د افغانستان د بدن د ښکلا لوبغاړي رضا اساهي د سرو زرو مډال وګاټه

د اسلام قلعه یوه چارواکي عبدالله قیومي وویل چې په وروستیو ورځو کې له ایران څخه د اخراج شویو کډوالو شمېر دوه برابره زیات شوی دی.

د اسلام قلعه د پولې یوه چارواکي فرانس ۲۴ خبري اژانس ته ویلي، په ورته وخت کې چې پاکستان د استوګنې له رسمي اسنادو پرته د کډوالو د شړلو پرېکړه کړې، د ایران حکومت هم د کډوالو د ایستلو بهیر چټک کړی دی.

یوشمېر افغانان چې له ایران څخه راستانه شوي دي فرانس 24 ته وویل؛ سره له دې چې ځینې یې د استوګنې رسمي جوازونه هم لري خو د ایراني پولیسو له خوا لومړی نیول شوي او بیا شړل شوي دي.

د مهاجرت د نړۍوال سازمان د ۲۰۲۳ کال د شمېرو له مخې؛ اوس مهال شاوخوا ۴،۵ میلیونه افغانان په ایران کې ژوند کوي.

خو دا شمېره ځکه کمېږي چې یاد سازمان ویلي، چې هره ورځ له ایران څخه د اخراج شویو کډوالو شمېر د هغو کډوالو په پرتله چې تازه دغه هېواد ته داخلېږي ډېر دی.

ایراني چارواکو په خپلو راپورونو کې ادعا کړې، چې په دغه هېواد کې تر پنځو میلیونو ډېر افغانان ژوند کوي.

د پرانیستې نړۍ یا Open-world په نوم یو شرکت د جي ټي اې لوبو څښتن دی. له دې لوبو د خلکو هرکلی ښيي، چې ښایي ۲۰۲۴ میلادي کال د دې شرکت د مالکینو لپاره ګټور کال وي.

د دې لوبې پخوانۍ نسخه، چې په ۲۰۲۳ میلادي کال کې بازار ته راغلې شاوخوا ۷.۶۸ میلیارده ډالر پلور یې لرلی، ځکه په تاریخ کې تر ټولو ګټورو لوبو کې شمېرل شوی.

جي ټي اې، د Grand Theft Auto په نوم د خورا مشهورې او بریالۍ ویډیویي لوبې د نوم لنډیز دی چې د افغانستان په خلکو کې هم محبوبیت لري.

د GTA V لوبې په ځانګړې توګه د هغه نسلي نوستالژۍ برخه ده چې د اتیایمې لسیزې په دویمه نیمایي او د نويمې لسیزې په لومړۍ نیمایي کې یې خپله تنکۍ ځواني په افغانستان کې تېره کړې ده.

په دې لوبو کې ، تاسو په ښاري نړۍ کې د اصلي کرکټر په توګه ژوند کوئ او هر ډول وسایطو او وسلو ته وړیا لاسرسی لرئ ، او تاسو باید ټاکل شوي ماموریتونه بشپړ کړئ.

دا لوبې تاسو ته اجازه درکوي چې په ښکلې او ازاده نړۍ کې ژوند وکړئ او بېلابېلې دندې لکه له جنایي ډلو سره مبارزه او داستاني ماموریتونه ترسره کړئ.

تر اوسه پورې، د دې لوبې بېلابېلې نسخې خپرې شوې دي. دغه لوبه د خپلو جذابو کيسو، غوره ګرافيکونو، د ژوندۍ او ازادې نړۍ او بېلا بېلو اسانتياوو له امله ډېره په زړه پورې ده او د افغانستان په ګډون په ټوله نړۍ کې ډېر مينه وال لري.

د نیو زیلینډ د توپ وهنې په پاڼۍ کې دې لوبډلې د پنځو لوبغاړو په سوځېدو سره په ۲۳،۲ اورونو کې ټاکلی هدف پوره کړ او دا لوبه یې په خپله ګټه تمامه کړه.

دا سیالي د روان جام د کوربه هېواد هند په بنګلور کې ترسره شوه.

دواړو لوبډلو په دې جام کې اته - اته لوبې کړې دي، خو نيو زیلنډ له نننۍ سره پنځه او سریلانکا دوه لوبې ګټلې دي.

نوموړي د اسلامي هېوادونو د همکارۍ په کنفرانس کې د افغان مېرمنو او نجونو پر وضعیت اندېښنه څرګنده کړه او په افغانستان کې یې له بشري حقونو څخه روانې سرغړونې جدي وبللې.

نوموړې په جده کې “ښځې په اسلام کې” د کنفرانس په ترڅ کې وویل، چې د افغانستان واکمنان د افغانستان د نیمايي نفوس اساسي حقونه تر پښو لاندې کوي او دا تر ټولو تریخ حقیقت دی.

هغې ویلي، چې په افغانستان کې د مېرمنو اوسنی وضعیت کړکېچن دی او له هر ډول ټولنیز فعالیت څخه بې برخې دي.

د دې کنفرانس په لومړۍ ورځ د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې امنې محمد ویلي وو، چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر مېرمنو او نجونو لګولو شویو محدودیتونو او روان وضعیت ته باید جدي پاملرنه وشي.

