فلای‌دبی پروازهای خود به اسرائیل را تعلیق کرد

براساس سندی دیپلماتیک که رویترز دیده است، روسیه ناتو را به در پیش گرفتن «مسیر خطرناک و بی‌پروا» متهم کرده و هشدار داده است که ادامه این وضعیت می‌تواند خطر درگیری مستقیم نظامی را افزایش دهد.

در این سند همچنین از احتمال حمله روسیه به مراکز تصمیم‌گیری در کشورهای عضو ناتو در همان مراحل نخست یک درگیری سخن گفته شده است.

در یادداشت روسیه آمده است: «اگر کشورهای ناتو برای جدا کردن منطقه کالینینگراد از بقیه کشور اقدامی انجام دهند، روسیه آماده خواهد بود برای دفاع از قلمرو خود از تمام نیروها و امکانات موجود، از جمله سلاح‌های هسته‌ای، استفاده کند.»

کالینینگراد بخشی از خاک روسیه در ساحل دریای بالتیک است که از سرزمین اصلی این کشور جدا افتاده و میان پولند و لیتوانیا، دو عضو ناتو، قرار دارد. این منطقه به‌شدت نظامی شده و پایگاه اصلی ناوگان بالتیک روسیه و موشک‌های اسکندر با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای در آن مستقر است.

همزمان، سفارت‌های روسیه در چند کشور اروپایی، از جمله بریتانیا و ایرلند، اعلام کرده‌اند که مسکو اطلاعاتی در اختیار دارد که نشان می‌دهد ناتو در حال بررسی سناریوهایی برای محاصره هوایی و دریایی کالینینگراد است.

روسیه همچنین مقام‌های اروپایی را متهم کرده است که با هشدار درباره احتمال حمله روسیه به کشورهای دیگر یا اقدامات خرابکارانه در اروپا، «بازی خطرناکی» را دنبال می‌کنند.

ناتو این هشدار را رد کرده است. الیسون هارت، سخنگوی ناتو گفت که این پیمان «تهدید به استفاده از زور و لفاظی غیرمسئولانه هسته‌ای» را محکوم می‌کند. ناتو در پاسخ کتبی خود به روسیه تاکید کرده است که یک پیمان دفاعی است و هیچ‌یک از رزمایش‌ها یا فعالیت‌های آن تهدیدی علیه خاک روسیه نیست.

مارک روته، دبیرکل ناتو، نیز از مسکو خواست تهدیدهای هسته‌ای را متوقف کند. او گفت: «ما یک پیمان دفاعی هستیم. تهدیدهای هسته‌ای را متوقف کنید. این تهدیدها نه لازم است و نه موثر.» روته همچنین گفت که خطر فوری استفاده از سلاح هسته‌ای علیه کشورهای بالتیک را جدی نمی‌داند و افزود ولادیمیر پوتین می‌داند که روسیه نمی‌تواند در جنگ با ناتو پیروز شود.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در واکنش به انتقادهای ناتو گفت که هشدارهای روسیه پاسخی به اظهارات مقام‌های پولند و دیگر کشورهای اروپایی درباره کالینینگراد است. او گفت که دیپلومات‌های روسیه در حال یادآوری سیاست رسمی مسکو به «تندروهای اروپا» هستند.

در ماه‌های اخیر ناتو چندین رزمایش نظامی در منطقه دریای بالتیک برگزار کرده و رزمایش‌های دیگری نیز برای ماه اکتوبر برنامه‌ریزی شده است. این پیمان همچنین از سال گذشته عملیاتی را برای حفاظت از کیبل‌های مخابراتی و اینترنتی و خطوط لوله زیر دریای بالتیک آغاز کرده است.

تنش‌ها بر سر کالینینگراد در ماه‌های اخیر افزایش یافته است. مقام‌های نظامی غربی گفته‌اند اگر روسیه به یکی از اعضای ناتو حمله کند، تاسیسات نظامی در کالینینگراد می‌تواند از نخستین اهداف ناتو باشد. روسیه نیز فعالیت‌های نظامی ناتو در اطراف این منطقه را تهدیدی علیه امنیت خود می‌داند.

