پولیس پاکستان بیش از صد مهاجر افغان را در خیبرپختونخوا بازداشت کرد

مهلتی که وزارت داخله پاکستان به شهروندان افغانستان فاقد مدارک قانونی اقامت برای ترک این کشور داده بود، روز جمعه، ۱۹ سرطان، به پایان رسید و هم‌زمان نیروهای امنیتی عملیات بازداشت و اخراج آنان را آغاز کردند.

یکی از پناهجویان به افغانستان اینترنشنال گفته است که به دلیل تهدیدهای امنیتی نمی‌تواند به افغانستان بازگردد، اما در پاکستان نیز راهی برای ادامه زندگی ندارد. او افزود در مجتمع‌های مسکونی به افراد بدون ویزا خانه اجاره داده نمی‌شود و در دیگر مناطق نیز مالکان از اجاره دادن خانه به افغان‌ها خودداری می‌کنند.

در همین حال، دولت پاکستان به نهادهای امنیتی دستور داده است، افغان‌هایب را که مدارک قانونی اقامت ندارد، بازداشت کنند. این دستور به مقام‌های محلی در اسلام‌آباد، گلگت-بلتستان، کشمیر تحت اداره پاکستان و دیگر مناطق ابلاغ شده است.

این تصمیم نگرانی افغان‌هایی را که در انتظار انتقال به کشورهای سوم هستند نیز افزایش داده است. بسیاری از آنان پس از بازگشت طالبان به قدرت، به دلیل تهدیدهای امنیتی به پاکستان پناه برده‌اند و پرونده‌های مهاجرتی‌شان در سفارتخانه‌های کشورهای خارجی یا کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در حال بررسی است.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان بار دیگر تأکید کرده است که بازگشت پناهجویان باید داوطلبانه، امن و با حفظ کرامت انسانی انجام شود.

عرفات جمال، رئیس کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در افغانستان، نیز گفته است که افغانستان همچنان با بحران شدید انسانی روبه‌رو است و پناهجویان تنها زمانی باید به کشورشان بازگردند که شرایط زندگی امن و باعزت برای آنان فراهم باشد. او همچنین گفته است از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از هفت میلیون افغان به کشور بازگشته‌اند و تنها در سال جاری حدود یک میلیون نفر از پاکستان و ایران به افغانستان برگشته‌اند.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که پاکستان از اواخر سال ۲۰۲۳ روند اخراج شهروندان افغانستان را آغاز کرده و آن را بخشی از برنامه مقابله با مهاجرت غیرقانونی و تهدیدهای امنیتی می‌داند. در مقابل، سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری بارها نسبت به بازگرداندن اجباری افغان‌ها هشدار داده و از اسلام‌آباد خواسته‌اند به تعهدات بین‌المللی خود در قبال پناهجویان پایبند بماند.

این اخراج‌ها دو روز پس از پایان ضرب‌الاجلی انجام شده است که وزارت داخله پاکستان تعیین کرده بود.

بر اساس ضرب‌الاجلی که قبلا از سوی وزارت داخله پاکستان اعلام شده است از روز جمعه، ۱۹ سرطان (۱۰ جولای)، تمامی شهروندان افغانستان که ویزای معتبر یا مجوز قانونی اقامت در پاکستان نداشته باشند، بازداشت خواهند شد.

کمیسیون عالی طالبان در امور مهاجران دوشنبه، ۲۲ سرطان، در خبرنامه‌ای نوشت که این مهاجران از گذرگاه‌های مرزی تورخم در ننگرهار و اسپین‌بولدک در قندهار به افغانستان بازگرانده شدند.

به گفته این کمیسیون ۶۳ نفر از ایران نیز اخراج ‌شده‌اند.

پاکستان پس از تیره شدن روابط با طالبان، در یک سال گذشته روند اخراج مهاجران افغان را تسریع کرده و این روند به شدت ادامه دارد.
طالبان می‌گویند پاکستان از موضوع مهاجران به‌عنوان اهرم فشار استفاده می‌کند.

اخراج میلیونی مهاجران از کشورهای همسایه، بحران اجتماعی در افغانستان را تشدید کرده است.

سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در گزارش «مروری بر تاب‌آوری بازگشت‌کنندگان افغانستان» اعلام کرده است که از اواسط سپتامبر ۲۰۲۳ تا ۳۰ مه ۲۰۲۶، حدود ۶.۰۴ میلیون شهروند افغان از پاکستان و ایران به افغانستان بازگشته‌اند. این سازمان بازها هشدار داده است که ابعاد و سرعت این موج بازگشت، چالش‌های جدی برای ادغام مجدد، تاب‌آوری بلندمدت و ظرفیت جذب جوامع میزبان در افغانستان ایجاد کرده و فشار بر مسکن، خدمات عمومی، فرصت‌های معیشتی و انسجام اجتماعی را افزایش داده است.

بر بنیاد آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل، از آغاز سال ۲۰۲۵ تاکنون حدود ۳ میلیون مهاجر افغان به افغانستان بازگردانده شده‌اند.