امنې محمد زیاته کړې وه، چې د نجونو د زدکړو، کار، سوداګرۍ او ټولنیز ژوند په تړاو د یوه روښانه راتلونکي ډاډ تر لاسه کېدلی شي او اړینه ده، چې په دغه برخه کې جدي اقدامات وشي.

نوموړې وايي، چې په اسلام کې د هغو ټولو تبعیضي قوانینو او دودنو د پای ته رسېدا حکم شوی چې له مخې یې زدکړې منع کیږي.

مېرمن محمد وویل: "د افغانستان مېرمنې باید د خپل راتلونکي په جوړولو کې پوره ونډه واخلي او هېواد د ودې لپاره د مېرمنو ونډې ته شدیده اړتیا ده".

د یوناما د مشرې د نویو څرګندونو په اړه طالبانو څه نه دي ویلي، خو له لومړیو څرګندونو وروسته د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي وو، چې په افغانستان کې د ښځو او بشري حقونو موضوع حل ده او دوی ټول هغه قوانین وضع کړي کوم چې د اسلام ښکاره احکام دي.

نوموړي زیاته کړې وه، چې په افغانستان کې د ښځو ټول اسلامي حقونه ورکړل شوي او نړۍواله ټولنه دې هڅه نه کوي، چې د افغانستان په داخلي موضوعاتو کې مداخله وکړي.

وروسته له هغې چې طالبانو پر افغانستان واک تر لاسه کړ، په افغانستان کې یې د مېرمنو او نجونو پر کار، زده کړو او ټولنیزو فعالیتونو بندیز ولګاوه، دغې چارې د نړۍوالې ټولنې او بشري حقونو د یو شمېر سازمانونو غبرګونونه را وپارول؛ خو طالبانو د ښځو د زده کړو او کار مساله د دوی داخلي مساله ګڼلې ده.

د طالبانو تبلیغاتي ډله د افغانستان د پخواني حکومت د چارواکو په څېر د قوش تپې کانال د «افغانستان د خلکو د ژغورنې لپاره د حکومت تر ټولو مهمه پروژه» بولي.

خو، مخالفان یې اندېښنه ښيي چې ښایي د قوش تېپې شاوخوا ځمکه «د طالبانو کورنیو» ته ووېشل شي او ځايي خلک اجباري کوچ ته اړ شي، خو طالبان دا ادعاوې ردوي.

له افغانستانه بهر ګاونډي هېوادونه هم په دې اړه چوپه خوله نه دي پاتي.

د ازبکستان ولسمشر په وږي میاشت کې خبرداری ورکړ چې د قوش تېپې کانال جوړول په منځنۍ اسیا کې د اوبو رژیم او توازن په بنسټیز ډول بدلولی شي.

خو د قوش تېپې کیسه له کومه ځایه پیل شوه؟

د قوش تېپې کانال په افغانستان او سیمه کې د اوبو د انتقال یو ستر کانال دی چې د بلخ ولایت له کلدار ولسوالۍ پیل شوی دی.

د قوش تېپې کانال پروژه د محمد داوود خان د واکمنۍ پر مهال د ١٣٥٢ او ١٣٥٧ کلونو ترمنځ طرحه شوې وه، خو د جګړې او بې ثباتۍ له امله پلې نه شوه.

د قوش تېپې کانال ته بهېدونکی امو سیند د پامیر له غرونو سرچینه اخلي او شاوخوا ۱۱۲۶ کیلومتره په اوږدوالي له تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان سره د افغانستان د شمالي پولو په اوږدو کې بهیږي.

امو سیند د منځنۍ اسیا یو له ډېرو اوبو لرونکو سیندونو څخه دی.

امو د نړیوال سیند په ټوګه، د افغانستان او د هغه د څلورو شمالي ګاونډيو هېوادونو تر منځ د ګډې طبیعي پولې په ټوګه پیژندل شوی او د افغانستان او دغو هېوادونو ترمنځ ځمکنۍ پوله ګڼل کیږي.

د طالبانو د لومړي وزیر مرستیال ملا برادر، د ۱۴۰۱ لمریز کال د وري په لسمه نېټه په بلخ ولایت کې د دغې ډلې د لوړپوړو چارواکو په ګډون د قوش تېپې کانال پرانیست.

هغه وویل چې د دغه کانال بشپړیدل به د افغانستان اقتصادي وضعیت ښه کړي او افغانستان به پر ځان بسیاینې ته نږدې کړي.

د احمد مسعود په مشرۍ د افغانستان د ملي مقاومت جبهې د دغو ادعاوو په غبرګون کې ویلي چې طالبان د قوش تېپې کانال شاوخوا ځمکې پاکستاني وګړو ته ویشي.

خو طالبانو تراوسه دا ځمکې د کانال شاوخوا پر ځايي خلکو هم نه دي وېشلې.

له بلې خوا، کله چې طالبان د افغانستان د زیربناوو د بیارغونې خبره کوي، منتقدین هغو بریدونو ته اشاره کوي چې دغې ډلې د ۲۰۰۱ او ۲۰۲۱ کلونو تر منځ د زیربناوو د جوړولو د مخنیوي لپاره پلان کړي وو.