، تمرکز اصلی این ماموریت بر روی بیمارانی است که از عوارض شدید ناشی از جراحات و همچنین ناهنجاریهای مادرزادی سیستم حرکتی رنج میبرند.
گفته شده متخصصان ارتوپد این تیم روزانه تا ۴۰ بیمار را ویزیت کرده و پیچیدهترین کیسهای درمانی را برای جراحی انتخاب میکنند. آنها هر روز بین ۳ تا ۴ عمل جراحی ترمیم و بازسازی انجام میدهند که به بیماران کمک میکند تواناییهای حرکتی خود را بازیابند.
وزارت بهداشت قزاقستان یادآور شد که این دومین ماموریت بزرگ آنها پس از زلزله ویرانگر اواخر سال گذشته در افغانستان است.
این وزارتخانه همچنین خاطرنشان کرد که همزمان با اعزام این هیئت پزشکی، یک محموله بزرگ از کمکهای بشردوستانه قزاقستان به وزن مجموع ۳۱۸.۸ تُن نیز به افغانستان منتقل و تحویل داده شده است.
فشار طالبان برای منع کشت خشخاش در ولایتهای جنوبی، جغرافیای تولید تریاک در افغانستان را تغییر داده است. منابع محلی، کشاورزان و کارشناسان میگویند بخشی از کشت خشخاش از ولایتهای جنوبی به مناطق دورافتاده شمال و شمالشرق، بهویژه بدخشان، تخار و قندوز، منتقل شده است.
ممنوعیت کشت خشخاش زارعان را به کوچ واداشته است. رفیعالله اهل ولسوالی باغران هلمند است که اکنون در منطقه «آتن جلو» در ولسوالی ارگوی بدخشان خشخاش کشت میکند. او میگوید پس از ممنوعیت کشت خشخاش در هلمند، زمینهای بسیاری بایر شدند یا به باغهای انار و زردآلو تبدیل شدند و او ناچار شد محل زندگی و کار خود را تغییر دهد.
رفیعالله که بهتازگی فارسی را دستوپا شکسته آموخته است، به افغانستان اینترنشنال گفت: «سال اول که خشخاش منع شد، همراه دو برادرم در یکی از درههای باغران خشخاش کشت کردیم.» اما، به گفته او، طالبان از کشت آنان باخبر شدند و زمانی که بوتههای خشخاش به گل نشست، حدود ۱۰ جریب زمین را تخریب کردند.
رفیعالله میگوید پس از آن در لشکرگاه با افرادی که در قاچاق مواد مخدر فعالیت داشتند دیدار کرد. به گفته او، آنان پیشنهاد کردند برای ادامه کشت خشخاش به ولسوالی ارگوی بدخشان برود. او اکنون مانند بسیاری از کشاورزان مهاجر، زمین را در این ولسوالی اجاره کرده و به کشت خشخاش مشغول است.
کوچ کشاورزان از جنوب به شمال
یک کشاورز اهل قندهار که او نیز به ارگو رفته است، میگوید شماری از کشاورزان باتجربه هلمند و قندهار از سوی شرکتهایی که در قندوز، تخار و بدخشان زمین اجاره کردهاند، به این ولایتها منتقل شدهاند.
او گفت این کشاورزان با دستمزد اندک کار میکنند و بخش عمده وقت خود را در مزارع خشخاش میگذرانند.
رفیعالله میگوید حتی در بدخشان نیز از عملیات طالبان برای تخریب مزارع خشخاش در امان نمانده است.
در ۱۹ ثور کشاورزان منطقه آتن جلو در ولسوالی ارگو در اعتراض به تخریب مزارع خشخاش از سوی طالبان تظاهرات کردند. این اعتراضها به درگیری انجامید و دو نفر کشته شدند. مقامهای طالبان در ارگو، معترضان را «شورشی» خواندند.
رفیعالله میگوید همزمان با انتقال بخشی از کشت خشخاش به شمال، برخی شبکههای قاچاق نیز فعالیت خود را به این مناطق منتقل کردهاند.
