طالبان: په عمان کې نظربند د ګوانتنامو زندان دوه وروستي بندیان هم ازاد شول

د ایران د تسنیم خبري اژانس د راپور له مخې، نوموړي نن د ایران د اسلامي انقلاب د بري ۴۵ کلیزه کې دا خبرې وکړې.

امریکا د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱ له پېښو وروسته د القاعده د ځپلو په نوم پر افغانستان یرغل وکړ او د طالبانو حکومت یې وپرځاوه چې له ایران سره ترینګلي اړیکي درلودل.

واشنګټن د ۲۰۰۳ کال په مارچ کې د کیمیايي وسلو په پلمه پر عراق یرغل وکړ او د صدام حسین حکومت یې نسکور کړ چې له ایران سره یې اته کاله جګړه کړې وه.

د صدام حسین له نسکورېدو وروسته په عراق کې نږدې څلور سوه کاله وروسته اول ځل شیعه یان واکمن شول، چې له ایران سره نږدې اړیکي لري.

په افغانستان کې هم د جمهوریت راتلو سره شیعه یانو ته واک کې ډېره برخه برابره شوه او هم د کابل حکومت له ایران سره نږدې اړیکي درلودل.

خو ایران د امریکا مقابل کې د طالبانو ملاتړ وکړ او افغان چارواکو بیا بیا ویل، چې له طالب وسلوالو سره یې ایران جوړ وسلې نیولې دي.

د افغان جمهوریت تر پرځېدو وروسته طالبان او ایران نږدې اړیکي لري او د سوداګرۍ په مختلفو برخو کې یې تړونونه لاسلیک کړي دي.

د افغانستان لپاره د ایران ځانګړي استازي کاظمي قمي هم نن کابل کې د انقلاب د ۴۵ کلیزې غونډه کې ویلي چې «ایران او افغانستان د سیمې او نړۍ د مسلو په هکله پر یوه لار روان دي.»

د باختر د تبصرې له مخې یو وخت به ډیورنډ کرښه له منځه ځي او لرو بر افغانان به سره یو ځای کېږي: «چې وخت یې راشي، نو اټک به خپله نغارې وهي، چې زه د کابل یم او کوټه به هم له کندهاره لاسونه ورتاو کړي، چې ورک لالیه چرته وې؟»

افغان چارواکي ډیورنډ کرښه د پولې په توګه په رسمیت نه پېژني او طالبان هم په دې برخه کې ورته نظر لري.

د پاکستان د سرپرست لومړي وزیر انوارالحق کاکړ له طلوع نیوز سره مرکه کې ویلي وو، ډیورنډ ګرښه د افغانستان او پاکستان رسمي پوله ده.

د هغه په خبره، ټوله نړۍ دا پوله په رسمیت پېژني، خو یو ۳۰ میلیونه افغانان یې په رسمیت نه پېژني.

باختر اژانس د نوموړي په ځواب کې لیکلي «چې په ټوله کې د ډیورنډ فرضي کرښې په اړه دغه ډول څرګندونې د ستونزې او کشالې د لا اوږدوالي لامل ګرځي او د اصولو او قوانینو په چوکاټ باید دغې موضوع ته د پای ټکی کېښودل شي او د کابل حق بېرته ورته وسپارل شي.»

څه موده وړاندې دطالبانو د سرحدونو او قبایلو چارو وزیر نور الله نوري هم ډیورنډ کرښې ته څېرمه په تورخم ښارګوټي کې په خپلو څرګندونو کې ویلي وو، چې افغانستان له پاکستان سره هېڅ کومه رسمي پوله نه لري.

خو پاکستاني چارواکي ډیورنډ د رسمي پولې په توګه یادوي او پر دې کرښه یې ازغن تار لګولو سره د خلکو تګ راتګ محدود او اوس پر چمن- بولدک او انګور اډه هم دواړو غاړو ته د تګ لپاره د ویزې پر پلي کولو ټینګار کوي.

