نن د کب ۹مه د سرتېرو له ملي ورځې سره برابره ده؛ خو د طالبانو له واکمنېدو وړاندې به په دغه ورځ د افغانستان په بېلابېلو برخو کې شانداره غونډې جوړېدې او خلکو به سرتېري د ګلونو په ګېډیو نازول. خو د طالبانو له واکمنېدو سره، په افغانستان کې د پخوانیو سرتېرو ژوند له ګواښونو سره مخ شو.
خو واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د ملي سرتېرو د ملاتړ بنسټ د شمېرو له مخې، یوازې ایران ته شاوخوا ۱۵۰۰۰ دغه سرتېري له خپلو کورنیو سره تښتېدلي دي.
د افغان سرتېرو د ملاتړ بنسټ وایي، چې د جمهورت پر مهال د ۲۰۲۱ کال جون میاشتې پورې د وژل شویو ملي سرتېرو ۷۵۵۴۴ او د ۱۴۵۷۸ معلوله سرتېري له دوی سره ثبت شوي دي؛ خو د جمهوریت له پرځېدو وروسته د طالبانو په واکمنۍ کې د پخوانیو وژل شویو سرتېرو په اړه کره شمېرې په لاس کې نشته.
د دغه بنسټ مشر محمد سلیم وردک افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي، چې اوسمهال د وژل شویو سرتېرو کورنۍ او ماشومان په بد وضعیت کې ژوند کوي.
د هغه په وینا، د بشري مرستو په وېش کې هم له دوی سره سلیقوي چلند شوی چې اوسمهال ان په خپل هېواد کې له بشري ناورین او امنیتي ستونزو سره مخ دي.
ښاغلی وردک د اندېښنې په څرګندولو سره وایي، چې د افغانستان په اړه په تېرو وروستیو ناستو کې د دغو سرتېرو د وضعیت په اړه بې غوري شوې ده او په دې اړه تراوسه هیڅ دغو ملي مسلو ته پاملرنه نه ده شوې.
د راپورونو له مخې، اوسمهال د تېر حکومت پوځیان او کارکوونکي د طالبانو په هغو تورو لېستونو کې دي چې ورته د طالبانو په حکومت کې دنده نه ورکوي.
یو پخوانی سرتېری د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي:« څو ځلې مې د کار لپاره انټریو ورکړه؛ خو دوی په وروستي پړاو کې موږ استخباراتو ته معرفي کوي او هلته زموږ ټولې پخوانۍ دندې څېړل کېږي.»
هغه وایي، دغه کار میاشتې، میاشتې وخت نیسي او په پای کې هم موږ په دندو نه ګومارل کېږو.
تېر کال په اګسټ میاشت کې یوناما د ۸۰۰ پخوانیو سرتېرو د ورکېدو او وژل کېدو راپور خپور کړی و؛ خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد دغه راپور رد کړی و.
تر دې وړاندې د لړم په ۲۷مه شاوخوا ۵۰۰۰ پخوانیو سرتېرو هم د امریکا کانګرس ته پرانیستی لیک استولی و.
په دغه لیک کې د افغانستان دننه، ایران او پاکستان کې د پخوانیو پوځیانو وضعیت ته د پاملرنې غوښتنه شوې وه.
له بل پلوه د شنبههای ارغواني غورځنګ مشره مریم معروف اروین افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته پخواني سرتېري ترټولو ډېر زیان منوونکي کسان دي، چې یوشمېر یې په دې توانیدلي چې ګاونډیو هېوادونو ته ولاړ شي.
د هغې په وینا:« دوی ته تر هرڅه د مخه د هغوی امنیت لومړیتوب لري، چې په دې کې یې ډېری په ناقانونه لارو ګاونډیو هېوادونو ته تللي او اوس د هغو هېوادونو څخه د شړل کېدو له ګواښ سره مخ دي.»
له بل پلوه د پخوانیو سرتېرو د ملاتړ کمیټې د مالوماتو له مخې، نړۍواله ټولنه او د افغانستان خلکو د پخوانیو سرتېرو قربانۍ بابېزه ګڼي.
د دوی په وینا، د طالبانو په زندانونو کې د بندیانو لوی شمېر پخواني سرتېري جوړوي.
خو د تېر حکومت پرمهال هم د سرتېرو د تنخواوو او نورو امتیازاتو کې د هغوی ستونزې خورا ډېرې وې.
رومي قحطاني افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په افغانستان کې واکمنې ډلې ته یې پیغام دا دی، چې اسلام د قران د ایتونو پر اساس د سختۍ نه بلکې د اسانتیا لپاره راغلی دی.
هغې د طالبانو مشرانو ته د سورة البقرې ۱۸۵ ایت یادونه وکړه، چې په یوه برخه کې یې راغلي دي: یريدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ژباړه: "خدای غواړي پر تاسو یې اسانه کړي، نه غواړي چې سخته یې کړي."
دې ۳۰ کلنې سعودي مېرمنې په وروستیو کلونو کې د عربستان په استازیتوب د بېلابېلو هېوادونو د ښکلا ملکې او د ښایسته نجلې په سیالیو کې ګډون کړی دی.
نوموړې له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې وويل: په افغانستان کې (د طالبانو تر واکمنۍ لاندې) د ښځو وضعيت ډېر دردناک دى او زه د هغوی د رواني ثبات او امنیت هیله لرم.
مېرمن قحطاني وویل: "دا سمه ده چې زما هېواد (عربستان) هم یو اسلامي هېواد دی، خو زما هېواد هېڅکله هم د ننني افغانستان په څېر سخت دریځه نه و."
د رومي قحطاني په وینا" سعودي ښځو اوس «د سعودي د با نفوذه ولیعهد محمد بن سلمان تر واکمنۍ لاندې» خپل بشپړ حقونه تر لاسه کړي دي."
د سعودي عربستان له نوم او بېرغ سره د ښکلا په سیالیو کې د اغلې قحطاني د ګډون ویډیوګانې او عکسونه په ټولنیزو شبکو او رسنیو کې هممهاله د محمد بن سلمان دا خبر هم خپریږي چې ویلې یې و: « په عربستان کې اوس خپله ښځې دې چې د خپل پوښښ په اړه پرېکړه کوي.»
رومي قحطاني افغانستان انټرنشنل ته وويل، چې د خپلې کورنۍ او سعودي ټولنې له مخالفت پرته يې د مصر، ايټاليا، الجزاير، ماليزيا او کمبوډيا په ګډون په بېلابېلو هېوادونو کې د ښکلا ملکه او د ښایسته نجلې په سياليو کې د سعودي عربستان استازيتوب کړى دى.
د دغې ځوانې سعودي مېرمنې عکسونه او ویډیوګانې په عصري جامو کې د سعودي عربستان له نوم او بیرغ سره په ټولنیزو شبکو کې په داسې حال خپریږي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان کې ښځې له ډېرو سختو بندیزونو سره مخ دي.
مېرمن قحطاني هغو طالب مشرانو ته افغاني ټولنې ته د اسلامي شریعت سخت دریځه تفسیر کوي، يادونه وکړه چې ښځې د ټولنې نيمایي برخه ده او د هېواد په پرمختګ کې مهم رول لوبولى شي.