د عراق د وسلهوال پوځ ویاند یحیی رسول ویلي، دغه بریدونه د بغداد د واکمنۍ د کمزوري کولو او په بغداد کې د سولې او ټیکاو په راوستو کې د دغه هېواد د هڅو شنډولو په مانا دي.
تر دې وړاندې د امریکا د مرکزي قوماندې لهخوا پر اېکس پاڼه په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د جمعې په ورځ د واشنګټن پر وخت د مازدیګر پر ۴:۰۰ بجو د متحده ایالاتو د مرکزي قوماندې ځواکونو په عراق او سوریه کې د ایران پورې تړلو ملیشو پر وړاندې هوايي بریدونه ترسره کړي دي.
د خبر پاڼې په وینا، د امریکا پوځي ځواکونو له ۸۵ ډېرې موخې په نښه کړې وې.
خبرپاڼې کاږلي و، چې په دغو بریدونو کې له ۱۲۵ بېلابېلو بمونو کار اخیستل شوی و.
له بل پلوه د امریکا د ملي دفاع وزیر ویلي، چې دغه بریدونه په اردن کې د امریکایي سرتېرو د وژنې غبرګون پیل دی.
د امریکا د مرکزي قوماندې له خوا پر اکس خواله رسنۍ خپرې شوې اعلامیه کې راغلي، چې د جمعې په ورځ د واشنګټن پر وخت د مازدیګر پر ۴:۰۰ بجو د متحده ایالاتو د مرکزي قوماندې ځواکونو په عراق او سوریه کې د ایران پورې تړلو ملیشو پر وړاندې هوايي بریدونه ترسره کړي دي.
په اعلامیه کې راغلي چې د امریکا پوځي ځواکونو له ۸۵ څخه ډیرې موخې په نښه کړي او په دغو عملیاتو کې د امریکا څخه تللې د اوږد واټن بم غورځونکې په ګډون بیلابیلې الوتکې شاملې وې. اعلامیه کاږي چې په دغو بریدونو کې له ۱۲۵ بیلابیلو بمونو کار اخیستل شوی و.
په اعلامیه کې راغلي، چې په دغو عملیاتو کې د قوماندې او کنټرول عملیاتي مرکزونه، د استخباراتو مرکزونه، د راکټونو، توغنديو او د بې پیلوټه الوتکو زیرمې، د لوژستیک او مهماتو د اکمالاتو مرکزوونه شامل دي چې د متحده ایالاتو او ایتلافي ځواکونو پر وړاندې د بریدونو په ترسره کولو کې ترې کار اخیستل کیده.
تر دې وړاندې د العربیه خبريی شبکې د راپور ورکړی و، چې په سوریه کې د ایران د اسلامي جمهوریت د ملاتړو وسله والو ډلو پر مرکزونو هوايي بریدونه شوي دي.
د سوریې د بشري حقونو د څار ډلې ویلي، چې د دغه هیواد په ختیځ کې د ایران په ملاتړ د ملیشو پر اتو مرکزونو بریدونو کې لږ تر لږه شپږ تنه وژل شوي دي.
د دغې ډلې په وینا، داسې ښکاري چې د سوریې په ختیځ کې دغه بریدونه د امریکايي ځواکونو له خوا شوي دي.
د سوریې په المیادین ښار کې د حیدریه او شبلي سیمې په هوايي بریدونو کې په نښه شوي دي. په دغو بریدونو کې د ایران اسلامي جمهوریت ملاتړو ډلو مرکزونه وشتل شوي دي.
د اسکای نیوز عربی څانګې ویلي، چې د سوریې په ختیځ کې د "فاطمیون" او "زینبیون" ملېشو اډې په دغو بریدونو کې ویشتل شوي دي. د "فاطمیون" او "زینبیون" ملېشو ملاتړ د ایران د اسلامی جمهوریت له خوا کیږي.
د العربیه خبريی شبکې د راپور له مخې، په سوریه کې د ایران د اسلامي جمهوریت د ملاتړو وسله والو ډلو پر مرکزونو هوايي بریدونه شوي دي.
د سوریې د بشري حقونو د څار ډلې ویلي، چې د دغه هیواد په ختیځ کې د ایران د ملاتړو ملیشو پر اتو مرکزونو بریدونو کې لږ تر لږه شپږ تنه وژل شوي دي.