نیکلای سوکوف، دیپلمات پیشین روسیه و پژوهشگر مسائل هسته‌ای، به رویترز گفت که افزایش حمایت نظامی غرب از اوکراین، تحریم‌های تازه، رهگیری کشتی‌های روسی و افزایش رزمایش‌ها و پروازهای اطلاعاتی در نزدیکی کالینینگراد، خطر اشتباه محاسباتی میان دو طرف را افزایش داده است.

او گفت اقداماتی که در نگاه کشورهای اروپایی ممکن است پایین‌تر از سطح جنگ تلقی شود، از دید روسیه می‌تواند «جنگ آشکار» محسوب شود. سوکوف افزود: «من خطر محاسبه اشتباه دوطرفه را می‌بینم.»

یک مقام ارشد دفاعی اروپا نیز به رویترز گفته است که این نخستین بار از زمان جنگ سرد است که روسیه چنین تهدید مستقیمی را علیه ناتو مطرح می‌کند و به همین دلیل باید آن را جدی گرفت. در مقابل، یک دیپلومات ناتو این پیام روسیه را تلاشی دیگر برای ترساندن کشورهای اروپایی خوانده و گفته است که این پیمان حمایت از اوکراین را ادامه خواهد داد.

روسیه اتهام کشورهای غربی درباره انجام جنگ ترکیبی در اروپا، از جمله خرابکاری و آتش‌سوزی، را رد کرده است. مقام‌های اروپایی در مقابل می‌گویند مسکو در حال افزایش چنین اقداماتی است و احتمال تهدید نظامی روسیه علیه اعضای ناتو را نیز جدی می‌گیرند.

برنام در پایان نشست حزب کارگر در لیورپول گفت که به دلیل ادامه تحقیقات پولیس نمی‌تواند جزئیات بیشتری ارائه کند، اما ارزیابی دولت بریتانیا این است که ایران در این ماجرا نقش داشته است.

برنام همچنین روز چهارشنبه به بی‌بی‌سی گفت: «شواهد قوی وجود دارد که ایران در آنچه آخر هفته در پایگاه فیرفورد رخ داد، نقش داشته است.» او در پاسخ به این پرسش که این ارزیابی بر چه اساسی است، گفت: «نمی‌توانم وارد همه جزئیات شوم، اما روشن است که چنین حرفی را به‌سادگی مطرح نمی‌کنم.»

او افزود که تحقیقات پولیس همچنان «پیچیده و جدی» است و بریتانیا در این زمینه از نزدیک با امریکا همکاری می‌کند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، نیز پیشتر گفته بود که واشنگتن معتقد است در این ماجرا «رد پای یک عامل خارجی» وجود دارد. او در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز گفت که این حادثه نشان می‌دهد امریکا با بازیگرانی از جمله ایران روبه‌رو است که آشکارا تهدید کرده‌اند منافع امریکا را در نقاط مختلف جهان هدف قرار دهند.

پنج مرد ۲۳ تا ۲۵ ساله، همگی شهروند بریتانیا و ساکن لندن، بامداد یکشنبه، هفتم میزان در نزدیکی پایگاه فیرفورد در گلاسترشر بازداشت شدند. پولیس پس از دریافت گزارش‌هایی درباره سه موتر مشکوک و افرادی نقاب‌پوش در نزدیکی پایگاه وارد عمل شد.

این افراد ابتدا به ظن جرایم مرتبط با مواد منفجره و سپس به اتهام آماده‌سازی اقدامات تروریستی بازداشت شدند. با این حال، پولیس پس از بازرسی موترها اعلام کرد که مقداری پترول پیدا شده، اما هیچ وسیله انفجاری کشف نشده است. هر پنج نفر روز دوشنبه با قید ضمانت پولیس آزاد شدند و همچنان تحت تحقیق قرار دارند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، از تصمیم بریتانیا برای آزاد کردن مظنونان انتقاد کرده و گفته بود: «من می‌گفتم اجازه ندهید با ضمانت آزاد شوند. از این‌که آزادشان کردند تعجب کردم. من چنین کاری نمی‌کردم.»

