د امریکا ځانګړی پلټونکی: بایډن د افغانستان د جګړې محرم اسناد په خپل کور کې ساتلي وو

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نن جمعې ورځ د سلواغې په ۲۰ مه په پکتیا کې د سراج الدین حقاني د دوو غونډو ویناوې خپرې کړي دي.

سراج الدین حقاني په خپله وینا کې وايي «په دې اخري کلونو کې دومره زور او طاقت الله مجاهدینو ته ورکړ، چې په یو کال کې به یو پلان مونږ د خارجیانو لپاره امریکایانو لپاره نه جوړېدو، خو په دې اخر کال کې به په یوه ورځ کې سل او زر پلانونه جوړېدل، خو مونږ به دا مجاهدین را ټینگول< امریکایان مو په میټایانو، ګوړو او حلوا نه دي باسلي، بلکې د کوتک په زور مو باسلي، ځمکه مو په رسمیت نه پيژني.»

سراج الدین د خپلې وینا په یوه بله برخه کې وايي «جوبایډن دغه هوښیارتوب وکړ، چې ژر یې فیصله وکړه، مونږ سم جنګ ته ورته سیخ شوو، دوی پښې وباسلې.»

خو له افغانستان د امریکايي‌ ځواکونو د اېستلو پرېکړه د ډونلډ ټرمپ په مشرۍ د حکومت او امریکايي پلاوي ترمنځ دوحه تړون کې شوې وه.

د ډونلډ ټرمپ د پرېکړې له مخې ټاکلې وه، ټول امریکایي ځواکونه د ۲۰۲۱ کال په مۍ کې له افغانستان ووځي، خو جو بایډن دا پرېکړه تر اګسټ پورې وغځوله.

د هغه تړون له مخې، پکار و، طالبان ټولګډونه حکومت جوړ او ښځو او نجونو ته د زدکړو اجازه ور کړي. نړیواله ټولنه په تېره امریکا د طالبانو د حکومت په رسمیت نه پېژندلو لامل هم پر دوحه تړون د دې ډلې نه درېدل ښيي.

خو د طالبانو دغه مخکښ مشر د دغه ډلې د حکومت د رسمیت نه پیژندلو په اړه وايي، چې امریکا يې په زور اېستلې ده، ځکه یې په رسمیت نه پېژني: «نو اوس مونږ افغانان هم لږ دا پرده سره وکړو، خیر یو لاس کاله دې پرېږدو مونږ دې هم په رسمیت نه پيژني»

حقاني د امریکا د اېستلو په اړه وايي « چې امریکایان مو په میټایانو، ګوړو او حلوا نه دي باسلي، بلکې د کوتک په زور مو باسلي، ځمکه مو په رسمیت نه پيژني»

سراج حقاني زیاتوي، «که څوک مو په رسمیت پيژني ښه ده او که نه مو پيژنې نو امن او خپلواکي یې ترلاسه کړي او افغانستان ته یې وروګلوي را وستلې او دا له هر رسمیت څخه یو لوی رسمیت دی. »

خو د طالبانو مخالفان او نړیواله ټولنه په دې باور دي چې د ښځو او نجونو د زدکړو او کار او همدارنګه د توندو نظریو د پلي کولو له امله طالبان کورنی مشروعیت یا رواتوب هم نه لري.

په مقابل کې طالبان وايي، چې هر څه د اسلام د شریعت له مخې کوي.

هغه وایي، افغانستان او پاکستان دوه ګاونډي وروڼه دي، چې ګډ کلتور لري او که د دوی ترمنځ ترینګلتیا هم رامنځته کېږي؛ نو د خبرو له لارې هوارېدلای شي.

ښاغلی کاکړ وایي، د افغانستان او پاکستان اړیکې دومره پیاوړې دي چې په یوې یا دوو پېښو شاته نه شي ستنېدای.
هغه د کډوالو د اېستلو په اړه وایي:« زموږ دې پرېکړې ته افغانستان په سمه نه کتل؛ خو یو وخت به افغانان په دې وپوهېږي، چې دغه پالیسي هم د پاکستان او هم د افغانانو په ګټه وه. دلته په بېلابېلو پلمو او له هرې پېښې وروسته افغانان رټل کېده او په جرمونو تورنېدل؛ نو زموږ دغه پالیسي وه، چې دوی خپل هېواد ته ستانه شي او په قانوني اسنادو بېرته راشي.»
هغه زیاته کړې، ټول هېوادونه غواړي چې په افغانستان کې امنیت راشي او د طالبانو د رسمیت پېژندنه به په ګډه د نورو هېوادونو سره کېږي.
ښاغلی کاکړ وایي، پاکستان ته د افغانانو له‌خوا ګواښ نه شته؛ بلکې په افغانستان کې دننه د ټي‌ټي‌پي غړي اوسېږي له افغانستانه د ګواښ هدف همدغه د ټي‌ټي‌پي غړي دي.