د دغې ډلې په وینا، داسې ښکاري چې د سوریې په ختیځ کې دغه بریدونه د امریکايي ځواکونو له خوا شوي دي.
د سوریې په المیادین ښار کې د حیدریه او شبلي سیمې په هوايي بریدونو کې په نښه شوي دي. په دغو بریدونو کې د ایران اسلامي جمهوریت ملاتړو ډلو مرکزونه وشتل شوي دي.
د اسکای نیوز عربی څانګې ویلي، چې په دغو بریدونو کې د سوریې په ختیځ کې د "فاطمیون" او "زینبیون" ملېشو مرکزوونه ویشتل شوي دي. د "فاطمیون" او "زینبیون" ملېشو ملاتړ د ایران د اسلامی جمهوریت له خوا کیږي.
خو د امریکا د دفاع وزارت یوه چارواکي پولیټیکو ته ویلي، چې دا بریدونه د امریکا د پوځ کار نه دی.
د ایران سرحدي ځواکونو ویلي، چې د افغانستان د نیمروز ولایت سره په پوله یې د نشه يي توکو د قاچاق د مخنیوي په عملیاتو کې ۱۷۱ کیلو ګرامه نشه يي توکي نیولي دي.
د خراسان رضوي سرحدي قومندانۍ قومندان مجيد شجاع ویلي، چې دغه نشه يي توکي په يوه لارۍ کې ځاى پرځاى شوي وو او له افغانستان نه ايران ته د ننوتلو پرمهال نیول شوي دي.
د ایران ایسنا خبري اژانس د جمعې په ورځ د ښاغلي شجاع په حواله ویلي، چې دغه نشه يي توکي د «مسلکي قاچاق وړونکو» له خوا د لارۍ په لاندنۍ برخه کې ځای پر ځای شوي وو.
د مجید شجاع په وینا، کشف شوي نشه یې توکي، لارۍ او د نشه یی توکو قاچاق وړونکی د ایران قضایی برخو ته سپارلی دی.
په وروستیو ورځو کې د ایران په زندانونو کې د اعدامونو د شمېر زیاتوالي د بشري حقونو د بنسټونو اندېښنې راپارولي دي. د بشري حقونو سازمانونو ویلي دي، چې په اعدام شویو کسانو کې یو شمېر سیاسي بندیان او د مخدره موادو په قاچاق تورن کسان هم شامل دي.
جاپان چې په اسیا کې د امریکا تر ټولو نږدې متحد دی هڅه کوي چې د امریکا د ولسمشریزو ټاکنو نوماند ډونالډ ټرامپ ته دا پیغام واستوي، چې له چین سره دې داسې توافق نه کوي چې د بیجینګ د مهارولو لپاره د کلونو ګډې هڅې زیانمنې او د سیمې امنیت له ګواښ سره مخامخ کړي.
توکیو په دې ورستیو اونیو کې ټرامپ ته له نږدې کسانو سره د تعامل هڅې ګړندۍ کړي، ځکه چې په راتلونکو ټولټاکنو کې د یوه مخکښ کاندید په توګه د ۷۷ کلن ټرامپ بریا تر ډیره شونې بریښي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخکې، د جاپان دغه هسې له شپږو جاپانې چارواکو سره د مرکو په اساس په داسې حال کې ښکاره کیږي چې د جاپان لومړی وزیر فومیو کیشیدا د اپریل په میاشت کې د متحده ایالاتو د ولسمشر جو بایډن په بلنه امریکې ته سفر کوي.
د درېیو چارواکو د معلوماتو له مخې د دغه سفر په پلاوي کې د واکمن ګوند لوړ پوړي چارواکي هم شامل دي او دوی به امریکا ته د سفر پر مهال له ټرامپ سره د لیدو هڅه وکړي.
د شپږو جاپاني چارواکو د خبرو له مخې چې نه یې غوښتل نومونه یې واخیستل شي، د توکیو ستره اندېښنه داده که چیرې ټرامپ بیرته واک ونیسي، هغه به د دوو مخکښو هېوادونو تر منځ اقتصادي یا امنیتي تړون لاسلیکول وغواړي چې دا به د چین سره د مقابلې لپاره د اوو بډایه هېوادونو (جي ۷ډلې) وروستې هڅې زیانمنې کړي.
