امنیت شورا ته راپور؛ ملګرو ملتونو د طالب ادارې د رسميت پېژندلو لپاره لار نقشه وړاندې کړه

دغه پخواني پوځي وکیل ویلي، د اخلاقي دندې له مخې یې احساس کاوه چې د اردو په داخل کې شکایتونه له پامه وغورځول شوي او دی باید په افغانستان کې د اسټرالیايي سرتیرو د جنایتونو په اړه شواهد او اسناد خپاره کړي.

په افغانستان کې د اسټرالیايي ځواکونو د جنګي جنایتونو په تړاو د معلوماتو خپرېدل په رسنیو کې د پراخو څېړنو او بحثونو لامل شول.

په ۲۰۱۷ کال کې د "افغان دوسیو" په نوم د راپورونو دې لړۍ د اسټرالیا د ځانګړو ځواکونو د عملیاتو پټ اړخونه او په افغانستان کې د دوی جنګي جنایتونه په ډاګه کړل.

د پخواني پوځي وکیل د محاکمې لپاره راتلونکې اونۍ ټاکل شوې وه، خو وروسته له هغه چې محکمې یې دفاع رد کړه، هغه د تورونو په اړه خپل دریځ بدل کړ، او دا یې ومنله چې "محرم معلومات" یې نشر کړي دي.

ښاغلي مک‌ برایډ اعتراف کړی چې هغه اې بي سي نیوز ته یو لړ اسناد ورکړي.

نوموړي نن د اسنادو د غلا کولو او په غیرقانوني توګه د پټو پوځي معلوماتو د شریکولو اړوند درې تورونه ومنل.

مک‌براید په ۲۰۱۹ کې نیول شوی و او له پنځو تورونو سره مخ دی چې پکې د دولتي اسنادو غلا، له قانون سرغړونه او د معلوماتو غیر مجاز افشا کول شامل دي.

د اسټرالیا دغه افشا کوونکي په پیل کې غوښتل چې استدلال وکړي چې د هغه افشا کول به د اسټرالیايي افشاګرو د محافظت قانون کې راشي ، مګر د هغه مدافع وکیلانو وویل چې دوی باید له ډیری دلیلونو تېر شي ځکه چې ویل شوي چې دوی به ملي امنیت په خطر کې اچوي.

د بشري حقونو مدافعین وايي چې د هغه قضیې وښودله چې په اسټرالیا کې د افشا کوونکو د ساتنې لپاره کافي میکانیزمونه نشته.

د بشري حقونو د مرکز څخه کایران پندر، د ښاغلي مک‌ برایډ د بښنې په حق کې وویل چې د افشا کوونکو محاکمه کول او په زندان کې اچول نشته.

د بي بي سي د راپور له مخې، دې ته په پام سره چې ښاغلي مک‌برایډ پر خپل جرم اعتراف کړی، تمه ده چې د راتلونکي کال په پیل کې به ورته سزا واورول شي.
​

د طالبانو ترکنټرول لاندې باختر اژانس نن په خپل اېکس کې لیکلي چې مهاجر فراهي دا خبرې یو نړیوالې فرهنګي ناستې ته کړې دي.

د روسیې په کوربتوب دغه ناسته کې د شاوخوا ۴۱ هېوادونو د اطلاعانو او کلتور وزیرانو کډون کړی دی.

ویل کیږي په دغه ناسته کې روسیې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزیر ته بلنه ورکړې وه، خو د هغه پر ځای د خپرونو مرستیال کډون کړی دی.

د پاکستان حکومت له لورې د سپین بولدک - چمن پر دروازه په پاسپورټ تګ راتګ د پرېکړي په غبرګون کې لسګونه زره کسانو د تېرو ۲۹ ورځو راهیسې پرلت وهلی دی.
د پاکستان دغې پرېکړې او پرلت له امله د سوېلي پښتونخوا د اوسېدونکو کاروبار په ټپه درېدلی دی.
دغو ماشومانو هم د سپین بولدک -چمن پر دروازه د افغانستان او پاکستان تر منځ په پاسپورټ د تګ راتګ په غبرګون کې د پاکستان پر ضد شعارونه ورکول.