با این حال پناهجویان افغان در پاکستان می‌گویند با تشدید روند اخراج مهاجران، زندگی‌شان با ترس، بلاتکلیفی و بی‌سرنوشتی همراه شده است. آنان هشدار می‌دهند که در صورت بازگردانده شدن به افغانستان، جان‌شان در خطر خواهد بود.

تشدید بازداشت مهاجران افغان در خیبرپختونخوا

پولیس ایالت خیبرپختونخوا از تشدید عملیات بازداشت مهاجران افغان بدون مدرک خبر داد. پولیس ایالت خیبرپختونخوا گفت که در این راستا و در چارچوب سیاست دولت پاکستان برای بازداشت و اخراج مهاجران افغان، دور جدیدی از عملیات بازداشت مهاجران فاقد مدرک را آغاز کرده است.

به گفته پولیس، در نخستین مرحله این عملیات در ولسوالی چارسده، دست‌کم ۴۷ مهاجر افغان بازداشت شده‌اند.

به گفته مقام‌های محلی، افراد بازداشت‌شده مدارک قانونی لازم برای اقامت در پاکستان را نداشتند. این مقام‌ها افزوده‌اند که پس از تکمیل مراحل اولیه قانونی، بازداشت‌شدگان تحت تدابیر شدید امنیتی به مرکز موقت نگهداری مهاجران در پیشاور منتقل شده‌اند و قرار است پس از ثبت هویت و تکمیل سایر مراحل قانونی، از طریق گذرگاه تورخم به افغانستان بازگردانده شوند.

این در حالی است که مهلت تعیین‌شده از سوی وزارت داخله پاکستان برای خروج مهاجران افغان روز جمعه به پایان رسید و همزمان، عملیات بازداشت مهاجران افغان در مناطق مختلف این کشور آغاز شد.

دولت پاکستان به تمامی نهادهای امنیتی دستور داده است هر شهروند افغانستان که مدارک قانونی اقامت در این کشور را ندارد، فوراً بازداشت شود.

این دستورالعمل به اداره‌های محلی در مناطق مختلف، از جمله گلگت‌ـ‌بلتستان، کشمیر تحت اداره پاکستان و اسلام‌آباد نیز ابلاغ شده است.

هم‌زمان، گزارش‌ها از گذرگاه‌های مرزی نشان می‌دهد که با پایان ضرب‌الاجل تعیین‌شده از سوی اسلام‌آباد، شمار بازگشت‌کنندگان به افغانستان به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.

روزنامه پاکستانی دان گزارش داده است که مقام‌های محلی در گذرگاه ترانزیتی «حمزه بابا» در لندی‌کوتل اعلام کرده‌اند پس از دستور دولت پاکستان مبنی بر خروج تمامی شهروندان افغان تا ۱۰ جولای (۱۹ سرطان)، شمار بازگشت روزانه افغان‌ها از مرز به بیش از ۱۰ هزار نفر رسیده است. به گفته این مقام‌ها، این رقم نسبت به ماه‌های می و جون، نزدیک به سه برابر افزایش یافته است.

نگرانی ویژه درباره زنان و دختران

قیصر خان آفریدی، سخنگوی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در پاکستان، ضمن قدردانی از میزبانی چندین دهه‌ای پاکستان از پناهجویان افغان، تأکید کرد که هیچ پناهنده‌ای نباید به کشوری بازگردانده شود که جان یا آزادی او در معرض خطر قرار دارد.

او گفت: «کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به‌طور ویژه نگران وضعیت زنانی است که مجبور به بازگشت به کشوری می‌شوند که حقوق بشر آنان در آن با خطر جدی مواجه است.»

آفریدی از دولت پاکستان خواست اطمینان حاصل کند که هرگونه بازگشت شهروندان افغان «داوطلبانه، امن و با کرامت» انجام شود.

هراس از بازداشت، عامل افزایش بازگشت‌ها

مقام‌های مرزی در لندی‌کوتل و تورخم می‌گویند ترس از بازداشت و اخراج پناهجویان فاقد مدرک باعث شده است هزاران افغان، چه دارای مدرک و چه بدون مدرک، به سوی گذرگاه‌های مرزی حرکت کنند. به گفته آنان، با آغاز اجرای کامل طرح اخراج از سوی نهادهای دولتی پاکستان، احتمال می‌رود شمار بازگشت‌کنندگان در روزهای آینده نیز افزایش یابد.

بر اساس آمار سازمان ملل متحد، از زمان آغاز اجرای طرح اخراج اتباع خارجی فاقد مدرک در نوامبر ۲۰۲۳ تاکنون، حدود دو میلیون و ۵۶۰ هزار شهروند افغان به افغانستان بازگشته‌اند. از این میان، حدود ۲۶۰ هزار نفر به دلیل نداشتن مدارک قانونی از سوی اداره مهاجرت پاکستان اخراج شده‌اند. در حال حاضر نیز حدود ۹۰۰ هزار پناهجو و متقاضی پناهندگی افغان همچنان در پاکستان حضور دارند.

