ملګري ملتونه: تر ۲۰۳۰م کال به ۱۱۰ میلیونه نجونې له زدکړو بې برخې شي

هغې په ​​یوه مقاله کې چې د پنجشنبې په ورځ -د وږي ۱۶مه -په نیوټن ډیلي نیوز کې خپره شوه لیکلي: «دوه کاله وړاندې ما له افغانستان څخه د بیړني وتلو د خطر په اړه خبرداری ورکړی و او اوس د طالبانو د واکمنۍ پایلې په حقیقت بدلې شوې دي».

مېرمن ارنسټ ویلي، چې د امریکا ولسمشر جوبایډن د خپلو پوځي سلاکارانو د مشورې پر خلاف په بېړه د وتلو اقدام وکړ. د هغې په ​​اند، د ښاغلي بایډن پریکړه د «متحده ایالاتو د بهرنۍ پالیسۍ ترټولو لوی ناورین» و.

سناتور جوني ارنسټ وايي، وروسته له دوه کاله له افغانستانه د امریکایي پوځیانو د وتلو ویجاړونکې اغېز احساسېږي.

هغې په ​​دې اړه څرګنده کړه: «روسیې پر اوکراین برید وکړ او چین په خپل جاسوسي بالون سره زموږ پر فضايي حریم تېری وکړ».

همداراز، نوموړې د کابل په هوايي ډګر کې د داعش په بريد کې د ١٣ امريکايي سرتېرو د وژل کېدو يادونه وکړه او ويې ويل: «هغه څه چې دوه کاله وړاندې په افغانستان کې وشول زموږ د سرتېرو لپاره د شرم خبره وه.»

جوني ارنسټ خبرداری ورکړ، څه چې د نړۍ په بل اړخ کې پیښیږي په مستقیمه توګه زموږ پر امنیت اغیز کوي. «کله چې امریکا پیاوړې وي، نړۍ ٔډېره خوندي وي. خو کله چې یوه شیبه هم موږ شاتګ وکړو او خپل ځواک پریږدو، زموږ دښمنان دا تشه ډکوي».

نوموړې له افغانستان انټرنشنل – پښتو سره په مرکې کې وویل؛ سږکال یې تمه لرله، چې بېرته به ښوونځي ته ځي خو یو ځل بیا هم تعليمي کال د دوی له حضور پرته شروع شو.

زمزمه وايي: “ موږ ته د افغانستان د سړیو د غېرت او شهامت کیسې شوې وې، انګریزان یې مات کړي وو، امپراتوري یې جوړه کړې وه؛ مګر په دومره میلیونونو باغېرته سړو کې یو داسې غېرتمن سړی پېدا نه شو، چې له ملا هبت الله څخه زموږ حق واخلي”.

د زمزمې په خبره، چې که دوه کاله یې نه وی ضایع شوي، اوس به له ښوونځي فارغه شوې وه او د خپلې خوښې پوهنځي لپاره به یې د کانکور ازموینه ورکړې وه.

هغه زیاتوي، چې نور یې له ښوونځي تمه پرې شوې ده او فکر کوي، چې د افغانستان نجونې د طالبانو غلامانې دي.

نوموړې دا خبرې په داسې مهال کوي، چې د افغانستان په تودو سیمو کې نوی تعلیمي کال پیل شوی؛ مګر طالبانو یو ځل بیا له شپږمو ټولګیو پورته نجونو ته د زده کړو حق ورنه کړ.

ننګرهار، کندهار، خوست، پکتیکا، کونړ، لغمان، نیمروز، فراه او یو شمېر نورو تودو ولایاتو کې نوی تعلمي کال پیل شوی؛ خو یوازې له شپږ ټولګي ښکته نجونې کولی شي چې ښوونځیو ته لاړې شي.

د طالبانو د پوهنې وزارت پر خپلې اېکس پاڼې د نوي تعلمي کال د پیل خبر ورکړی، خو د نجونو د ښوونځیو په اړه بیا هم چوپه خوله دي.