په چمن کې قومي مشر خدای میر خان وايي:« په پاکستان کې د پنجاب د ماشومانو لپاره قانون او حقوق شته؛ خو د افسوس ځای دی چې زموږ د ماشومانو لپاره هیڅ حقوق نه شته، زموږ ماشومان د خپلو مشرانو په ملاتړ راوتلي دي او غواړي نړۍ ته وښیي چې پاکستان زموږ سره دوه مخیتوب کوي.»

لاریون کوونکي وايي، په سوله‌ییز ډول یې خپل د حق تر لاسه کولو لپاره پرلت او لاریونونه وکړل؛ خو که غوښتنې یې و نه منل شي دا به یې وروستی پرلت وي او تر دې وروسته به لويې لارې بندې کړي.
د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي:« زموږ غږ نه اورېدل کېږي، د دغو ماشومانو غږ دې واورېدل شي. که موږ اړ شو نو همدا ماشومان به بیا تاسو په کاڼو ولي او په تشدد به لاس پورې کوي. پر موږ د چا پلار هم پاسپورټ نه شي منلی. موږ د پاکستان لوړ پوړو چارواکو ته خبرداری ورکوو، که دوی زور لري نو را دې شي دوی دې پر موږ پاسپورټ ومني دوی هیڅ دا کار نه شي کولای.»
د چمن د پرلت په ملاتړ د ماشومانو د لاریون تر څنګ، نن د پښتون ژغورنې غورځنګ زرګونو غړو د چمن څخه تر کوټې د چمن پرلت په ملاتړ او له پاکستانه په زوره د افغان کډوالو د اېستلو په غبرګون پلې تګ کوي.
دغه کسان وايي، شمېر یې زرګونه تنه دی او د اعتراض په ډول له چمن څخه تر کوټې پلې تګ کوي.

له دغې ډلې یو تن کډوال افغانستان انټرنشنل ته وویل: «یوناني پولیسو زموږ له نیولو وروسته زموږ ګرځنده ټیلیفونونه هم را ځینې واخیستل او له بېړۍ یې ماشین و اېست او موږ یې په اوبو کې خوشې کړو.»
دغه کډوال چې شمېر یې ۴۹ تنه وو وايي، چې هغوی د نومبر په نهمه نېټه د ترکیې د بدروم له سیمې څخه په یوې بادي بېړۍ کې د یونان د کالیمنوس ټاپو پر لور وخوځېده.

د دغو کډوالو په وینا، هغوی درې ساعته په اوبو کې مزل کړی و چې د یونان د سمندري ساتونکو سره مخامخ شول.
له دغو کډوالو له ډلې یو یې وویل، کله چې د یونان سمندری ساتونکو هغو وپېژندل ورپسې شول او پر هغوی یې ډزې وکړې.

هغه زیاته کړه: «له ډېرې وېرې او ترهې وروسته اړ شو، چې خپله بېړۍ ودروو .»
دغه کډوال وايي، د یونان سمندري ساتونکو د دوی ګرځنده تیلیفونونه ترې واخیستل او د هغوی له بېړۍ څخه یې ماشین و اېست او دوی یې په اوبو کې خوشې کړل.
د دغه کډوال په خبره، هغوی په اوبو کې له څلور ساعته لالهاندۍ وروسته دا پلا د ترکیې د سمندري ساتونکو لاس ته ورغلل.