برنام در پاسخ گفت که آزادی این افراد به معنای رهایی بدون محدودیت نیست. او گفت: «مردم باید بدانند وقتی گفته می‌شود آزاد شده‌اند، موضوع آن‌گونه که شاید تصور شود نیست. آنها تحت سخت‌گیرانه‌ترین شرایط ممکن ضمانت قرار دارند.» نخست‌وزیر بریتانیا افزود که به نحوه رسیدگی نهادهای امنیتی کشورش «اعتماد کامل» دارد.

رسانه‌های بریتانیایی همچنین گزارش داده‌اند که یکی از پنج مظنون پیش از بازداشت، خودش با پولیس تماس گرفته و حادثه را گزارش کرده بود. یک زن محلی نیز پس از مشاهده چند موتر و مردان نقاب‌پوش در نزدیکی پایگاه با پولیس تماس گرفته بود. مقام‌های بریتانیایی گفته‌اند که نیروهای امنیتی پیش از این تماس‌ها نیز از برخی فعالیت‌ها در اطراف پایگاه آگاه بوده‌اند.

پایگاه فیرفورد دهه‌هاست در اختیار نیروی هوایی امریکا قرار دارد و در ماه‌های اخیر بمب‌افکن‌های امریکایی از این پایگاه برای ماموریت‌های حمله به ایران استفاده کرده‌اند. ایران در ماه جولای هشدار داده بود هر پایگاهی که برای حمله به خاک این کشور استفاده شود، می‌تواند «هدف مشروع» نیروهای ایرانی باشد.

با این حال، سفارت ایران در لندن هرگونه ارتباط تهران با این حادثه را رد کرده و گفته است که «به‌طور قاطع» گمانه‌زنی‌هایی را که ایران را به این رویداد مرتبط می‌کند، رد و محکوم می‌کند.

پولیس ضدتروریسم بریتانیا تاکید کرده است که تحقیقات همچنان ادامه دارد و تاکنون هیچ‌یک از پنج مظنون رسماً متهم نشده‌اند. لارنس تیلور، از مقام‌های ارشد پولیس ضدتروریسم، گفته است واکنش پولیس بر اساس «مجموعه‌ای از اطلاعات» از جمله گزارش یک شهروند درباره موترهای مشکوک در نزدیکی پایگاه آغاز شد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل گفت که یکی از پیلوت‌های پرواز شرکت فلای‌دبی از دبی به تل‌آویو، خلبان دیگر را با چاقو زخمی کرده و ظاهراً تلاش داشته هواپیما را سقوط دهد. به گفته او، فرد مظنون پس از فرود اضطراری هواپیما در عربستان سعودی بازداشت شده و تحت بازجویی مقام‌های سعودی قرار دارد.

یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، این رویداد را «تلاش برای یک حمله تروریستی جهادی» خواند و گفت که مهاجم قصد داشته هواپیما را سقوط دهد و همه سرنشینان را بکشد. او افزود که مداخله چند مسافر مانع اجرای این حمله شده است.

مقام‌های اسرائیلی که نخواستند نام‌شان فاش شود گفته‌اند فرد مظنون شهروند عمان است و ارزیابی اولیه اسرائیل این است که این حادثه یک حمله تروریستی بوده است. عمان و امارات متحده عربی تاکنون در این باره اظهار نظر نکرده‌اند.

پرواز شماره ۱۰۷۳ فلای‌دبی روز چهارشنبه، هشتم میزان، از دبی به مقصد میدان هوایی بن‌گوریون در حرکت بود که حدود دو ساعت و نیم پس از پرواز، وضعیت اضطراری اعلام کرد. هواپیما ابتدا کد اضطراری عمومی و سپس کد مربوط به مداخله غیرقانونی در پرواز را ارسال کرد.

