د امریکا د استازو جرګې جمهوري غوښتونکو په یو راپور بایډن د افغانستان په مساله کې ملامت کړ

د طالبانو د پوهنې وزارت د دوشنبې په ورځ (د وږي ۱۹ مه) په یوه خبرپاڼه کې ويلي، چې حبیب الله اغا دغه امر د ویډیويي خبرو له لارې د بېلابېلو ولایتونو د پوهنې رییسانو ته کړی.

د دغې ډلې په خبرپاڼه کې راغلي: «هغه کتابونه، چې د اهل سنتو او جماعت او حنفي فقهې له نظريو سره په ټکر کې وي راټول او راپور يې مرکز ته ولېږل شي.»

همدا ډول په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې ډېر ژر به د بېلابېلو ولایتونو د تعلیمي مرکزونو د کتابتونونو د څارنې چارې پیل شي.

طالبانو په وار - وار ادعا کړې، چې په افغانستان کې ټولو مذهبونو ته درناوی لري؛ خو منتقدین په دې باور دي، چې د دې ډلې ایډیالوژي د ټولو هغو کسانو پر ضد ده، چې د طالبانو په فکر باور نه لري.

تر دې وړاندې هم دیني عالمانو او یو شمېر شیعه ګانو پر طالبانو تور لګولی، چې د شیعه ګانو حقوق تر پښو لاندې کوي.

د بشري حقونو او پرمختګ لپاره د اسیا فورم تېر کال د زمري په میاشت کې په یوه بیان کې لیکلي وو، چې طالبانو د شیعه ګانو پر مذهبي ازادۍ او عقایدو بندیز لګولی دی.

د طالبانو په نظام کې د جعفري مذهب په رسميت پېژندل، د شیعه زده کوونکو لپاره په پوهنتونونو او ښوونځیو کې د جعفري فقهې تدریس او په دولتي ادارو کې د شیعه ګانو معنوي ګډون له طالبانو څخه د شیعه علماو شورا اساسي غوښتنې دي.

د افغانستان د شیعه علماو د شورا مرستیال محمد اکبري د تېر کال په کب میاشت کې ویلي وو، چې د شیعه ټولنې غوښتنې یې په لیکلي او لفظي ډول د طالبانو له چارواکو سره شریکې کړې؛ خو هغوی ځواب نه دی ویلی.

دغه نښتې له تېرو پنځو ورځو راهیسې په وقفه یي ډول د دواړو لوريو ترمنځ روانې ددي.

له خوست څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې دغه نښتې نن شاوخوا يوه بجه د یاد ولایت د ځاځي میدان ولسوالۍ پر ډېورنډ کرښه شوې دي.

سرچينې همداراز زیاتوي، دغه نښتې تر هغه وروسته پیل شوې چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې تاسيسات جوړول، چې پاکستاني سرحدي ځواکونو پرې برید وکړ.

د سرچینې د معلوماتو له مخي، جګړه په وقفه یي ډول روانې دي او دواړه لوري له سپکو او درنو وسلو څخه کار اخلي.

سرچينه وايي، چې دواړو خواوو ته مرګ ژوبله اوښتې؛ خو لا يې کره شمېره روښانه نه ده.

د پښتونخوا غاړې کورمه کې هم سرچینو پر ډیورنډ کرښه نښته تاييدوي او وايي، چې دواړې غاړې درنې وسلې کاروي.

د کورمې سرچينه وايي، چې په سيمه کې د پاکستان هوايي ځواک هم شته او پرله پسې په سيمه کې الوتني کوي.

له خوست څخه سرچينو ويلي، چې له تېرو څو ورځو جګړو له امله ځایي خلکو خپل کورونه پرېښي او په یو بد وضعیت کې له سيمې وتلي دي.

هېڅ يوه لوري د جګړې او تلفاتو په اړه څه نه دي ويلي.

تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل پښتو ته ځینو حکومتي سرچینو ويلي و، چې له پاکستاني ځواکونو سره د تېرو ورځو په نښتو کې اته طالبان وژل شوي او ۱۶ نور ټپیان دي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د خوست له لوري د طالبانو په توغول شوي هاوان مرمۍ د یوه پاکستاني افسر په ګډون پنځه کسان هغه مهال ټپیان شول، چې په کورمه ایجنسۍ کې په یوه امنیتي پوسته ولګېده.

خو پاکستاني پوځ په دې اړه څه نه دي ويلي.

د پاکستان رسنیو د دغه هېواد د چارواکو له قوله بیا افغان طالبان تورن کړي، چې «په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو ملاتړ کوي او په څرګنده د پېژندل شویو نړۍوالو پولو څخه سرغړونه کوي.»

خو طالبان او د افغانستان تېرو حکومتونو د پاکستان او افغانستان تر منځ د ډیورنډ فرضي کرښه بیا هېڅکله د یوې منل شوې پولې په توګه نه ده منلې.

له خیبرپښتونخوا ایالت لکي مروت څخه سیمه ییزو سرچینو نن دوشنبه د (وږي ۱۹مه) افغانستان انټرنشنل پښتو ته ويلي، چې د لکي مروت اړوند لسګونه پولیسو او د هغوی د کورنیو غړو او د سیمې سلګونو نورو اوسیدونکو په دغې سیمه کې د پاکستاني پوځ پر ضد لاریون کړی او هغوی ته یې ویلي چې په څو ساعتونو کې د دوی له سیمې ووځي.

له سیمې خپلواک خبریال او د حالاتو څارونکي لال وزیر افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې پولیسو ځکه دغه لاریون کړی چې په دې وروستیو کې یې ډیر ملګري په هدفي وژنو کې په نښه او وژل شوي.

