د خیبرپښتونخوا اعلی وزیر علي امین ګنډاپور په زیږه ژبه د پاکستان حکومت ته وویل:« که دا ستاسو پالیسي ده؛ نو خپلې پالیسۍ له ځانه سره وساتئ، زما له صوبې وینې تویېږي زه به خامخا افغانستان ته د مذاکراتو لپاره پلاوی واستوم.»
هغه تېره ورځ په پېښور کې د وکیلانو په یوې ناسته کې د وینا پرمهال له افغان طالبانو سره د مستقیمو مذاکراتو اعلان وکړ.
هغه وایي، په وار-وار یې وغوښتل چې افغانستان ته د خبرو اترو لپاره مرکچیان واستوي؛ خو چا یې په اړه ګام وانه خیست.
هغه زیاتوي:« افغانستان مو ګاونډی هېواد دی، چې په یوه ژبه سره خبرې کوو. موږ پرېږدئ، چې ورسره خبرې وکړو چې دا په پاکستان کې څه روان دي او دغه ستوتزې د خبرو له لارې هوارېدای شي.»
نوموړی د خپلې نادرکۍ له راپورونو وروسته په لومړي ځل دغې غونډه کې راڅرګند شو.
تر دې وړاندې داسې راپورونه خپاره شوي وو، چې ښاغلي ګنډاپور مرکزي حکومت ته له پاکستاني طالبانو سره د جوړ جاړي او خبرو اترو وړاندیز کړی و او دا یې هم ویلي و، که مرکزي حکومت نوموړي ته اجازه ورنه کړي؛ نو هغه به په ځانته سر افغانستان ته ولاړ شي او هلته به د افغان او پاکستاني طالبانو سره خبرې اترې وکړي.
که څه هم په دې اړه لاتراوسه د پاکستان حکومت څه نه دي ویلي؛ خو په تېرو وروستیو ورځو کې کتونکو د ښاغلي ګنډاپور نادرکي یوه سیاسي مسله بللې وه.
د پکتیا ځاځي اریوب ولسوالۍ سرګل کلي یوې بهر مېشتې مېرمنې په خپل لګښت د مور او ماشوم د پالنې یو روغتون جوړ کړی چې ټول امکانات په کې موجود دي. ویل کیږي، پر دغه روغتون شاوخوا ۷۰ میلیونه افغانۍ لګښت شوی.
تېره ورځ د یاد روغتون د پرانیستې پرمهال د دغې بهر مېشتې مېرمنې یوه استازي سلیمان صالح سیمه ییزو رسنیو ته ویلي چې د مور او ماشوم د پالنې دغه روغتون پر زېږنتون سربېره، بیړنۍ خونه، د ماشومانو داخله څانګه، ۲۲ بسترونه او عصري لابراتوار لري.
هغه ویلي، چې دغه روغتون یې د دوو کلونو په موده کې جوړ کړی چې تر دې دمه یې ټول لګښت شاوخوا ۷۰ میلیونه افغانۍ شوی دی.
ښاغلي صالح وړاندې ویلي، چې د مور او ماشوم په دغه روغتون کې به د سیمې خلکو ته د شپږو کلونو لپاره وړیا خدمتونه وړاندې کوي.
ځاځي اریوب کې د سیمې خلکو د دغه روغتون په جوړېدو خوښي ښودلې او هیله لري چې دغه روغتون یې د زېږون پر مهال د مور او ماشوم د مړېنې په کچه کې کموالی راولي.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس هم تېره ورځ چهارشنبه (وږي ۲۱مه) په ایکس پاڼه يو خبر خپور کړی و او په کې ویلي یې و، چې په پکتیا کې د دغه روغتون د پرانیستې مراسمو ته د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي هم ورغلی و.
باختر اژانس د نور جلال جلالي له قوله لیکلي چې، دا مهال په پکتیا کې د روغتیا برخې ستونزې ډیرې دي او هڅه یې دا ده چې دغه ستونزې راکمې او خلکو ته ښه روغتیايي خدمتونه وړاندې کړي.
د طالبانو روغتیا وزیر ویلي، چې د ټول افغانستان په کچه په ۴۰۰ ولسوالیو کې یوازې ۹۳ یې د ولسوالۍ په کچه روغتونونه لري او پاتې هغه د ولایتونو مرکزونو ته ځي.