به گفته او، شماری از قاچاقچیان هلمند و بدخشان کارخانههای تولید مواد مخدر را در ولسوالیهای وردوج، درواز و یاوان ایجاد کردهاند و تریاک تولیدشده در ارگو برای فرآوری به این ولسوالیها منتقل میشود.
او همچنین مدعی است که برخی مقامهای محلی طالبان همراه با شبکههای قاچاق مواد مخدر در بدخشان، هلمند و قندهار، کشت خشخاش و انتقال تریاک را مدیریت میکنند.
منابع محلی نیز میگویند برخی کشاورزان بومی ترجیح میدهند کشاورزان قندهاری را برای کار در مزارع خشخاش استخدام کنند. به گفته این منابع، حضور آنان گاهی باعث میشود مزارع از تخریب کامل توسط نیروهای طالبان در امان بماند.
آمارها چه میگویند؟
افغانستان بیش از دو دهه بزرگترین تولیدکننده تریاک غیرقانونی جهان بود. اما پس از ممنوعیت کشت خشخاش از سوی طالبان در سال ۲۰۲۲، آمارهای دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل از کاهش چشمگیر زمین زیر کشت و تولید تریاک در این کشور حکایت دارد.
بر اساس گزارش این نهاد، در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۳۲ هزار هکتار زمین در افغانستان زیر کشت خشخاش بود و تولید تریاک به حدود ۶۲۰۰ تن میرسید. افغانستان در آن سال نزدیک به ۸۰ درصد تریاک غیرقانونی جهان را تولید میکرد.
گزارش سال ۲۰۲۵ سازمان ملل نشان میدهد سطح زیر کشت خشخاش به حدود ۱۰ هزار و ۲۰۰ هکتار و تولید تریاک به ۲۹۶ تن کاهش یافته است.
با این حال، منابع محلی و کشاورزانی که با افغانستان اینترنشنال گفتوگو کردهاند، میگویند کاهش کشت به معنای توقف کامل تولید خشخاش نیست. به گفته آنان، بخشی از کشت به مناطق دورافتاده شمال و شمالشرق افغانستان، بهویژه بدخشان، تخار و قندوز، منتقل شده است.
نبود معیشت جایگزین
بسیاری از کشاورزان میگویند پس از ممنوعیت کشت خشخاش، با کاهش درآمد و بیکاری روبهرو شدهاند.
برخی زمینهای خود را به کشت هنگ، انار یا زردآلو اختصاص دادهاند، اما به گفته آنان، سود این محصولات با درآمد خشخاش قابل مقایسه نیست. شماری از کشاورزان نیز به همین دلیل برای ادامه کشت به ولایتهای شمالی مهاجرت کردهاند.
یکی از کشاورزان به افغانستان اینترنشنال گفت: «برای بسیاری از خانوادهها، خشخاش هنوز هم تنها محصولی است که هزینههای زندگی را تأمین میکند.»
چرا کشت به شمال منتقل شده است؟
ابراهیم ازهر، معین پیشین وزارت مبارزه با مواد مخدر در دولت پیشین افغانستان، میگوید فشار طالبان بر کشاورزان در ولایتهای جنوبی، شرایط جغرافیایی مناسب مناطق شمالی و شمالشرقی، دورافتاده بودن این مناطق، نبود فرصتهای معیشتی و فعالیت شبکههای قاچاق، از مهمترین دلایل این جابهجایی است.
ازهر میگوید شبکههای قاچاق همواره تلاش میکنند تولید مواد مخدر را حفظ کنند و هرگاه فشار در یک منطقه افزایش یابد، فعالیت خود را به مناطق دیگر منتقل میکنند.
سلامت عظیمی، وزیر پیشین مبارزه با مواد مخدر، نیز میگوید کاهش تولید تریاک واقعی است، اما در همه مناطق افغانستان به یک اندازه رخ نداده است.