هغه وویل، ترکي پولیسو هغوی اووه ورځې په کمپ کې وساتل چې په دې موده کې له هغوی سره «له تاوتریخوالي او سپکاوي» ډک چلند وشو.
د دې تر څنګ دغه کډوال وايي، چې د ترکیې په کمپ کې هغوی ته یوازې یو وخت «وچه ډوډۍ » په پام کې وه او پولیسو له هغوی پیسې هم اخیستې وې.»
دمګړۍ دغو کډوالو ته «د بېرته ستنولو» پاڼې ورکړل شوي او د ترکیې د یوه هوايي ډګر په ترمینال کې خوشې شوي دي.
په تېرو اونیو کې ترکي رسنیو د لسګونه افغان کډوالو د نیولو خبرونه خپاره کړي و.
ترکي رسنیو د پنجشنبې په ورځ، د (لړم په ۲۵مه) راپور ورکړ، چې د دغه هېواد سمندري ساتونکو د چاناک قلعه کې ۴۹ تنه افغان کډوال چې له یونانه راشړل شوي وو، ژغورلي دي.
د دغه راپور له مخې، د دغو کډوالو بېړۍ د یونان د سمندري ساتونکو له‌خوا د ترکیې لورې ته د اېواجېک سمندر خوا ته شړل شوي وو.
ترکیې په دې وروستیو کې د افغان کډوالو نیونې ته زور ورکړی او دغه هېواد ته د کډوالو د ننوتلو او وتلو پر وړاندې یې کوټلي ګامونه پورته کړي دی.
دغه هېواد اروپايي هېوادونو ته د رسېدو لپاره د افغان کډوالو غوره لاره ګڼل کېږي، چې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته د افغانانو ستره څپه د ترکیې پر لور راماته شوې ده.

د بین الافغاني خبرو اترو دویمه غونډه چې د ترکیې په استانبول ښار کې د اروپايي اتحادیې په کوربه توب جوړه شوې وه؛ پکې یو شمېر افغان سیاستوالو، د مدني ټولنو غړو، د سیاسي احزابو مشرانو او استازو ګډون کړی و.

په دې ناسته کې د افغانستان پر اوسني وضعیت، راتلونکو ګواښونو او د ټولګډون حکومت پر اړتیا بحثونه وشول.

یاده ناسته پرته د رسنیو له حضوره ترسره شوه.

د جمهوري غوښتونکي خوځښت په اعلامیې کې راغلي، چې دوی په هر حال له پوځي مبارزې سره مخالف دي او په دې باور لري، چې د افغانستان د اوسنیو ننګونو یوازینی حل په بامعنا بین الافغاني مذاکراتو کې دی.

اعلامیه زیاتوي، چې د طالبانو اوسنۍ د غچ اخیستنې، د انحصاري قدرت، پر مېرمنو د ځانګړو فشارونو او د ملاواکۍ پالیسي د افغانستان لپاره لا بحرانونه زېږوي او په سیمه کې به نورې افراطي ډلې وهڅوي چې افغانستان، ګاونډیان او سیمه بې ثباته کړي.

په اعلامیې کې د طالبانو په اړه د نړۍوالې ټولنې په اوسنۍ پالیسي هم نیوکه شوې او ویل شوي، چې د دوی پالیسي او له طالبانو سره روان چلند پایښت نه لري او دا پالیسي په افغانستان کې بحران زېږوونکې ده.

جمهوري غوښتونکو پر نړۍوالې ټولنې، د افغانستان پر ګاونډیانو او د افغانستان په مساله کې د طالبانو په ګډون پر ټولو دخیلو اړخونو غږ کړی، چې د افغانستان مساله دې سطحي نه نیسي او د مشترکو او بامعنا مذاکراتو لپاره دې زمینه برابره کړي.

دوی زیاته کړې، چې د بامعنا مذاکراتو پر بنسټ کېدلی شي، چې په افغانستان کې د یوې ټولګډونه پروسې موجودیت تضمین شي او په افغانستان کې یو مشروع نظام حاکم شي.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې هم د اروپايي اتحادیې په کوربه توب د بین الافغاني خبرو اترو یوه غونډه د رسنیو له حضور پرته ترسره شوې ده.

تر اوسه پورې د غونډې د پایلې په اړه څه نه دي ویل شوي.