د ملګرو ملتونو د نوي راپور له مخې، پاکستان په تېرو دریو میاشتو کې پر افغانستان دوه هوايي بریدونه کړي. د ملګرو ملتونو سرمنشي د دې سازمان امنیت شورا ته په راپور کې وویل، دغو بریدونو لږ تر لږه اته ملکیان وژل شوي. د مارچ په ۱۸مه د پاکستان هوايي ځواک په خوست او پکتیکا بریدونه وکړل.
د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، په خوست کې د پاکستان د برید له امله یو سړی وژل شوی او دوه نور ټپیان دي او په پکتیکا کې د دوو ښځو، دریو نجونو او دوو هلکانو په ګډون اووه ملکي وګړي وژل شوي دي.
له هغې ورځې وروسته په پکتيا ولايت کې د طالبانو او پاکستاني پوځيانو تر منځ وسله واله نښته وشوه، چې په نتيجه کې يې د دريو ماشومانو او يو سړي په ګډون څلور تنه ملکي افغانان ووژل شول او اووه تنه ملکي افغانان ټپيان شول.
طالب چارواکو د خبرپاڼې په خپرولو سره دغه بریدونه د افغانستان پر خاوره تېری بللی دی.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې ویلي، چې د بریدونو هدف هغه ترهګر وو، چې په پاکستان کې دننه د ګڼو ترهګریزو بریدونو مسوول دي.
د ملګرو ملتونو عمومي منشي په خپل نوي راپور کې وايي، چې طالبان د ۱۷۰ زره متقاعدو دولتي کارکوونکو معاشونه نه ورکوي. په دغه راپور کې ویل شوي، چې د اپریل په ۲۰ طالب ځواکونو په کابل کې د شاوخوا سلو متقاعدو دولتي کارکوونکو یوه غونډه کډوډه کړه.
دغه کسان په یوه سوله ییز لاریون کې راغونډ شوي وو، چې له طالبانو څخه د خپلو حقونو غوښتنه وکړي.
د طالبانو مشر هبت الله اخندزاده د ۱۴۰۳ هجري لمریز کال د وري په میاشت کې امر وکړ، چې د حکومت ټولو نظامي او ملکي ادارو ته دې د تقاعد معاش نه ورکول کیږي. دا فرمان په دې معنا دی، چې په افغانستان کې به هیڅ دولتي کارکوونکی تقاعد نه لري.
افغانستان په نړۍ کې یوازینی هېواد دی، چې ملکي مامورین یې تقاعد نه لري.
د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، د طالبانو مشر په دغه فرمان کې د هغو ۱۷۰ زره متقاعدینو یادونه نه ده کړې، چې حکومت یې د کار د کلونو په ترڅ کې د تقاعد په نوم د هغوی د معاش یوه برخه کمه کړې وه.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق په افغانستان کې د ماشومانو پر خوراکي خوندیتوب د اقلیم د بدلون د اغېز په اړه خبرداری ورکړی. یونیسف اټکل کوي، چې دا مهال په افغانستان کې تر اته لکه ۷۵ زرو زیات ماشومان چې عمرونه یې له پنځو کلونو کم دي په وژونکې خوارځواکۍ اخته دي.
د ملګرو ملتونو دغه مرستندویه سازمان په یوه راپور کې لیکلي، چې په اپریل میاشت کې د سختو بارانونو له امله د سېلاب ځپلو سیمو اوسېدونکو خپل هر څه له لاسه ورکړي دي.
یونېسف زیاتوي، چې د خوړو او د څښاک د پاکو اوبو نشتوالی هغه څه دي، چې ماشومان ناروغوي او بیا دغه ډېری ناروغان روغتیايي مرکزونو ته لاسرسی نه لري.
افغانستان د اقلیم د بدلون د اغېز په وړاندې اووم ډیر زیان منونکی هېواد دی، په داسې حال کې چې دا هېواد په نړۍ کې د ککړتیا تر ټولو ټیټه کچه لري.
ملګري ملتونه وايي، د افغانستان ۸۰ سلنه وګړي په کرڼې متکي دي، خو پرله پسې طبیعي پېښې د کورنیو په تېره بیا په کلیوالو سیمو کې پر تغذیه مستقیمه اغېزه لري.