او به افغانستان اینترنشنال گفت: «در برخی مناطق، کشت خشخاش بهصورت پنهانی ادامه دارد و در برخی دیگر امکان بازگشت آن وجود دارد. بنابراین کاهش تولید واقعی است، اما نمیتوان آن را کامل و پایدار دانست.»
به گفته عظیمی، نبود معیشت جایگزین، فقر، درآمد پایین کشاورزان، سود بالای تریاک و فعالیت شبکههای قاچاق، همچنان انگیزه کشت خشخاش را حفظ کرده است.
در همین حال، سازمان ملل میگوید همزمان با کاهش تولید تریاک در افغانستان، بازار جهانی مواد مخدر بهتدریج به سمت مواد مخدر مصنوعی، از جمله متآمفتامین، در حال حرکت است. افغانستان نیز به جای تریاک به تولید موادمخدر مصنوعی روی آورده است.
مواد مخدر تولیدشده در افغانستان عمدتاً از دو مسیر به بازارهای جهانی منتقل میشود؛ مسیر غربی از طریق ایران و ترکیه به اروپا و مسیر شمالی از طریق تاجیکستان، اوزبیکستان و ترکمنستان به روسیه و اروپا.
نصیر اندیشه، سفیر افغانستان در ژنو، به شورای حقوق بشر سازمان ملل گفت که طالبان تجمعات مسالمتآمیز را سرکوب میکند و شهروندانی که در این تجمعات شرکت میکنند، با ارعاب، بازداشت خودسرانه و حتی خطر مرگ روبهرو هستند.
آقای اندیشه روز پنجشنبه، ۴ سرطان، در اکس نوشت که او در نشست روز چهارشنبه شورای حقوق بشر، درباره سرکوب تجمعات مسالمتآمیز در افغانستان و برخورد طالبان با معترضان، از جمله در اعتراضهای اخیر هرات، سخن گفته است.
او در این نشست گفت شهروندانی که میخواهند از حق تجمع مسالمتآمیز استفاده کنند، با خطر بازداشت و آزار رو به رو میشوند.
اندیشه همچنین گفت فناوری در افغانستان به ابزاری برای کنترول شهروندان تبدیل شده است. به گفته او، روزنامهنگاران و فعالان رسانهای با نظارت، ارعاب و اقدامات تلافیجویانه روبهرو هستند و این فشارها حتی خانوادههای آنان را نیز در بر میگیرد.
او افزود نمایندگی افغانستان در ژنو تأکید کرده است که نقض حق تجمع، آزادی تشکل و آزادی بیان، ناقض تعهدات ملی و بینالمللی افغانستان است و باید از مجاری حقوقی پیگیری شود.
پولیس شهر امریتسار هند اعلام کرد یک شبکه فرامرزی قاچاق سلاح، مواد مخدر و پولشویی از طریق حواله را متلاشی کرده است. در این عملیات هفت نفر، از جمله یک شهروند افغانستان، بازداشت شدند و یک نوجوان نیز توقیف شده است.
گوراو یاداو، رئیس پولیس ایالت پنجاب، گفت مأموران در این عملیات ۱۰ قبضه سلاح غیرقانونی، حدود ۵ کیلوگرام هروئین، حدود سه میلیون روپیه هندی مرتبط با فعالیتهای حوالهای و یک موتورسایکل را کشف و ضبط کردند.
به گفته پولیس، تحقیقات اولیه نشان میدهد اعضای این شبکه با گردانندگان مستقر در خارج از هند در ارتباط بودند و فعالیتهای خود را از طریق شبکههای اجتماعی هماهنگ میکردند.
پولیس هویت شهروند افغان بازداشتشده را جگجیت سینگ، مشهور به «جاگی»، ۴۰ ساله اعلام کرده است. به گفته پولیس، او اصالتاً اهل جلالآباد افغانستان است و در منطقه تیلاکناگار دهلینو زندگی میکرد. پنج متهم دیگر این پرونده نیز بین ۲۱ تا ۲۶ سال سن دارند و اهل مناطق مختلف ایالت پنجاب هستند.
