د افغان نجونو زده کوونکو یوې زر کسیزې ډلې د نړۍ او اسلامي هيوادونو مشرانو ته لیک لیږلی

د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال عبدالباقي بنا وايي، پاکستان او هند ته يې د شاوخوا ۱۶ میلیونو ډالرو په ارزښت انځر صادر کړي دي:« سږکال د کندهار او زابل ولایتونو انځرو ښه حاصلات ورکړي، سربېره پر دې چې ډېری وخت د پاکستان له لارې په سوداګرۍ له ځینو ستونزو سره مخ کېږو؛ خو موږ سږ کال د ۱۶ میلیونه ډالرو په ارزښت انځر پاکستان او هند ته صادر کړل.»

کرونده‌ګر هم د سږکال د انځرو د حاصلاتو څخه راضي دي او وايي، سږکال په کور دننه هم د انځرو بازار ښه و.

محمد هاشم چې د کندهار په شاه ولیکوټ ولسوالۍ کې د انځرو باغ لري وايي: « د نورو کلونو پرتله د انځرو کیفیت ښه و او ښه بازار يې هم درلود، که د پاکستان او هند تر څنګ اروپايي هېوادونو ته د انځرو صادراتو لاره هواره شي، کرونده‌ګر او سوداګر به له انځرو څخه بیا ډېرې پیسې تر لاسه کړي.»

خو یو شمېر سوداګر او د اقتصادي چارو شنونکي بیا د پانګونې او سوداګرۍ خونې له لوري رسنیو ته د انځرو د حاصلاتو د ورکړل شویو شمېرو په اړه نیوکې کوي.

دوی وايي، د کندهار او زابل ولایتونو د انځرو یوازیني بازارونه هند او پاکستان دي او که دغه هېوادونه د انځرو د حاصلاتو د ډېروالي په اړه یوه شي، انځر به خپله بیه له لاسه ورکړي.

د نعمت الله نعمت په نوم یو سوداګر وايي: « د انځرو د سوداګرۍ لپاره باید سم میکانیزم او پالیسي جوړه شي، اوس د انځرو ټوله سوداګري په کلدارو کېږي او دغه سوداګري د میلیونونو ډالرو ارزښت لري، باید د افغانستان بازارونو ته دغه سوداګري د کلدارو پر ځای په ‌‌‌‌‌‌ډالرو يا افغانیو وشي.»

د انځرو باغونه د کندهار په شاه ولیکوټ، نېش او معروف او د زابل په میزانه، ارغنداب، ښهر صفا او نورو سیمو کې دي چې هر کال پرېمانه حاصلات ورځينې راټولېږي.

د هغه په وینا، دغه بې پیلوټه الوتکې چې د پکتیا قول اردو په سر یې ګزمه کوله ممکن چې امریکایي بې پېلوټه الوتکه به وه.
د سرچینو په وینا، دغه الوتکه د طالبانو په ډزو نه وه لګېدلې.

تر دې وړاندې ځینو طالب چارواکو ادعا کړې وه، چې لا هم د افغانستان هوایي حریم د امریکا له لوري اشغال دی.

دا په داسې حال کې ده، چې ټیک څو ورځې وړاندې د پاکستان موقت لومړي وزیر ویلي و، که چېرې اړتیا پېښه شي؛ نو په افغانستان کې به د خپلې خاورې خوندیتوب لپاره عملیات پیل کړي.

حاجي میوند چې په کابل ښار کې یې په خپل پلورنځي کې میلیونونه پانګونه کړې وایي:« د جمهوریت له پرځېدو وروسته د الکټرونیکي توکو بازار سوړ شوی، له سهاره تر بېګا د پېرودونکو په تمه تېروو، یو نیم هم چې راځي په ډېره ارزانه بیه یې غواړي.»

هغه وایي:« پخوا سودا ډېره کېده، اوس نه پېرېدونکي شته او نه هم سودا.»

د حاجي میوند ترڅنګ رامین هم چې د کور لپاره د الکټرونیکي توکو پلورنځی لري له دغه وضعیته سرټکوي او وایي:« خلک هم ملامته نه دي، که اړتیا یې هم پېښېږي؛ خو پیسې نه لري، هره ورځ په خبرونو کې اورو چې لوږه او بې وزلي ډېره شوې؛ خو زه خپله دغه سوړ بازار هم ستړی کړی یم او هم یې اندېښمن کړی یم.»

د جمهوریت له پرځېدو وروسته وزګارتیا او بې وزلي ډېره شوې، ډېرو خلکو دندې له لاسه ورکړې او ښځو ته د طالبانو له‌خوا د کار اجازه نه ورکول کېږي، دا هغه لاملونه دي چې د الکټرونیکي توکو د ګرم بازار د سړېدو ترڅنګ پر ډېرو نورو برخو یې هم اغېز پرې اېستی دی.