نېږدې ۷۱۷ ورځې کیږي، چې طالبانو له شپږمو ټولګیو پورته نجونو ته د زده کړو پر حق بندیز لګولی دی.

د طالبانو پر دې کړنې له پیله نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو سازمانونو او ګاونډیانو غبرګونونه ښودلي دي، خو طالبان بیا د نجونو او مېرمنو د زده کړو او کار مساله د دوی داخلي مساله ګڼي او زیاتوي چې هیچا ته په دغې مسالې کې د مداخلې حق نه ورکوي.

دغه نړۍوال سازمان په خپل یوه خپاره شوي راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د لسګونو کلونو جګړې، غربت، بې کارۍ او لوږې له امله د افغانانو رواني ستونزې زیاتې شوې دي؛ خو څوک ورته پام نه کوي.

راپور زیاتوي: “ اکثره افغانان د طالبانو د بیا ځل واکمنېدو را وروسته له رواني او عاطفي ستونزو سره مخ دي”.

یاد سازمان وايي، چې افغانان دا مهال له سیاسي او اقتصادي ننګونو سره هم مخ دي او دغې چارې یې پر رواني روغتیا منفي اغېزه کړې ده.

راپور لیکي: “ هغه اشخاصو چې په ۲۰۱۸ کال کې یې د رواني مشورو له ټیلفوني خدماتو ګټه پورته کوله، نېږدې ۶۰ سلنه یې نجونې او مېرمنې وې”.

دغه سازمان وړاندې لیکي، چې د نجونو او مېرمنو تر منځ د رواني ناروغیو د زیاتوالي اصلي لامل د طالبانو له خوا پر نجونو او مېرمنو بندیزونه ګڼل کیږي.

دوی په لرې پرتو سیمو کې د رواني مرکزونو نه شتون، ناوړه دودونو موجودیت او بېلابېل بندیزونه د رواني روغتیا د ګډوډۍ سببونه ګڼلي دي.

له دې وړاندې د روغتیا نړۍوالې ادارې هم ویلي وو، چې د بشري مرستو له کمښت سره به په افغانستان کې بېلابېلې ناروغۍ خپرې شي او که مرستې پر خپل وخت ونه رسېږي ښايي یو بشري ناورین رامنځته شي.

د بهزاد د ښکلیو هنرونو دغه کورس چې هم په کور د ننه او هم بهر کې یې ځانګړی نوم درلود سلګونه رسامان، انځورګران او نقاشان روزلي، چې د هغوی پنځول شویو اثارو نړۍوالې جاېزې هم ترلاسه کړې دي.

دغه مرکز چې له تېرو څلورو لسیزو راهیسې د هنرونو زده کړې برخه کې کار کاوه، طالبانو نن سهار له دې امله تړلی چې ولې پکې نجونو ماشومانو د خطاطۍ هنر زده کاوه.

سرچینې وايي، طالبانو د دغه مرکز دروازه وتړله او ګوتڅنډنه يې وکړه، چې څوک يې هم د بېرته خلاصېدو اجازه نه لري.

ويل کېږي په دغه مرکز کې د استاد محمد ابراهيم حبیبي د لاس په سلګونو بېلابېل هنري اثار هم نندارې ته اېښودل شوي و.

طالبانو څو ورځې وړاندې د افغانستان په غزني ولايت کې هم دوه ښوونیز مرکزونه او يو خصوصي ښوونځی له دې امله تړلي و، چې ګنې نجونې زده‌کوونکې د زده‌کړو لپاره ورتللې.

په افغانستان د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان مېرمنې او نجونې نه یوازې د کار کولو او زده‌کړو راګرځول شوې؛ بلکې د ژوندانه په بېلابېلو اړخونو کې د داسې بندیزونو سره مخامخې دي، چې نن سبا یې د نړۍ په یو ګوټ کې هم ساری نه لېدل کېږي.

په وروستي ګام کې طالبانو په ټول افغانستان کې سینګارتونونه وتړل، چې ورسره شاوخوا شپېته زره مېرمنې وزګارې شوې، هغه مېرمنې چې د ټولې کورنۍ لګښت او نفقه ورترغاړې وه.