سره له دې چې په افغانستان کې د طالبانو د حکومت لهخوا له شپږم ټولګي پورته د نجونو د ښوونځیو له تړل کېدو دوه کلونه تېرېږي؛ خو طالبان لا هم نه دي توانېدلي چې د ښوونځیو د بیا پرانیستلو لپاره یوه تګلاره جوړه کړي.
زرګونه افغانې نجونې په دغو دوو کلونو کې بې برخلیکه او له تعلیمي نظام څخه لرې د ژوند سختې شپې او ورځې تېروي.
اخوا، له دغه ستر ناورین سره، سره بیا هم یوشمېر ځوانان هڅه کوي، چې د نجونو د زدهکړو په برخه کې رامنځته شوې تشه ډکه کړي.د بغلان ولایت ۲۳ کلن وزیر خان هغه ځوان دی، چې له تېر یوه کال راهیسې یې د نجونو لپاره د ټوډې چایلډ (د نن ماشوم) په نوم ګرځنده ښوونځی جوړ کړی دی.نوموړی چې اوسمهال زدهکړیال هم دی وایي، د دغه ښوونځي د فعالیتونو اصلي موخه په افغانستان کې په مساويانه توګه زدهکړو ته د نجونو او هلکانو لاسرسی دی.د نوموړي په خبره، «که چېرې زموږ په هېواد کې نجونې تعلیم وکړي هم به ښځینه ډاکټرانې ولرو، هم استادانې او همداراز به دیني عالمانې هم ولرو، چې د یوې لوستې ټولنې لپاره تر هر بل څه زیاته اړتیا ده.»وزیر خان همداراز زیاتوي، اوسمهال په دغه ګرځنده ښوونځي کې چې په لږو امکاناتو سره یې فعال کړی د پنځو مضمونونو لکه پښتو، دري، سیرت نبي، انګلیسي ژبه او د فن بیان تدریس کېږي.حسنا صدیقي چې د یوولسم ټولکي زدهکوونکې وه وایي، سره له دې چې د ښوونځیو بیا پیل ته شېبې شماري؛ خو د هرې ورځې په تېرېدو سره د طالبانو سخت دریځو کړنو ته په کتو د خپل تعلیم د بشپړولو په اړه نهیلې کېږي.دا په داسې حال کې ده، چې د بېسوادۍ ناورین افغانستان سخت ګواښي.د افغانستان یو شمېر ښوونیز بنسټونه وايي، چې د کلیوالو سیمو په ګډون په ټول هېواد کې د پوهنې سیسټم له بد وضعیت سره مخ دی.په جمهوري نظام کې د پوهنې پر نیمګړتیاوو تل نیوکې کېدې؛ خو واک ته د طالبانو له بیا رسېدو سره د پوهنې د بهیر د ناوړه وضعیت په اړه اندېښنې نورې هم زیاتې شوې دي.په افغانستان کې د تعلیمي ادارو یو شمېر فعالان خبرداری ورکوي، چې که د پوهنې نظام ته پاملرنه ونه شي، دا هېواد به د «بې سوادۍ» یا «کم سوادۍ» له جدي ناورین سره مخ شي.نړۍوالې ارزونې هم ښيي، چې افغانستان د نړۍ د هغو لسو هېوادونو په نوملړ کې دی چې د لیک لوست سواد په کې په ټیټه کچه او په بد وضعیت کې دی.ځینو ځوانانو چې له کلونو راهیسې د نجونو د زدهکړو په برخه کې رضاکارانه فعالیتونه کول، د طالبانو له واکمنۍ وروسته له بېلابېلو ستونزو، ګواښونو او نیونو سره مخ شوي دي.د قلم لار بنسټ مشر مطیع الله ویسا چې له تېرو څوارلسو کلونو راهیسې د نجونو د زدهکړو په برخه کې یې فعالیتونه کول، له شاوخوا شپږو میاشتو راهیسې د طالبانو په بند کې دی چې دغه پېښه هم په کور دننه او بهر کې له پراخو غبرګونونو سره مخ شوې ده.بل خوا زدهکوونکې نجونې، کورنۍ یې، د ښځو د حقونو فعالانې او د بشري حقونو ملاتړې ادارې له طالبانو غواړي، چې د نجونو د زدهکړو په برخه کې خپل ناوړه چلند پای ته ورسوي، چې افغانستان په دې برخه کې له نه جبرانېدونکي وضعیت سره مخامخ نه شي؛ خو دغه ډله د مناسبو شرایطو په رامنځته کېدو ټینګار کوي.