براساس معلومات پروازی، هواپیما در جریان حادثه به‌طور ناگهانی ارتفاع زیادی از دست داد. برخی داده‌ها از کاهش حدود ۱۴ هزار فوت در کمتر از ۳۰ ثانیه و گزارش‌های دیگر از کاهش نزدیک به ۱۷ هزار فوت در حدود دو دقیقه حکایت دارد. هواپیما سپس از حریم هوایی اردن به سوی میدان هوایی تبوک در شمال‌غرب عربستان سعودی تغییر مسیر داد.

اسرائیل پس از دریافت پیام‌های اضطراری، جنگنده‌های خود را به پرواز درآورد. مقام‌های اسرائیلی گفتند که پس از زخمی شدن پیلوت، خدمه کابین به کنترول وضعیت کمک کردند و در فرود هواپیما نقش داشتند.

مقام‌های میدان هوایی تبوک گفتند که درخواست فرود اضطراری ساعت ۸:۴۴ صبح دریافت شد و هواپیما ساعت ۹:۴۵ به وقت محلی به‌گونه سالم فرود آمد. خلبان و کمک‌خلبان هر دو زخمی و برای درمان به شفاخانه منتقل شدند، اما به سایر مسافران آسیبی نرسید.

ویدیوهای منتشرشده از داخل هواپیما، مسافران را هنگام کاهش شدید ارتفاع در حال فریاد زدن نشان می‌دهد. در تصاویر دیگر نیز مردی با لباس‌های خون‌آلود دیده می‌شود که ظاهراً پیلوت زخمی است.

مریم شیرا اوهایون، یکی از مسافران به گاردین گفت که کمک‌خلبان تلاش کرده خلبان را بکشد و هواپیما را سقوط دهد. به گفته او، چند مسافر فرد مهاجم را مهار کردند و یک پزشک حاضر در هواپیما نیز به خلبان زخمی کمک کرد.

مقام‌های سعودی تاکنون تروریستی بودن این حادثه یا علت دقیق جراحات دو خلبان را تایید نکرده‌اند و گفته‌اند که تحقیقات ادامه دارد.

دفتر نخست‌وزیری اسرائیل در نخستین واکنش گفته بود که وضعیت «تحت کنترول» است و حادثه هواپیماربایی نبوده است. با انتشار جزئیات بیشتر، مقام‌های اسرائیلی بررسی احتمال تروریستی بودن این رویداد را آغاز کردند.

فلای‌دبی نیز وقوع یک «حادثه» در این پرواز را تایید کرده و گفته است که همه مسافران سالم‌اند. این شرکت درباره علت درگیری یا ادعای تلاش عمدی برای سقوط هواپیما اظهار نظر نکرده و گفته است که با مقام‌های مسئول همکاری می‌کند. فلای‌دبی همچنین یک هواپیمای جایگزین برای انتقال مسافران فرستاده است.

رسانه‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند که پس از این حادثه، یک پرواز دیگر فلای‌دبی به مقصد تل‌آویو نیز در میانه راه تغییر مسیر داد و به دبی بازگشت.

به گفته این مقام آگاه، عراقچی چهارشنبه پاسخ امریکا به پیشنهاد جمهوری اسلامی را به تهران منتقل می‌کند.

در این گزارش همچنین آمده است سندی که درباره آن مذاکره می‌شود، طرحی هفت‌روزه برای ایجاد اعتماد و بازگشت به نسخه تقویت‌شده «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» است که تهران و واشنگتن در ماه جون امضا کردند.

این مقام آگاه به رویترز گفت: «اختلاف اصلی میان ما و تهران درباره عناصر برنامه هفت‌روزه نیست، بلکه بر سر ترتیب اجرای اقدامات است.»

جزئیات این پاسخ هنوز اعلام نشده است.

با این حال، رضا طلایی‌نیک، سخنگوی وزارت دفاع جمهوری اسلامی، چهارشنبه هشتم میزان اعلام کرد که اگر قدرت‌های بزرگ «شرایط و حقوق ایران» را بپذیرند، راه برای پایان درگیری باز است.

سخنگوی وزارت دفاع جمهوری اسلامی گفت: «در غیر این صورت، جمهوری اسلامی در برابر فشار و تهدید آنها می‌ایستد و اجازه نمی‌دهد حقوق و منافع کشور نادیده گرفته شود.»