یونېسف په خپل راپور کې وايي، چې د وروستیو څو کلونو له زلزلې او وچکالۍ وروسته ویجاړوونکو سېلابونو په افغانستان کې د خوراکي توکو د سرچینو له منځه تللو ګواښ رامنځ ته کړی دي.
د یونېسف په وینا په تیرو څو اونیو کې د افغانستان په لویدیځو او شمالي ولایتونو کې د ناڅاپه سېلابونو له امله څه باندې ۷۵۰۰ کورونه ویجاړ شوي او ۵۰۰۰ کورنۍ بې ځایه شوي دي.
همدارنګه د ماشومانو د ساتنې د دې موسسې د راپور له مخې، په بغلان کې وروستیو سېلابونو ۳۰۰۰ کورونه نړولی او ۲۲۰ نور یې ټپیان کړی او ۱۵۰ تنه یې وژلي دي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي وايي، د ازادۍ جبهې په نوم د طالبانو د مخالفې ډلې بریدونه په تېرو ۳ میاشتو کې تر پخوانۍ ورته مودې کم شوي. انتونیو ګوتېرش نن د دې سازمان امنیت شورا ته د افغانستان په تړاو راپور کې د طالبانو د مخالفو دوو جبهو د بریدونو په اړه مالوماتو ور کولو کې دا خبره وکړه.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا نن د افغانستان د امنیتی وضعیت په هکله غوڼده لري.
په دې غوڼده کې د سازمان سرمنشي وویل، د ازادۍ جبهې په نوم د طالبانو مخالې ډلې په تېرو دریو میاشتو کې ۱۴ وارې په کابل کې بریدونه کړي دي.
خو له دې سره یې زیاته کړه چې د دې ډلې بریدونه په تېرو دریو میاشتو کې تر ورته پخوانۍ مودې کم شوي دي.
نوموړی دا هم وايي چې د مقاومت جبهې په نوم د طالبانو بلې مخالفې ډلې په دریو میاشتو کې ۲۹ بریدونه کړي دي.
د ملګرو ملتونو په راپور کې د مقاومت جبهې له قوله ویل شوي چې کابل کې یې پر هوايي ډګر هم برید کړی دی.
دې ډلې په کابل، تخار، بغلان او پروان کې د بریدونو خبره کړې ده.
د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، دا وسلوالې ډلې د طالبانو پرضد له خرپو ترپ بریدونو کار اخلي.
انتونیو ګوتېرش د افغانستان وضعیت او نړیوال امنیت ته یې پایلې په نوم راپور کې دا هم ویلي چې تېرو دریو میاشتو کې په افغانستان کې امنیتي پېښې ۵۵ سلنه ډېرې شوې دي.
د افغانستان په باره کې په دوحه کې د خبرو دریمه ناسته به د مخکینیو دوو ناستو سره په دې وجه توپیر ولري چې دا وار طالبانو هم په دغو خبروکې د ګډون بلنه منلې ده. د ملل متحد په بلنه دغه ناسته به د جون میاشتې په دیرشمه او د جولاۍ په وړومبۍ نیټه دایریږي.
په دې غونډه کې به د یو شمیر هیوادونو د افغانستان لپاره خصوصي نمایندګان ګډون کوي.
په دوحه کې د خبرو دغه سلسله د کال ۲۰۲۳ په مۍ کې د ملل متحد د جنرال سکرتر انتونیو ګوتېرش په نوښت پیل شوې او دویمه ناسته یې د کال ۲۰۲۴ په فرورۍ کې شوې وه.
په دغو دواړو ناستو کې د افغانستان د مدني ټولنې او په خاصه توګه د افغانستان د ښځو نمایندګانو هم ګډون کړی وو.
طالبانو په دغو تیرو ناستو کې ګډون نه وو کړی.په وړومبۍ ناسته کې هغوی ته د ګډون بلنه ورکړل شوی نه وه.
په دویمه ناسته کې طالبانو ځکه ګډون ونه کړ چې په دغه غونډه کې یې د مدني ټولنې د نمایندګانو په ګډون او د غونډو په اجندا یې اعتراض درلود، علت یې دا وو چې په اجندا کې د ښځو د حقوقو خبره شامله وه.