جاپاني چارواکو ویلي، چې د ټرامپ د پلانونو په اړه مشخص معلومات نه لري، خو د ټرامپ د تېرې ولسمشرۍ دورې کړنو په اړه اندېښنه لري. ټرامپ د خپلې ولسمشرۍ په تیره دورې کې له شي جینپینګ سره د خپلو اړیکو دفاع وکړه او همدا راز د شمالي کوریا له مشر کیم جونګ اون سره د اټومي تړون په لټه کې ناکام شو.
د جاپان د بهرنیو چارو وزارت دوو چارواکو ویلي، دوی وېره لري چې ټرامپ به له چین سره د یوې موافقې په تعقیب له ټایوان د امریکا ملاتړ کمزوری کړي.
د ټرامپ یو همکار رویترز ته ویلي، په دې نژدې وختونو کې د ټرامپ او جاپاني چارواکو تر منځ کومه کتنه نه ده شوې. هغه په دې اړه له نورې تبصرې ډډه وکړه.
د چین او تایوان د بهرنیو چارو وزارتونو ویلي چې دوی به د ټاکنو پایلو ته په پام سره له متحده ایالاتو سره له نږدې کار وکړي.
د جاپان پخوانی لومړی وزیر شینزو ابې لومړنی بهرنی مشر و چې د ۲۰۱۶ کال له بریا وروسته یې له ټرمپ سره وکتل.
یوه ورځ وروسته له هغه چې امریکا په عراق او سوریه کې د ایران پر مرکزونو د بریدونو د پلانولو اعلان وکړ، د ایران ولسمشر ابراهیم رییسي د جمعې په ورځ ویلي، چې هیواد به یې جګړه پیل نه کړي، خو هر هغه چا ته به «سخت ځواب ورکړي» چې له دوی سره له زوره کار اخلي.
په روانه اونۍ کې په دې اړه پوښتنې زیاتې شوې چې واشنګټن به په اردن کې د یوې ایراني پلوه ډلې له خوا د دوی پر اډه برید کې د درې امریکایي سرتیري د ووژل کیدو غچ په څه ډول له ایران څخه واخلي.
سي بي ایس نیوز ټلویزیون، د امریکايي چارواکو له قوله د پنجشنبې په ورځ راپور ورکړی و چې امریکا په عراق او سوریه کې د ایراني پرسونل او تاسیساتو په ګډون پر څو موخو د څو ورځنیو بریدونو پلان نهايي کړی دی.
د ایران ولسمشر رییسي په یوه ټلویزیوني وینا کې ویلي: «موږ به هېڅ جګړه پیل نه کړو، خو که څوک وغواړي چې زموږ سره له زوره کار واخلي، سخت ځواب به ورکړو.»
رسیسي زیاته کړې: «پخوا چې کله دوی (امریکایانو) غوښتل له موږ سره خبرې وکړي، ویل به یې چې پوځي انتخاب هم یوه شونتیا ده، اوس وايي چې له ایران سره د جګړې نیت نه لري.»
څلورو امریکايي چارواکو رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې د امریکا ارزونو ښودلې چې هغه بې پیلوټې الوتکې چې د درې امریکايي پوځیان یې وژلي او تر ۴۰ ډېر نور یې ټپیان کړي، د ایران له خوا جوړه شوې ده.
پر اسراییل د حماس د تېر اکتوبر د ۷ له برید او د تل ابیب په ځوابي یرغل پسې منځني ختیځ کې ایران ملاتړو ډلو هم د اسراییل او امریکا پر اهدافو وخت ناوخت بریدونه کړي دي.
په مقابل کې امریکا او اسراییل هم په عراق او سوریه کې د ایران ملاتړو وسلوالو پر مرکزونو بریدونه کړي او یوه برید کې د ایران د سپاه پاسداران څلور قوماندانان هم ووژل شول.
ایران نن هم منلې چې په سوریه کې یې یو پوځي سلاکار د اسراییل برید کې وژل شوی دی.
دا پېښه یوه ورځ له هغه وروسته ده چې باوري سرچینو روټیرز ته پرون ویلي و، ایران د سپاه پاسدارن ځینې مهم قوماندانان له سوریې اېستلي دي.
د راپورونو له مخې، په تېرو ۴۰ ورځو کې د ایران د سپاه پاسدران شپږ سلاکاران په سوریه کې وژل شوي دي.