هغه وايي، «پولیسو په دغه لاریون کې د پاکستان پوځ تورن کړ چې د ترهګرۍ په پیښو کې لاس لري او پولیس په وسله ډلو باندې وژني.»

هغه وايي، په سیمه کې د پاکستاني پوځ کسان دغه لاریون ته ورغلي او له پولیسو یې غوښتنه کړې چې خبرو ته ورسره کیني.

ویل کیږي، لاریون کوونکو د لکي مروت او ډېره اسماعیل خان تر منځ لویه لاره د احتجاج په ډول تړلې ده.

خپله پاکستاني پوځ په رسمي ډول په دې اړه څه نه دي ویلي، او نه هم د پاکستان کورنیو چارو وزارت د پولیسو دغه لاریون تایید کړی.

شنونکي وايي، تر وړاندې هم د خیبرپښتونخوا په ځینو ولسوالیو کې پولیسو د پاکستاني پوځ په کړنو شک ښودلی و او په دې اړه احتجاجونه کړي وو.

د حال وش د بشري حقونو سازمان د دوشنبې په ورځ د (وږي ۱۹مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د درېیو اعدام شویو کسانو هویت چې نومونه یې سعید حسنز، فرزاد سانچولي او یو کس چې کورنی نوم یې « رویدیني» په ډاګه شوی او دوه نور لا تر اوسه پورې څرګند نه دي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، یاد کسان د اعدام حکم له عملي کولو دوه ورځې مخکې جلا جلا خونو ته لیږدل شوي او د دوشنبې په ورځ یې د کورنیو غړو مخامخ ورسره لیدلي.

دغه سازمان دا هم ویلي چې په دار ځړول شویو کسانو کې یو افغان و چې په ۱۳۹۹ کال کې نیول شوی و.

دغه تورن افغان د نیمروز ولایت اوسیدونکی او د دوو اولادونو پلار و.

ټول په دار شوي کسان د نشه‌يي توکو په تور زنداني شوي او وروسته په دار شول.

ایران تر اوسه پورې د دغو کسانو د اعدام په اړه څه نه دي ویلي.

د دغو اعدام شویو کسانو د تورونو د ارزولو او وکیل ته د لاسرسي په اړه په اړه جزیات نه دي خپاره شوي.

تر دې مخکې ایراني چارواکو ویلي وو، چې شاوخوا شپږ زره افغانان په بېلابېلو تورونو د ایران په زندانونو کې بندیان دي.

د دغه وزارت یو مرستیال وايي، له راتلونکو درېیو تر پنځو کلو به په افغانستان کې له ۱۴ لکه زیات کسان په کار وګماري.

د دغه وزارت د کار او ټولنیزو چارو وزارت د کار چارو مرستیال محمد ذاهد احمدزی ادعا کوي چې په افغانستان کې د بیکارۍ کچه هومره ټیټه نه ده څنګه چې یې په اړه تبلیغات کیږي.

نوموړی وايي: «څه موده مخکې مو د کار ملي کنفرانس جوړ کړی و، او هلته مو له ګڼو وزارتونو سره داسې تړونونه لاسلیک کړل، چې له درېیو تر پنځو کلونو به څه باندې ۱۴ لکه کسان په کار وګمارل شي.»

خو د دغه وزارت چارواکو دا په ډاګه نه کړه چې دمګړۍ په څومره شمېر کې کسان وزرګار دي.

ښاغلي احمدزي زیاته کړه، چې د افغانستان د کار د پخواني قانون بیا کتنه یې کړې او ځینو مادو کې د بدلون په راوستو او زیاتونو سره د توشیح لپاره د دغې ډلې مشر ملا هبت‌الله ته استولی.

همدارنګه نوموړی وايي، د ټولینز خوندي توب «ملي پالیسي» تګلاره جوړه شوې ده، او وروسته به د توشیح لپاره ملا هبت‌الله ته واستول شي.

همدارنګه د دغه وزارت ویاند سمیع الله ابراهیمي د یاد وزارت د لاسته راوړنو د بیان پر مهال وویل، چې د «امارتي ادارو» او مرستندویه موسسو له لارې یې په تېر یوه کال کې له اته لکو ډیرو بې سرپرسته او یتیمو ماشومانو سره نغدي مرستې کړې دي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت سلاکار رحیم الله صراح وايي، د راتلونکي کال لپاره پلان کې لري، چې متحده عربي اماراتو، سعودي عربستان، قطر، ایران، ترکیې او عمان هېوادونو ته په قانوني توګه د کارګرانو د استولو ترسره شوي هوکړه لیکونه وڅاري.

خو دا یې نه ویل، چې یادو هېوادونو ته به په څومره شمېر کې کارګر واستوي.

نوموړی وایي، د راتلونکي کال لپاره پلان لري، چې د هېواد په اوو زونونو «کابل، کندهار، هرات، ننګرهار، پکتیا، کندوز او بلخ» ولایتونو کې د کار موندنې مرکزونو جوړ کړي.

همدارنګه نوموړی وایي، په یادو اوو زونونو کې له خطر سره د مخ ماشومانو د ملاتړ لپاره به مرکزونه هم جوړ کړي.

خو په دې اړه یې نور جزیات ور نه کړل.

طالبان په داسې حال کې په کور دننه د کار د زمینې برابرولو ادعا کوي، چې تېره ورځ د کډوالو نړۍوال سازمان ویلي و، چې په یوه اوونۍ کې نږدې سل زره افغانان ایران او پاکستان ته کډه شوي دي.