سرچينې چې د امنيتي ستونزو له امله يې د نوم او ځای له ښودلو ډډه کوله وويل چې: «په دغې ناڅرګندې الوتکې د طالبانو د ۲۰۳ منصوري قول اردو عسکرو له لوري د لويو ماشینګڼو ډزې وشوې خو نښه و نه لګيده.»

باوري سرچينې زیاتوي دغه کار د ښاريان او شا او خوا کلیو خلک انديښمن کړي: «مازدیګر یوه بنګنه الوتکه راغله د ګردیز ښار او قول اردو په سر تاويده خو هیچا ته نه ده معلومه چې د چا وه، له څه وخت وروسته د طالبانو قول اردو له خوا د دهشکې او زیکاویک ډزې پرې شوې خو و نه لګیده، او خلک يې دير وډار کړل.»

ويل کیږي د ځايي طالبانو تر منځ هم اندېښنې ډيرې شوې او دغه کار حیران کړي دي، د عزت الله په مستعار نوم يو کس چې په قول اردو کې دنده لري وايي په تېرو دوو کلونو کې دا ورته نوې تجربه وه: «موږ الحمدالله له هیجا نه ډاریږو خو حیران دېته شوم چې ټول وطن زموږ په واک کې دی بیا دا الوتکې د چا دي او ولې د قول اردو او نظامي ځايونو پر سر ګرځي، زما ملګري هم جذباتي دي او که ریښتیا درته ووايم هم وارخطا دي ځکه هیڅوک نه پوهيږي چې نور به څه کیږي.»

عزت الله وړاندې وايي په الوتکه د ډزو پر مهال هم د دوی مشران سره ویشلي و او ځینې يې په الوتکې باندې د ډزو مخالف و: «خو زه هم دغه وايم چې کله ستا د یوه نظامي لوی مرکز په سر داسې بنګنه ګرځي او ته يې نه پيژنې نو مجبور شي سړی چې ډزې پرې وکړي، په دې وخت کې بیا ځينې مشران له هرې خوا غږونه کوي چې ډزې مه پرې کوئ صبر وکړئ، نو ته او خدای په داسې وخت کې صبر کيږي؟. »

تر اوسه پورې په رسمي ډول د طالبانو حکومت په دې اړه غبرګون نه دی ښودلی او نه يې د دغې ناڅرګندې بې بیلوټه الوتکې په اړه جزیات خپاره کړي. دا لا هم نه ده څرګنده چې دا بې پیلوټه الوتکه د کوم هيواد ده.

خو تر دې وړاندې د طالبانو د دفاع وزیر او لوی درستيز د غونډو پر مهال ويلي و چې «د افغانستان هوايي حریم لاهم د امریکې له لوري اشغال دی.»

تېره اوونۍ د پاکستان موقت لومړي وزیر انورالحق کاکړ هم د خپلو خبرو پر مهال چې په پاکستان کې د وروستیو نا امنیو په اړه غږیده، ویلي و چې «که په کابل کې طالبان ورسره هلته د ټي ټي پي د مرکزونو په نښه کولو کې مرسته و نه کړي، دوی دا توان لري چې خپله له کرښې واوړي او هلته عملیات وکړي.»

د پکتيا همدا د طالبانو ۲۰۳ منصوري قول اردو د خیبر پښتونخوا له کرمې ایجنسۍ سره په نږدې ۸۰ کیلو مترۍ کې د دغه ولايت مرکز ګردیز په څنډو کې پروت دی.

طالبانو ته یوې نېږدې سرچینې ویلي، چې ناپېژانده بې پیلوټه الوتکې د پکتیا پر ۲۰۳منصوري قول اردو شاوخوا څلور ساعته څار کړی دی او د طالبانو له خوا پرې ډزې شوې دي.

دغه طالب چارواکي زياته کړه، چې په یادې بې پيلوټه الوتکې ډزې کومه نتيجه نه لري او مني چې طالبان د دغې الوتکې د ويشتلو توان نه لري.

له ګردېز ښار څخه ځايي خبريالانو خبر ورکړى، چې د دوشنبې په ماښام يې د درنو ډزو غږونه اورېدلي دي.

بل خوا د طالبانو د پکتیا قول اردو اعلان کړی، چې دوی پر بې پېلوټه الوتکې د درنو وسلو ډزې کړي او عام خلک دې اندېښنه نه کوي.

دا چې دغې بې پېلوټه الوتکې د کوم هېواد پورې تړاو لاره په اړه يې کره معلومات نه شته. خو تر دې وړاندې طالبانو امریکا د افغانستان د هوايي حریم په سرغړونې تورنه کړې وه.

د طالبانو د پوځ لوی درستیز فصیح الدین فطرت د روان کال په پیل کې د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي تلویزون سره په یوې مرکې کې ویلي وو، چې د افغانستان هوايي حریم لا هم د امریکا په واک کې دی.

امریکايي پوځ تر دې مخکې ویلي وو، چې له افغانستانه تر وتلو وروسته به په دغه هېواد کې د ترهګرو ډلو فعالیتونه د هوا له لارې څاري او د اړتیا په صورت کې به هوايي بریدونه کوي.