د جون د میاشتې په اتلسمه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد فرانس خبري اژانس ته وویل، چې « د اسلامي امارت یو هییت به د دوحې په کنفرانس کې ګډون کوي، هغوی به هلته د افغانستان نمایندګي کوي او د افغانستان دریځ به څرګندوي.»
هغه زیاته کړه چې طالبان ځکه په دې غونډه کې ګډون کوي چې په اجندا کې یې له افغانستان سره د اقتصادي کومکونو او د سرمایه ګزارۍ مواقع پیدا کولو موضوعات شامل دي او دا د افغانستان لپاره ګټور دي.
خو د طالبانو د خارجه وزارت ویاند عبدالقهار بلخي د سوشل میدیا د ایکس له لارې د متحده قومونو سازمان ته اختار ورکړی چې که د دوحې د راتلونکی ناستی په اجندا یا د ګډونوالو په لست کې کوم تغیر یا بدلون را ولي، نو دا کار به په دغه ناسته کې د ګډون په باره کې د طالبانو په تصمیم اغیز ولري.
مطلب دا دې چې که متحده قومونه د دوحې په راتلونکې ناسته کې له طالبانو نه پرته کوم بل افغان ته د ګډون بلنه ورکړي او یا د غونډې په اجنډا کې د بشري حقونو خبره او یا کومه بله موضوع شامله کړي، نو طالبان به په دغه غونډه کې د خپل ګډون په تصمیم تجدید نظر وکړي.
دا ډیره عجبه ده چې د ټوپک سالارۍ په اساس ولاړ د یوه ناروا یا نامشروع او مستبد نظام نمایندګان، چې زیاتره کړنې یې د ملل متحد له چارتر نه سرغړونه کوي، د ملل متحد سازمان باندې خپل غیر عادلانه شرطونه تحمیلوي.
دا خبره بیخي طبیعي ده چې د افغانستان د مدني ټولنې نمایندګانو او په خاصه توګو ښځو د متحده قومونو له خوا د طالبانو د یکه تازۍ او انحصار په منلو او په جنسیتي اپارتاید د سترګې پټولو باندې اعتراض کړی، خو ور سره د نړۍ د بشري حقوقو ګڼو سازمانونو هم په دې حصه کې د خپل تشویش څرګندونه کړې ده.
د بشری حقونو څار سازمان یا هیومن رایټس واچ د ملل متحد د مصونیت شورا ته لیک لېږدلی دی.
دوی په دغه لیک کې وییلي چې « د دوحې د وړومبۍ غونډې نه د یوه کال نه لږ زیات وخت کې په ولسونو کې دا تشویش پراخ شوی چې بین المللي ټولنه د افغان ښځو او جینکیو د حقوقو د ژغورلو عزم نه لري، ځکه د افغانستان مدنی ټولنې او په خاصه توګه ښځو دا غوښتنه کړې ده چې په افغانستان کې د ښځو اساسي حقونه منل شوي نه وي، تر هغه دې له طالبانو سره د خبرو نه ډډه وشي. د دوحې دریمه ناسته د دې خبرې د زبادولو لپاره ټاکونکې موقع ده چې د افغانانو بشري حقونه له طالبانو سره د زدوبند قطعه نه ده، برعکس دا یو داسې اساس دی چې د هغوی د هیواد اینده ور سره تړاو لري.»
د بشري حقونو د څار د ښځو د حقوقو د څانګې مسولې هیدر بار په ایکس کې د ویډیو پیغام سره د متحده قومونو په سازمان باندې تور پورې کړی، چې د دوحې په غونډه کې د ګډون لپاره د طالبانو د راضي کولو لپاره د ملل متحد سازمان هغوی ته «جدي امتیازونه » منلي دي.
دغه پرمختګونه او هغو ته عکس العملونه دا جوتوي چې د ملل متحد سازمان په افغانستان کې د بشری حقونو او په خاصه توګه د ښځو د حقونو او د جینکو د معارف په مسلو د خپل دریځ نه انحراف کړی دی.
د دوحې د دریمې ناستې د ګډونوالو لسټ او اجندا یې د طالبانوپه وینا جوړ کړي، چې ملي او بین المللي مشروعیت نه لري.