رضا طلایی‌نیک همچنین افزود: «ایران امروز در حوزه‌های سیاسی، نظامی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و فناوری ظرفیت‌های مهمی در اختیار دارد و در برابر فشار قدرت‌های بزرگ ایستادگی کرده است.»

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد که در ماه جوزای ۱۴۰۵ با میانجی‌گری پاکستان میان ایران و امریکا امضا شد، نقطه عطفی در تلاش‌ها برای پایان دادن به درگیری‌های نظامی و باز کردن مسیر دیپلماسی بود. این یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای، توقف فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبهه‌ها (از جمله لبنان)، رفع تدریجی محاصره دریایی امریکا علیه بنادر ایران ظرف ۳۰ روز، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، و شروع مذاکرات برای توافق نهایی ظرف حداکثر ۶۰ روز را پیش‌بینی می‌کرد. همچنین امریکا متعهد به برنامه‌ای حداقل ۳۰۰ میلیارد دالری برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران شده بود. با این حال، این توافق به دلیل ادامه درگیری‌ها و اختلاف بر سر اجرای تعهدات، به‌ویژه در زمینه تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای، به سرعت از مسیر خارج شد و تنش‌ها دوباره اوج گرفت.

طرح هفت‌روزه اعتمادسازی که ایران هفته گذشته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویارک ارائه کرد، در واقع نسخه فشرده‌تر و شتاب‌گرفته همان تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است. عباس عراقچی اعلام کرده بود اگر امریکا شرایط مشخصی را بپذیرد، از جمله پایان محاصره دریایی بنادر ایران، معافیت تحریم‌های نفتی، آزادسازی حدود ۱۲ میلیارد دالر دارایی‌های مسدودشده، و توقف خصومت‌ها در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، تنگه هرمز می‌تواند ظرف هفت روز بازگشایی شود و تردد عادی دریایی از سر گرفته شود.

به گفته وزیر خارجه ایران، اقدامات لازم ظرف چهار یا پنج روز انجام می‌شود، تنگه در روز ششم باز می‌گردد و مذاکرات نهایی (از جمله درباره برنامه هسته‌ای) از روز هفتم آغاز می‌شود. عراقچی تاکید کرده بود این شروط جدید نیستند و همگی در متن تفاهم‌نامه اسلام‌آباد آمده‌اند؛ تنها جدول زمانی اجرا فشرده‌تر شده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، این پیشنهاد را به‌طور علنی رد کرد و آن را «غیرقابل‌قبول» خواند. با این حال، میانجی‌گری قطر ادامه یافت و پیام‌ها میان واشنگتن و تهران رد و بدل شد. مقام‌های امریکایی مذاکرات از طریق میانجی‌ها را «مثبت و سازنده» توصیف کرده‌اند، اما تاکید دارند هیچ توافقی بدون پیشرفت در پرونده هسته‌ای ایران ممکن نیست.

قطر که پیش‌تر نیز در میانجی‌گری نقش داشته، اکنون بار دیگر پیام‌ها را بین دو پایتخت جابه‌جا می‌کند. عراقچی قرار است پاسخ دریافتی را امروز در تهران بررسی و با مقام‌های عالی‌رتبه در میان بگذارد. نتیجه این بررسی می‌تواند مسیر دیپلماسی را دوباره باز کند یا تنش‌ها را در منطقه حساس خلیج فارس تشدید نماید؛ به‌ویژه که تنگه هرمز همچنان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در آن، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای به همراه دارد.

در این نشست که ترامپ آن را گردهمایی «ذهن‌های سازنده عصر طلایی امریکا» توصیف کرد، سه موضوع اصلی شامل امضای سند ایمنی، حمایت از توسعه مراکز داده و تغییر رسمی نام «هوش مصنوعی» به «ابرهوش» مورد توافق قرار گرفت.

مدیران شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، انتروپیک، انویدیا، اسپیس‌اکس، متا و گوگل در این نشست حضور داشتند.