د پاکستان د دې نوي محدودیت په مقابل کې په دواړو لارو کې د چمن او وزیرستان خلکو پرلت پیل کړی او له اسلام اباد غواړي چې خپله پرېکړه بېرته واخلي.

د ایراني پوځ دغه چارواکي ویلي چې د پولې د تړلو لومړی پړاو به په څلورو رغنیزو چارو کې ترسره شي چې دا مهال اغزن تار غځول شوی او وروسته به د سړک جوړولو چارې پیل شي.

ښاغلي حیدري وویل: «د تلپاتي امنیت یوه برخه د سرحدونو د بندېدو موضوع ده او دا پروژه به د سیمې وضیعت ته په پام سره ایران ته د ارزښت وړ ده.»

نوموړی زیاتوي: «په پولو کې د پوځ شتون د ناامنۍ په معنا نه دی. بلکې دا د استخباراتي معلوماتو او پوځي چمتووالي لپاره دی.»

د دغه ایراني چارواکي په وینا، د ایران ټولې پولې خوندي دي، خو «کله ناکله داسې کوچنۍ هڅې کېږي چې د هېواد امنیت ته ګواښ نه وي»

تر دې مخکې د ایران کورنیو چارو وزیر له افغانستان سره پر پوله د دیوال د جوړولو په اړه راپورونه رد کړي وو.

احمد وحیدي تېره اوونۍ وویل: «د دېوال جوړولو ته اړتیا نشته، بلکې د پولې د بندولو موضوع ده.» خو نوموړي له افغانستان سره د پولې د تړلو د پلان په اړه نور جزیات ور نه کړل.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د دغې ډلې ځواکونو څو څو ځلې د افغانستان په لوېدیځ کې له ایراني پوله ساتو سره نښتې کړې دي.

د طالبانو کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ د (سلواغي ۲۲مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې تېره ورځ ۹۰۳ تنه افغان کډوال په جبري ډول او خپله خوښه له ایرانه راستانه شوي.

د کډوالو وزارت وايي، یاد کډوال د هرات د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستانه شوي او ۴۹ تنه بې سرپرسته ماشومان هم پکې شامل دي.

دغه وزارت وايي، یاد بې سرپرسته ماشومان یې د کورنیو تر موندلو پورې په هرات ولایت کې د وارچایلډ موسسي ته سپارلي دي.

همدارنګه د طالبانو کډوالو وزارت وايي چې، له پاکستانه په جبري ډول د افغان کډوالو د ایستلو په دوام د شنبې په ورځ ۱۵ کورنۍ چې د غړو شمېر ۸۳ تنه وو د کندهار سپین بولدک له لارې په جبري ډول له پاکستانه راستانه کړل شوي.

د کډوالو اړوند چارواکي وايي له ایران او پاکستانه راستانه شوي کډوال یې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ د خوړو او د کډوالۍ نړیوال سازمان دفترونو ته د مرستو ترلاسه کولو په موخه ورپيژندلي دي.

دا په داسې حال کې ده چې تېره ورځ د ایران خراسان رضوي ولایت د سرحدي ځواکونو قوماندان مجید شجاع اعلان وکړ، چې د سلواغې میاشتې په لومړیو ۱۵ ورځو کې یې شل زره افغانان له دغه هیواده ایستلي او طالبانو ته یې سپارلي دي. او دا لړۍ لا هم دوام لري.

د «هیل» ورځپاڼې په یوه ګډ تحلیل کې دغو دوو افغان او امریکايي ډیپلوماټانو د طالبانو له لوري د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو له حقونو څخه جدي سرغړونو ته اشاره کړې او له نړۍ یې غوښتي چې دغه ډله په رسمیت ونه پیژني.

اغلې فورزایمر او ښاغلی حیدري وايي چې افغانستان ته د امریکايي ډیپلوماټانو ورګرځېدل د طالبانو لپاره یو امتیاز دی چې په دې سره به د«جنسي توپیر» رژیم د عادي کېدو لامل شي.