در میان سلاحهای کشفشده از این شبکه، یک قبضه مسلسل دستی «اوزی» ۹ میلیمتری، یک مسلسل دستی دیگر، چهار قبضه تپانچه «گلاک»، یک قبضه تپانچه «زیگانا اسپورت» و چندین تپانچه نیمهخودکار دیگر وجود دارد.
گورپریت سینگ بهولار، کمیسار پولیس امریتسار، گفت مأموران ابتدا بر اساس اطلاعات استخباراتی چند متهم را همراه با ۲۲۰ گرم هروئین بازداشت کردند. به گفته او، اعترافهای این افراد به کشف ۴.۸ کیلوگرم هروئین دیگر و شناسایی سایر اعضای شبکه منجر شد.
پولیس اعلام کرد جگجیت سینگ در انتقال پولهای حاصل از فعالیت این شبکه از طریق سیستم حواله نقش کلیدی داشته است. به گفته مقامهای امنیتی، تحقیقات برای شناسایی دیگر اعضای شبکه و ارتباطات خارجی آن ادامه دارد.
پولیس همچنین اعلام کرد جگجیت سینگ سابقه کیفری دارد و پیش از این نیز پروندههایی علیه او ثبت شده است. در ارتباط با این پرونده، بر اساس قوانین مبارزه با مواد مخدر و جرایم مرتبط، پروندهای قضایی گشوده شده است.
سازمان پزشکان بدون مرز اعلام کرد که شمار کودکان مبتلا به سوءتغذیه حاد شدید در جنوب کشور به بالاترین سطح در سالهای اخیر رسیده است. این سازمان میگوید کاهش کمکهای بینالمللی، بهویژه کمکهای ایالات متحده، دسترسی کودکان به خدمات درمانی و تغذیه را بهشدت محدود کرده است.
بر اساس گزارش این سازمان، مراکز درمانی تحت حمایت پزشکان بدون مرز در ولایتهای هلمند و قندهار با افزایش چشمگیر شمار بیماران روبهرو اند. آمارها نشان میدهد پذیرش کودکان مبتلا به سوءتغذیه در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶، بیش از ۳۰ درصد نسبت به میانگین سه سال گذشته افزایش یافته است.
پزشکان بدون مرز میگوید ایالات متحده تا اواسط سال ۲۰۲۵ بزرگترین تأمینکننده کمکهای بشردوستانه به افغانستان بود، اما پس از روی کار آمدن حکومت دونالد ترامپ، کمکهای واشنگتن به افغانستان متوقف شد.
این سازمان افزود امریکا در سال ۲۰۲۴ بیش از ۷۳۶ میلیون دالر، معادل ۴۵ درصد بودجه درخواستی سازمان ملل برای افغانستان را تأمین کرده بود.
بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، در پی کاهش بودجه، فعالیت ۴۴۵ مرکز صحی در افغانستان، از جمله ۲۰۳ تیم سیار بهداشت و تغذیه، متوقف یا تعلیق شده است. به گفته پزشکان بدون مرز، این مراکز نقش مهمی در شناسایی و درمان زودهنگام کودکان مبتلا به سوءتغذیه داشتند.
آنا لیلیا باندا، هماهنگکننده پزشکی پزشکان بدون مرز در جنوب افغانستان، گفت بسیاری از کودکان زمانی به مراکز درمانی منتقل میشوند که وضعیت آنان بحرانی شده است. او افزود کاهش خدمات صحی، شناسایی و درمان بهموقع سوءتغذیه را با مشکل روبهرو کرده است.
افزایش فشار بر شفاخانههای جنوب افغانستان
به گفته پزشکان بدون مرز، شفاخانه ولایتی بست در هلمند در ماههای اخیر بیشترین شمار پذیرش بیماران مبتلا به سوءتغذیه را در پنج سال گذشته ثبت کرده است. از جنوری تا اپریل ۲۰۲۶، بیش از یکهزار و ۵۰۰ کودک مبتلا به سوءتغذیه حاد همراه با عوارض صحی در این شفاخانه بستری شدهاند؛ رقمی که دو برابر مدت مشابه سال ۲۰۲۲ است.