این دیدار در حالی برگزار شد که برخی مدیران و کارشناسان فناوری خواستار نظارت سخت‌گیرانه‌تر بر هوش مصنوعی به دلیل نگرانی از خطرات احتمالی آن برای بشریت شده‌اند.

۱. امضای سند ایمنی (خودنظارتی)

پس از نشست غیرعلنی، ترامپ به همراه مدیران فناوری حدود ۳۰ دقیقه به سوالات خبرنگاران پاسخ داد. او گفت مدیران یک سند «اخلاقاً الزام‌آور» امضا کرده‌اند که نوعی حفاظت در برابر خطرات احتمالی هوش مصنوعی ایجاد می‌کند.

بر اساس این توافق که ترامپ آن را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد، شرکت‌ها خود مسئول تضمین ایمنی فناوری‌شان هستند. آن‌ها متعهد شدند تدابیر ایمنی را اجرا کنند تا مدل‌ها طبق برنامه عمل کنند و مشکلات را سریع شناسایی و رفع کنند. همچنین قرار است با «حسابرسان مستقل» همکاری کنند تا مطمئن شوند سیستم‌ها به‌درستی کار می‌کنند و به سامانه‌های فنی به‌صورت ناخواسته دسترسی پیدا نمی‌کنند.

این سند را ترامپ، سوندار پیچای (گوگل)، داریو آمودئی (انتروپیک)، مارک زاکربرگ (متا)، گرگ براکمن (اوپن‌ای‌آی)، ایلان ماسک (اسپیس‌ایکس) و جنسن هوانگ (انویدیا) امضا کردند.

ترامپ گفت: «این تقریبا شبیه یک قانون اساسی است. بزرگ‌ترین افراد جهان آن را امضا کردند و من هم به‌عنوان رئیس‌جمهور آن را امضا کردم.» او همچنین اعلام کرد هیئتی برای نظارت بر ایمنی ابزارهای هوش مصنوعی تشکیل خواهد داد، هرچند جزئیات آن را مشخص نکرد.

زاکربرگ این نشست را «گفت‌وگویی تاریخی» خواند و آمودئی آن را راهی برای «پیروزی ایمن» توصیف کرد. با این حال، برخی کارشناسان از این سند انتقاد کردند و آن را ضعیف و فاقد ضمانت اجرایی دانستند.

۲. حمایت از توسعه مراکز داده

ترامپ بار دیگر از گسترش سریع مراکز داده که زیرساخت حیاتی هوش مصنوعی هستند، حمایت کرد. ساخت این مراکز در امریکا با مخالفت‌هایی به‌دلیل مصرف بالای برق و تأثیر بر جوامع محلی روبه‌رو شده است. یک نظرسنجی نشان داده ۶۵ درصد رأی‌دهندگان با ساخت مراکز داده در منطقه خود مخالف هستند.

ترامپ در پاسخ گفت شرکت‌های بزرگ فناوری کمک‌های گسترده‌ای به جوامع محلی خواهند کرد. جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، پیشنهاد کرد این مراکز را «کارخانه‌های ابرهوش» بنامند و گفت آن‌ها در حال صنعتی‌سازی مجدد امریکا و ایجاد شغل هستند.

۳. تغییر نام به «ابرهوش»

ترامپ در همان روز فرمان اجرایی امضا کرد که بر اساس آن، وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی امریکا باید از اصطلاحات «SI» و «ابرهوش» (Super Intelligence) استفاده کنند و دیگر از عبارت «هوش مصنوعی» استفاده نکنند. این اصطلاح در مکاتبات رسمی، وب‌سایت‌ها و گزارش‌ها جایگزین خواهد شد.

ترامپ هفته گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل گفته بود کلمه «مصنوعی» باعث می‌شود این فناوری «جعلی» به نظر برسد. برخی مدیران مانند زاکربرگ و ماسک نیز از این اصطلاح استفاده کرده‌اند، هرچند کارشناسان معتقدند این نام ممکن است به‌طور گسترده پذیرفته نشود، چون معمولاً به سیستم‌های بسیار پیشرفته‌تر اشاره دارد.