درخواست برای مستثنا شدن گروه‌های آسیب‌پذیر

کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل از دولت پاکستان خواسته است افغان‌هایی را که نیاز مبرم به حمایت بین‌المللی دارند، از روند اخراج مستثنا کند. این گروه‌ها شامل زنان سرپرست خانواده، دختران و زنانی که در مؤسسات آموزشی پاکستان تحصیل می‌کنند، اقلیت‌های قومی و مذهبی، مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران، فعالان مدنی، هنرمندان و اعضای جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیو هستند.

هم‌زمان، مقام‌های محلی پاکستان اعلام کرده‌اند که روند اخراج شهروندان افغان در مناطق مختلف، از جمله مهمند سفلی، به‌صورت سازمان‌یافته و تحت نظارت نهادهای دولتی ادامه دارد. به گفته این مقام‌ها، در یکی از موارد اخیر، چندین خانواده افغان پس از تأیید هویت و دریافت برگه خروج، به افغانستان بازگردانده شدند.

مقام‌های این ایالت برای اجرای این طرح آمادگی‌های لازم را انجام داده‌اند و نهادهای امنیتی نیز فهرست مهاجران افغان ساکن مناطق مختلف پیشاور را تهیه کرده‌اند.

به گزارش رسانه‌های پاکستانی، پولیس پیشاور اطلاعات افراد مشمول این طرح را نهایی کرده و برای اجرای عملیات از نیروهای فدرال نیز درخواست همکاری کرده است. به گفته پولیس، عملیات پس از پایان کارزار واکسیناسیون فلج کودکان (پولیو) به‌طور رسمی آغاز خواهد شد.

در مرحله نخست، خانواده‌های افغان ساکن پیشاور و مناطق اطراف به مرکز انتقالی ناصر باغ منتقل می‌شوند. پس از ثبت‌نام و تکمیل مراحل اداری، این افراد از طریق گذرگاه تورخم به افغانستان بازگردانده خواهند شد.

پولیس پیشاور اطلاعات مهاجران افغان را از مناطق مختلف این شهر، از جمله افغان کالونی، جاده چارسده، بخشو، رینگ‌رود، ناصر باغ، بورد بازار، رشید گرهی، چهارراه پنج کته، شیرو جنگی، خزانه و ورسک رود گردآوری کرده است. همچنین فهرست جداگانه‌ای از شهروندان افغان شاغل در بازار میوه، بازار سبزی، شیبه بازار، خیبر بازار و دیگر بازارها و کارخانه‌های شهر نیز تهیه شده است.

ماه گذشته، وزارت داخله پاکستان به دولت‌های چهار ایالت این کشور، همچنین کشمیر و گلگت‌ـ‌بلتستان، دستور داد از ۱۸ سرطان (۱۰ جولای) تمامی مهاجران افغان فاقد مدارک اقامت را بازداشت کنند. این اقدام بخشی از مرحله تازه سیاست اسلام‌آباد برای بازداشت و اخراج مهاجران بدون مدرک از سراسر پاکستان است.

• 

  وزارت داخله پاکستان دستور بازداشت افغان‌های بدون ویزا را صادر کرد

این اخراج‌ها یک روز پیش از پایان ضرب‌الاجلی انجام شد که وزارت داخله پاکستان تعیین کرده است. بر اساس ضرب‌الاجلی که قبلا از سوی وزارت داخله پاکستان اعلام شده است از روز جمعه، ۱۹ سرطان (۱۰ جولای)، تمامی شهروندان افغانستان که ویزای معتبر یا مجوز قانونی اقامت در پاکستان نداشته باشند، بازداشت خواهند شد.

مقام‌های پاکستانی می‌گویند مهاجران افغان در این کشور به سه گروه تقسیم می‌شوند: دارندگان کارت ثبت‌نام مهاجران (پی‌او‌آر) که حدود یک میلیون نفر را تشکیل می‌دهند، دارندگان کارت شهروندی افغانستان (ای‌سی‌سی) که در سال ۲۰۱۷ ثبت شده‌اند و افغان‌هایی که پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ وارد پاکستان شده‌اند و شمار آنان حدود ۶۰۰ هزار نفر برآورد می‌شود.

پاکستان پس از تیره شدن روابط با طالبان، روند اخراج گسترده مهاجران افغان را آغاز کرد و این روند به شدت ادامه دارد.

بر بنیاد آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل، در پی تغییر سیاست‌های پاکستان و ایران، از آغاز سال ۲۰۲۵ تاکنون حدود دو میلیون و ۹۰۰ هزار مهاجر افغان به افغانستان بازگردانده شده‌اند.

سازمان ملل با ابراز نگرانی از وضعیت دشوار بازگشت‌کنندگان اعلام کرده است که آنان با چالش‌های جدی، از جمله دسترسی محدود به غذا، سرپناه، خدمات صحی و آموزش، روبه‌رو هستند.

در همین حال، شماری از پناهجویان افغان در پاکستان می‌گویند با تشدید روند اخراج مهاجران، زندگی‌شان با ترس، بلاتکلیفی و بی‌سرنوشتی همراه شده است. آنان هشدار می‌دهند که در صورت بازگردانده شدن به افغانستان، جان‌شان در خطر خواهد بود.