د پکتیا په لرې پرته ولسوالۍ ځاځي اریوب د مور او ماشوم د پالنې دغه روغتنون په څلور جرېبه ځمکه جوړ شوی چې په دوو پوړونو کې ۲۲ بسترونه، زېږنتون، بیړنۍ خونه، د ماشومانو داخله څانګه او عصري لابراتوار لري.
ځاځي اریوب د پکتیا له مرکز ګردیز څخه شاوخوا ۷۰ کیلومتره لرې پرته غرنۍ ولسوالي ده چې د ولسوالۍ او کلیو سړکونه یې ویجاړ او د سختو ناروغیو او زېږون پر مهال ډېری ناروغان روغتیايي مرکزونو ته پر وخت نه شي رسېدلی او په لاره کې ساه ورکوي.
د افغانستان په ډېرو ولایتونو په ځانګړې توګه په کلیوالو او لرې پرتو سیمو کې معیاري روغتیايي مرکزونه او ډاکټران نه شته.
د لرې پرتو سیمو د اوسېدونکو روغتیایي خدمتونو ته نه لاسرسی او د روغتیایي کارکوونکو په ځانګړي توګه د ښځینه ډاکترانو او کارکونکو کموالی د میندوارۍ اړوند ناروغیو له امله د میندو د مړینې ډېرېدو لوی لاملونه بلل کیږي.
که څه هم روغتيايي نړۍوالو سازمانونو په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د مور او ماشوم د وضعت په اړه خپل وروستي معلومات نه دي شريک کړي؛ خو تېر ۲۰۲۳ کال کې د ملګرو ملتونو سازمان ويلي و، چې افغانستان د زېږون پر مهال د میندو د مړینې له پلوه د نړۍ تر ټولو بد هېواد دی.
همدا راز، د روغتیا نړۍوال سازمان هم د ۲۰۲۳ کال په خپل راپور کې ویلي و، چې افغانستان کې د میندو د مړینې کچه د دغه هېواد تر شپږو ګاونډیو هیوادونو لوړه ده او د میندو د روغتیا د لا خرابیدو وېره شته.
د امریکا ولسي جرګې غړي ټیم برچیټ د چهارشنبې په ورځ د «ویانا له بهیر» د ملاتړ لپاره ولسي جرګې ته یو پلان وړاندې کړ چې په کې د مقاومت جبهه او د طالبانو نور مخالفان شامل دي. دغه پلان پر امریکا او نورو هېوادونو غږ کوي چې د ویانا په غونډو کې برخه واخلي.
د مقاومت جبهې د مشر احمد مسعود په ګډون د طالبانو د مخالفانو یوې ډلې د اتریش په پلازمینه ویانا کې څو غونډې وکړې.
د غبرګولي په میاشت کې په خپله وروستۍ غونډه کې، د طالبانو ۷۰ تنو مخالفو څېرو د «سیاسي یووالي او د ازادو افغانانو ترمنځ د یوه روښانه او ګډ لیدلوري پر رامنځته کولو» خبرې وکړې.
ټیم برچیټ د ویانا بهیر د طالبانو ضد سیاسي ځواکونو لپاره د یوه ټولګډونه چوکاټ په توګه بیان کړ.
د جرګې دغه غړي په یوه بیان کې ویلي، «دغه پلان طالبان د یوې ترهګرې ډلې په توګه غندي او پر امریکا غږ کوي چې په ویانا او نورو هېوادونو کې له دغه بهیر سره د یو ځای کېدو لپاره ګډون وکړي.»
له طالبانو سره پر اړېکو سربېره، د امریکا او اروپا استازو د مقاومت له جبهې او نورو طالب ضد ځواکونو سره خپل واټن خوندي ساتلی. خو په یوه نوي پرمختګ کې د ولسي جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې مشر مایکل مک کال پرون په واشنګټن کې د مقاومت د جبهې له استازو سره وکتل.
د ښاغلي برچیټ په پلان کې راغلي، چې د ویانا غونډه د دې وړتیا لري چې «د طالبانو پر وړاندې یوه متحده جبهه جوړه کړي او په افغانستان کې د تلپاتې سولې او ټیکاو لپاره لاره هواره کړي.»