د هغه په وینا، د ټي‌ټي‌پي ځینې غړي په افغانستان کې اوسېږي او له دې امله یې پاکستان ته امنیتي ستونزې پېښې کړې دي.
هغه د پاکستان له‌خوا د افغانستان په هوا کې د بې پیلوټه الوتکو د الوتنو خبره رد کړې ده.

هغه په دې مرکه کې د ډیورنډ فرضي کرښه یوه نړۍواله پوله یاده کړې او ویلي یې دي، چې د نړۍ شاوخوا ۲۰۶ هېوادونه دغه کرښه یوه نړۍواله پوله ګڼي.

بایډن د سه‌شنبې په ورځ د امریکا کانګرس ته په خپل پیغام کې ویلي، چې د افغانستان په اړه د بیړني وضعیت فرمان به وروسته د فبروري له ۱۱مې نېټې وغځوي.

بایډن په خپل پیغام کې لیکلي:«په افغانستان کې ستر بشري ناورین، لکه د خوراکي توکو خوندیتوب، اوبو، روغتیا او سرپناه ته د خلکو اړتیا د دې هېواد اقتصادي سقوط ورځ تر بلې اسانه کوي.

بایډن زیاته کړې، چې دا حالت«د متحده ایالاتو ملي امنیت او بهرني سیاست ته یو فوق العاده او نامعموله ګواښ دی.»

وروسته له هغه چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې د افغانستان واک بیاځلي تر لاسه کړ، د ۹ میلیاردو ډالرو څخه ډېر د افغانستان شتمني په اروپايي او امریکايي بانکونو کې کنګل شوې، چې له دې شمېر څخه۷میلیارده ډالر یې په امریکايي بانکونو کې ساتل کېږي.

د امریکا متحده ایالاتو د ۲۰۲۲میلادي کال د نوامبر په ۲۱مه نېټه د دغې شتمنۍ د ساتنې لپاره په سویس کې یو صندوق جوړ کړ او د افغانستان د بهرنیو اسعارو درې نیم میلیارده ډالره یې دغه صندوق ته انتقال کړل.

د دې صندوق د جوړېدو موخه په افغانستان کې د پراخ اقتصادي بحران په وړاندې د مالي او پولي ثبات ټینګښت بلل شوې دی.

د سپینې ماڼۍ په بیانیه کې راغلي چې د امریکا په مالي ادارو کې د افغانستان د بهرنیو اسعارو د زیرمو ساتل د افغانستان د خلکو د هوساینې او ملي اضطراري حالت لپاره خورا مهم دي.

د تېر حکومت له نسکورېدو وروسته د بشري مرستو په برخه کې امریکا له افغانستان سره له نورو هیوادونو ډیرې بشري مرستې کوي. د امریکا حکومت ویلي، چې په دې دوو کلونو کې یې له افغانستان سره څه باندې دوه میلیارده ډالره مرسته کړې ده.

دغه وزارت وايي؛ په دې پروژه کې به ۲۴۷ میلیونه ډالره پانګونه وشي.

د دغې پروژې مساحت ۱۰۵ کیلومتره مربع دی او د استخراج مسوولیت یې د کاظمي خپلواک شرکت پر غاړه دی.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر شهاب الدین دلاور وايي، چې په دې پروژه کې به لس میلیونه امریکايي ډالر د ټولنیزو خدمتونو په برخه کې ولګول شي.

د هرات ولايت د اطلاعاتو او فرهنګ رييس او د زلزله ځپلو د کميسيون وياند احمدالله متقي ویلي، چې د دغو کورونو پر جوړولو ٤٨ میليونو افغانۍ لګښت راغلی دی.

تر دې مخې هم د سلواغې په ۱۶مه نېټه د زنده جان ولسوالۍ په ۱۳ کلیو کې زلزله ځپلو ته د ۳۷۸ کورونو د ورکړې خبر ورکړل شوی و.

د باختر اژانس د خبر له مخې، په راتلونکو لسو ورځو کې به زلزله ځپلو ته ۱۵۷ نور کورونه هم وویشل شي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې په هرات ولایت کې د اکتوبر میاشتې په پر له پسې زلزلو کې تر ۱۴۰۰ ډېر کسان وژل شوي او ۱۱زره نور ټپیان شوي وو.

همداراز، په دغو زلزلو کې څه باندې ۸ زره کورونه په بشپړه توګه او ١٧ زره کورونه په قسمي توګه ویجاړ شوي وو.

په هرات ولایت کې له زلزله ځپلو سره د مرستې کمیسیون طالب چارواکي وايي، چې شاوخوا څلور زره کورونه د جوړیدو په حال کې دي چې ۸۵ سلنه کار یې تکمیل شوی دی.