خو سیاسي شنونکي په دې خبره پوهیږي چې د ملل متحد سازمان په مهمو بین المللي مسایلو کې د تصمیم نیولو په حصه کې استقلال نه لري او د مصونیت شورا د پنځو دایمي غړو هیوادونو یا ابر قدرتونو په خوښه تصمیم نیسي.
دا هم معلومه خبره ده چې د ابر قدرتونو لپاره خپلې ستراتیجکې ګټې اهمیت لري او د افغانستان د ګټو یا د افغان ښځو د حقوقو په غم کې نه دي.
افغانستان د اسیا قلب بلل کیږي او د اسیا او اروپا تر مینځه د ځمکني پل د جوړیدو یا نه جوړیدو په مسله کې د افغانستان جغرافیه خاص اهمیت لري.
خو اوس داخبره هم هر عام و خاص ته معلومه ده چې افغانستان خورا ډیرې طبیعي زیرمې لري چې هر ابر قدرت پرې ګيډه اچول غواړي او د خپل اقتصاد قوي کولو لپاره ترې ګټه پورته کول غواړي.
په نړۍ کې د خپلې هژمونۍ د تامین لپاره د افغانستان د ستراتیجکې جغرافیه نه د یوه بل په ضد استفاده کول د ابر قدرتونو د افغان پالیسۍ اصلي اساس دی او په دې وجه له پنځه څلویښت کلونو نه په افغانستان کې د ابر قدرتونو غیر مستقیم جنګ ادامه لري.
امریکا، بریتانیا، فرانسېاو نورو غربي قوتونو د افغانستان په جنګ کې سرمایه ګزارۍ د خپلو روسي او چینايي سیالانود نفوذ د مخ نیويلپاره کړې وهاو اوس هم په دغه سیمه کې بې ثباتي د هغوي په ګټه ده.
چینایان د خپل اقتصادي قوت د لا زیاتولو لپاره د افغانستان په طبیعي زیرمو نظر لري. په دغه زدوبند کې ورته د طالبانو نامشروع او ضعیفه واکمني ګټه کوي.
روسان هم په مینځنۍ اسیا کې د خپلو ګټو د تامین لپاره د طالبانو په سر لاس تیروي.
خو دوی ټول دا خبره هیروي چې په شلمه پیړۍ کې د ملل متحد سازمان او د بشري حقونو برنامه ځکه جوړه شوی وه، چې د نشتوالي له امله یې دوه عظیمې نړیوالې جګړې شوې وې، نو که نړۍ بشري حقونو ته شا کړه ایا په یوویشتمه پیړۍ کې به بیا د نړۍ ورانوونکي جنګونه نه پیلیږي؟
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی کوي؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د کرېکټ په نړۍوال شل اوریز جام کې افغانستان خپله پنځه لوبه د هندوستان لوبډلې ته د ۴۷ منډو په توپیر او د نهو لوبغاړو په سوځېدو وبایلله.
په پیل کې پچه د هند لوبډلې وګټله او توپوهنه یې غوره کړه.
هندۍ کرکټ لوبډلې د افغانستان پر وړاندې د روانې لوبې په لومړۍ پاڼۍ کې د خپلو ۸ لوبغاړو په زیان سره ۱۸۱ منډې جوړې کړې او افغان لوبغاړو ته یې د ۱۸۲ منډو هدف وټاکه.
د افغان لوبډلې په ګټه راشد خان او فضل الحق فاروقي بهترینه توپ اچونه وکړه او هر یوه درې سیال لوبغاړي له ډګره بهر کړل؛ دغه راز نوین الحق هم یوه ویکټ ترلاسه کړه.
د افغانستان د توپوهنې په پاڼې کې افغان لوبډلې د ټولو اورونو په لوبولو او نهو لوبغاړو په سوځېدو سره ۱۳۴ منډې جوړې کړې او لوبه د هندوستان د لوبډلې په ګټه تمامه شوه.
په نړۍوال شل اوریز جام کې دا د افغانستان پنځمه لوبه وه، چې په ټولو پنځو لوبو کې یې درې ګټلي او دوه یې بایللي دي.