این سازمان افزود مرکز درمانی قندهار نیز در همین مدت بیش از ۵۷۰ کودک را پذیرش کرده و به دلیل کمبود ظرفیت، حدود ۳۰۰ کودک دیگر را به مراکز درمانی دیگر ارجاع داده است.
سوءتغذیه مادران و کودکان
پزشکان بدون مرز میگوید خشکسالی، کاهش تولیدات کشاورزی و بسته شدن مرزها در پی تنشهای منطقهای، دسترسی بسیاری از خانوادهها به مواد غذایی را دشوارتر کرده است. بیشتر کودکان بستریشده کمتر از یک سال سن دارند.
آنا لیلیا باندا گفت بسیاری از مادرانی که کودکان مبتلا به سوءتغذیه را به مراکز درمانی میآورند، خود نیز با سوءتغذیه و کمبود غذا روبهروند. به گفته او، این موضوع روند درمان کودکان را نیز دشوارتر میکند.
پزشکان بدون مرز که در هفت ولایت افغانستان خدمات درمانی ارائه میکند، هشدار داد با آغاز فصل اوج سوءتغذیه، نیازهای درمانی فراتر از ظرفیت کنونی مراکز صحی است. این سازمان از جامعه جهانی و نهادهای کمکرسان خواست بودجه برنامههای تغذیه در افغانستان را هرچه زودتر افزایش دهند.
جاوید امیرخیل، آوازخوان سرشناس افغان، اعلام کرد که در آلمان درخواست پناهندگی داده و از این پس فعالیتهای هنری خود را در اروپا ادامه میدهد. او گفت به دلیل شرایط دشوار موجود، تصمیم گرفته است به افغانستان و پاکستان بازنگردد.
امیرخیل با انتشار پیامی، از پشاور و خیبرپختونخوا خداحافظی کرد و مسیر مهاجرت خود پس از سقوط کابل در اسد ۱۴۰۰ را توضیح داد.
او گفت پس از بازگشت طالبان به قدرت، ابتدا از کابل به اسلامآباد رفت و سپس حدود هفت ماه را در شهر کویته، مرکز ایالت بلوچستان پاکستان، در مهاجرت سپری کرد.
به گفته امیرخیل، او پس از کویته به پشاور رفت و مدتی در خیبرپختونخوا زندگی کرد. او این دوره را یکی از مهمترین و بهیادماندنیترین فصلهای زندگی خود توصیف کرده است.
این آوازخوان افغان افزود که در ماه می برای اجرای کنسرت به اروپا سفر کرد و در جریان این سفر تصمیم گرفت در آلمان بماند. او درخواست پناهندگی را یکی از دشوارترین تصمیمهای زندگی خود خواند، اما درباره جزئیات دلایل این تصمیم توضیح بیشتری نداد.
امیرخیل به هوادارانش اطمینان داد که در اروپا نیز فعالیتهای هنری خود را ادامه خواهد داد.
در سالهای اخیر، شماری از هنرمندان افغان پس از بازگشت طالبان به قدرت، افغانستان را ترک کردهاند. طالبان پس از حاکمیت دوباره بر افغانستان، محدودیتهای گستردهای بر موسیقی و فعالیتهای هنری وضع کرده است.
وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در چندین ولایت آلات موسیقی را جمعآوری و تخریب کرده است. پخش موسیقی از رسانهها و اجرای موسیقی در محافل عمومی نیز با محدودیتهای شدید روبهرو شده است.
بسیاری از آوازخوانان، نوازندگان و هنرمندان محلی پس از این محدودیتها کار خود را از دست دادهاند. شماری از آنان به کشورهای همسایه و اروپایی مهاجرت کردهاند و برخی دیگر در داخل افغانستان فعالیت هنری خود را متوقف کردهاند.