دغو دوو ډیپلوماټانو ویلي چې د امریکا د سفارت بیا پرانیستل به په افغانستان کې د نورو هیوادونو د ماموریتونو د شتون لامل شي او د طالبانو د تایید د ټاپې په توګه به کار وکړي او په ټوله نړۍ کې به «ترهګرې» ډلې تشویق شي.

د دغو دوو ډيپلوماټانو په وينا، امريکا او ورته هېوادونه بايد «طالبانو ته د تسليمېدو پر ځاى له افغان ولس سره خپلې ژمنې پوره کړي.» دوی په افغانستان کې د امریکا ډیپلوماټیک حضور په افغانستان کې د بشري حقونو د مبارزانو سره «خیانت» ګڼي.

د امریکا پخواني ډیپلوماټ او په سریلانکا کې د افغانستان سفیر په قطر کې د ملګرو ملتونو د سر منشي کنفرانس ته په اشارې وویل، چې ټاکل شوې د فبرورۍ په ۱۸ او ۱۹ مه په دوحه کې د څه باندې ۲۰ هېوادونو، د اروپايي ټولنې د استازو په ګډون د اسلامي همکاریو د سازمان په مرکزيت جوړ شي. د دغو دوو ډیپلوماټانو په وینا، تمه ده چې په دې راتلونکې غونډه کې د نړیوالو پام د افغانستان د خلکو د ملاتړ پر څرنګوالي راټول شي.

د افغانستان او امریکا دغه دوه ډیپلوماټان غواړي چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو راتلونکی ځانګړی استازی په نړیوال دریځ د افغانستان رسا غږ وي.

دغو ډیپلوماټانو له نړۍ غوښتي چې طالبان دې تر هغو په رسمیت نه پیژني تر څو چې دوی د بشري حقونو نړیوالې ژمنې په کلکه نه وي عملي کړې.

اغلې فورزایمر او ښاغلي حیدري همداراز غواړي چې له طالبانو سره د نړۍ اړیکې کمې کړي، د ځینو طالب چارواکو پر وړاندې سفري بندیزونه ولګوي، او د ملګرو ملتونو په ناستو کې د توپیري چلند ارزونه وکړي. دوی همداراز له افغانستان سره د بشري مرستو دوام د بودجې او د طالبانو له خوا د هغې لګول پر بشپړې څارنې مشروط ګڼي.

د افغانستان سفير او د امريکا پخواني ډيپلوماټ په داسې حال کې په کابل کې د امريکا سفارت د بيا پرانستلو په اړه اندېښنه ښودلې، چې په دې وروستيو کې په افغانستان کې د امريکا سفارت د فعالېدو په اړه راپورونه خپاره شول.

په دې وروستیو کې کاناډایۍ خبریالې کیټي ګانن چې ۱۸ کاله یې په افغانستان کې کار کړی، په افغانستان کې د امریکا سفارت د بیا پرانستلو غوښتنه کړې ده. د مېرمن ګانن استدلال دا و، چې په افغانستان کې د امریکا ډیپلوماټیک حضور به له طالبانو د ښه تفاهم لامل شي او د امریکا بهرنۍ تګلارې د پرمختګ لامل به شي.

د امریکا غږ انګلیسي برخې هم راپور ورکړی چې متحده ایالات په «احتیاط» سره د دې امکان په پام کې نیسي چې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې د طالبانو له رسمیت پیژندلو پرته خپله کونسلګري بیا پرانیزي. دغې شبکې لیکلي، چې دا موضوع د امریکا بهرنیو چارو وزارت دیوه نوي ستراتیژیک سند د جوړېدو په بحث کې راپورته شوې.

خو په دوحه کې د امریکا سفارت په افغانستان کې د خپلې کونسلګرۍ د بیا پرانیستلو په اړه راپورونه رد کړل. د امریکا د سفارت یوه ویاند افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د افغانستان په اړه د امریکا دریځ نه دی بدل شوی او دا مهال په کابل کې د ډیپلوماتیکو فعالیتونو د بېرته پیلولو پلان نه لري.