برچیټ له ولسي جرګې وغوښتل چې د ویانا د بهیر د ملاتړ لپاره دغه پلان د بهرنیو چارو وزارت او ملګرو ملتونو ته واستوي.
له کندهار څخه سرچينې وايي، چې د امربالمعروف ادارې پيغورونو د ښځينه روغتيايي کارکوونکو کورنۍ دې ته اړ کړې، چې هغوی له روغتيايي مرکزونو څخه د کار کولو را وګرځوي. امربالمعروف ادارې ټولو ښځينه روغتياپالانو ته امر کړی، چې ولسوالیو ته د تګ پر مهال د محرم ترڅنګ د دوی امر درلودل مهم دي.
د کندهار په ولسوالیو کې په روغتیایي مرکزونو کې ښځینه روغتیایي کارکوونکو ته د طالبانو له خوا د لګول شويو محدودیتونو له مخې دوی مجبورې دي، چې له ځان سره محرم ولري.
د کندهار څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د چهارشنبې په ورځ وويل، چې امربالمعروف ادارې ښځينه روغتياپالانې مجبورې کړي، چې ولسواليو ته د تګ پرمهال باید «کارکوونکې او محرم» د عامي روغتيا او امربالمعروف ادارو تاييد او امر له ځان سره ولري.
مخکې به د ښځيه روغتايي کارکوونکو د کورنۍ غړو ته د تګ لپاره يوازي د روغتیا ریاست کارډ ورکول کېده.
اوس د ښځينه روغتيايي کارکوونکو کورنۍ وايي، چې د امربالمعروف ادارې څخه د امر اخیستلو پر مهال ورته «سپک الفاظ او له کوره د ښځو د وتلو پېغورنه» ورکول کيږي.
په کندهار کې د یوې ښځینه روغتیایي کارکوونکې محرم، چې نه غواړي نوم یې خپور شي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې د امربالمعروف ادارې څخه د محرم د امر اخیسلو پرمهال د دغې ادارې مشر د پېغور په ډول ورته ويلي: «ولې دې ښځه په کور کې نه شې ساتلای؟ که مېړه نه لري، موږ به مرسته درسره وکړو.»
د نوموړي په خبره، چې د ادارې مشر دا هم ورته ويلي: «پښتون یې، لږه حیا او شرم ولره.»
یو بل کس، چې د خپلې مېرمنې لپاره د محرم په توګه د کارډ اخیستلو لپاره دغه ادارې ته ورغلی وايي، چې د امربالعمروف مشر ورته ويلي: «په بهرنیو موسساتو کې نارینه او ښځینه کالي غورځوي او هر څه چې زړه یې غواړي کوي يې، تاسو خو لږ حیا وکړئ، څنګه دې ډول ماحول ته خپلې ښځې لیږئ؟»
د کندهار په عامي روغتيا رياست کې يوه سرچينه وايي، چې د کندهار د امر بالمعروف ادارې مشر په یوه عام مجلس کې وويل: «دا (چوریانې) تاسو ولې موسساتو ته معرفي کوئ؟»
چوري د پاکستان په کلیوالو سیمو کې نجلۍ ته ویل کېږي.
د دې محدوديتونو سره اندېښنې زياتي شوي، چې ډېری کورنۍ به د خپل کور ښځينه روغتيايي غړي له ښار څخه د باندي په ولسواليو کې له کار کولو را ورګرځوي.
دا کار په ولسواليو کې ښځينه روغتيايي چوپړونه لا محدود کړي او ور سره به د ښځو او ماشومانو روغتيا ته جدي ګواښ پېدا کړي.
دم ګړي د کندهار په اکثره ولسوالیو کې ښځینه روغتیایي کارکوونکي نه شته او ان ډېرې مېرمنې د زيږون لپاره د کندهار مرکزي روغتون ته وړل کیږي.
د طالبانو رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند او د ترکمنستان ولسمشر قربانقلي بردي محمدوف د چهارشنبې (د وږي ۲۱مه) په ورځ د افغانستان او ترکمنستان ترمنځ د ټاپي پروژه او نورې پرمختیایي پروژې په ماري ښار کې پرانیستې.
طالبانو ویلي چې په دې مراسمو کې د ترکمنستان ولسمشر د ویډیو کنفرانس له لارې ګډون کړی و.
د طالبانو ارګ پر اېکس پاڼې لیکلي، چې محمد حسن اخند د ټاپي پروژې د پرانېستې له امله د افغانستان او ترکمنستان خلکو ته مبارکي ویلې او دا ورځ یې یوه تاریخي ورځ بللې ده.
د طالبانو رییس الوزرا وویل: «نوموړي زیاته کړه، د دواړو هیوادونو د دوستانه اړیکو، وروري، برابري او ښه ګاونډیتوب اړیکې د پراختیا په حال کې دي او د دغو مهمو پروژو تطبیق نه یوازې د افغانستان او ترکمنستان د ګټو، بلکې د سیمې لپاره هم ارزښت لري.»
ملا حسن ټینګار وکړ، چې دا پروژې به د افغانستان او ترکمنستان ترمنځ دوستي لا زیاته کړي.
د طالبانو لومړي وزیر د دغې ډلې مسوولینو ته امر کړی، چې د دغو پروژو د بشپړولو لپاره په صداقت، اخلاص او زغم سره هڅې وکړي.
طالبان وایي، چې د ترکمنستان ولسمشر وویل: «نن د دواړو هیوادونو لپاره تاریخي ورځ ده او د دواړو هیوادونو په اړیکو کې نوی څپرکی پرانیستل کېږي.»
نوموړي زیاته کړه، د افغانستان او ترکمنستان اړیکې تاریخي دي.
هغه وویل، د دغو پروژو پلي کېدل نه یوازې د ترکمنستان او افغانستان د ګټو لپاره، بلکې د سیمې په ګټه هم دي.
هغه وویل، له افغانانو سره په اقتصادي، سیاسي او دیپلوماتیکو برخو کې همکاري د ترکمنستان د پالیسۍ مهمه برخه ده.
د ټاپي پایپ لاین چې د ترکمنستان ګاز د افغانستان له لارې پاکستان او هند ته لېږدوي، یوه له سترو سیمه ییزو پروژو څخه ده. دا پروژه ۱۸۲۱کیلومتره اوږدوالی لري او د کلنۍ انتقال ظرفیت یې ۳۳میلیارد متر مکعب دی.
طالبانو ویلي چې د دې پروژې له ترانزیت څخه به د افغانستان کلنی عاید ۴۰۰میلیونه ډالره وي.
په ۱۳۹۶ کال کې د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني، د ترکمنستان ولسمشر قربانقلي بردي محمدوف، د پاکستان لومړي وزیر شاهد خاقان عباسي او د هند د بهرنیو چارو پخواني وزیر مبشر جاوید اکبر په رسمي ډول دغه پروژه د ترکمنستان په مرو ښار کې پرانیستله.
هغه مهال طالبانو د دې پروژې ملاتړ کړې و او ویلي یې و چې د دې ډلې تر واک لاندې سیمو کې به یې امنیت ټینګ کړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د دغه هېواد یوه تجربه کاره ډېپلوماته امنه بلوچ د دغه وزارت د مرستیالې په توګه ټاکل شوې ده. امنه بلوچ تر دې وړاندې په چین کې د پاکستان د استازې او په بلجیم، مالیزیا او لوګزامبورګ کې د سفیرې په توګه کار کړی دی.
امنه بلوچ د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۲۱ مه) نېټه د سيروس سجاد قاضي د تقاعد وروسته د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت د مرستيالې په توګه دنده پيل کړه.
مېرمن بلوچ چې د دوو ماشومانو مور ده، په سرېلانکا کې د وزیرې د سلاکارې په توګه هم کار کړی دی.
امنه بلوچ د تاریخ په برخه کې ماسټري لري او تر دې وړاندې یې د لومړي وزیر په دفتر کې د سکرتر او د بهرنیو چارو په وزارت کې د اضافي سکرتر په توګه دنده ترسره کړې ده.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت څو دفترونه لري.
له تهمینې جنجوعه وروسته امنه بلوچ دویمه ښځه ده، چې دغه مقام یې تر لاسه کړی دی.
د شهباز شریف په لومړي حکومت کې حنا رباني د بهرنیو چارو وزارت مرستیاله وه.