روسی چارواکی: د منځنۍ اسیا د ثبات ساتلو لپاره له طالبانو سره خبرې مهمې دي

ښاغلي قانع په خپل اېکس کې لیکلي، چې نیول شوی کس د دې نجلۍ نږدې خپلوان هم دی.
د نوموړي په وینا، دغه کس تر نیول کېدو وروسته په خپل جرم اعتراف هم کړی دی.

په افغانستان کې له لسیزو راهیسې د ښځو پر وړاندې نه یوازې تاوتریخوالي کېږي بلکې پر دی په ځانګړې توګه پر کوچنیو نجونو د جنسي تېري پېښې ډېرې رامنځته کېږي.
په ډېریو راپورونو کې په افغانستان کې پر ښځو د جنسي تېري لاملونه کورنی تاوتریخوالي، ناسم دودونه، ناوړه اقتصادي وضعیت، د نشه یي توکو کارول او داسې نور بلل شوي دي.
دغو پېښو ته د رسېدو په موخه پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د دغې ډلې عدلي او قضایي ادارو ته د ښځو لاسرسی هم ستونزمن شوی دی.

اولاف شولڅ د دغه هېواد د ار ټي اېل شبکې په یوه ځانګړي خپرونه «له اولاف شولتڅ سره پر میز» کې دا خبره وکړه.

هغه وویل، دی له نړیوالو شریکانو سره په دې اړه خبرې کوي او هیله من دی چې محکمې دا چاره شونې کړي.

ښاغلي شولڅ زیاته کړه، «دا مهمه ده چې مجرمان ځانونه خوندي ونه انګیري. همدا لامل دی چې ما د دې واقعیت لپاره ډېرې هڅې کړې چې موږ مجرمان افغانسان ته بېرته واستوو.

نوموړي په تېر اګسټ کې افغانستان ته د کډوالو ستنولو په اشاره وویل: «د بېلګې په ډول یوه الوتنه ترسره شوه. یوه بله الوتنه به هم وي چې په نږدې راتلونکي کې پلان شوې ده».

هغه زیاته کړه چې دوی له خپلو نړیوالو شریکانو سره کار کوي او د دې کار لپاره د څو هېوادونو همکاریو ته اړتیا لري.

د جرمني ایتلافي حکومت چې د کډوالۍ د سیاستونو او پولو د مدیریت په تړاو د خلکو او کیڼ اړخونو ګوندونو تر سخت فشار لاندې دی، واکمن ایتلاف هڅه کوي چې د کډالۍ په سیاستونو کې د بدلونونو له لارې دغو فشارونو ته ځواب ووايي.

شولڅ په دې خپرونه کې د جرمني د کډوالۍ سیاست او د پولو د مدیریت په اړه هم خبرې وکړې.

هغه وویل، چې له ګاونډیو هېوادونو سره په اړیکه کې دی او تر کومه بریده چې ممکنه وي، خپلې پولې به کنټرول کړي.

شولڅ زیاته کړه چې« موږ پتېیلې چې سرحدونه مدیریت کړو. دمګړۍ د اروپايي اتحادیې له ګاونډیو دولت مشرانو سره په اړیکه کې یم څو تر ممکن بریده پولې کنټرول کړای شي، خو دا به اوږد وخت اخلي».

د جرمني صدراعظم د چړو بریدونو په تړاو چې په دې وروستیو کې یې پېښې ډېرې شوې، وویل، څوک چې د بېلابېلو جرمونو مرتکب کیږي، یا وژنې یې کړې او د جرمونو له امله څو ځله محکوم شوي، هغوی په جرمني کې خپل خوندیتوب له لاسه ور کړی او باید ټولنه ترې خوندي شي.

افغانستان ته د مجرمو کسانو د شړلو مساله د بادن وورتمبرګ ایالت په منهایم ښار کې د یوه افغان وګړي د چړې له برید وروسته، چې یو تن پولیس پکې ووژل شو، توده شوې.

له هغې پېښې وروسته جرمني د لومړي ځل لپاره د تېرې اګست میاشتې په وروستیو کې ۲۸ افغانان په یوه چارټر الوتکه کې کابل ته واستول.

غه کورنۍ وايي، چې نیول شویو کسانو ټول اسناد له ځانه سره لرل؛ خو بیا هم پولیسو نیولي او په تاڼو کې یې اچولي دي.
عبدالقدوس هغه افغان کډوال دی، چې اتلس کلن زوی یې پولیسو بېولی او اوس تاڼه په تاڼه ګرځي او د خپل نادرکه زوی پته نه شي لګولای.

هغه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« زما اتلس کلن زوی پاسپورټ، ویزه او د پولیسو د ثبت ټول اسناد له ځانه سره لرل؛ خو د وړمې شپې راهیسې پولیسو نیولی او درک یې نه دی مالوم.»
نوموړی وایي، ستونزه یې دا ده چې د پولیسو یوه تاڼه یې هم په اړه مالومات نه ورکوي حیران دی چې چېرته ولاړ شي او چا ته وژاړي.
یوې بلې افغانې مېرمنې هم د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انڼرنشنل ته وویل، چې ۱۳ کلن زوی یې چې د دوی د کورنۍ سرپرستي هم ورتر غاړې وه، تېره ورځ پولیسو نیولی او بندي کړی یې دی.

هغه وایي:«زه په کور کې دوه لوڼې او دغه یو زوی لرم، خاوند مې مړ شوی. زموږ د کډوالۍ چارې او امریکا ته د تګ ټول پړاوونه بشپړ شوي او د الوتنې او سفر په تمه یو. اوس یې زوی را نه نیولی، وېرېږم که هغه بېرته افغانستان ته ستون کړي موږ به څه کوو.»
که څه هم چې تر دې وړاندې هم پولیسو په اسلام اباد او راولپنډۍ کې ګڼ افغانان نیولي او بېرته یې خوشې کړي؛ خو دا پلا یې توپیر دا دی، چې دغه نیول شوي کسان د اوسېدو بشپړ اسناد هم لري؛ خو بیا هم نیول شوي او دا پلا یې ځای ځایګی هم مالوم نه دی.
موږ په دې تړاو هڅه وکړه، چې د اسلام اباد د ترنول او سنګجانۍ تاڼو له پولیس چارواکو سره وغږېږو؛ خو هغوی په دې اړه له څه ویلو ډډه وکړه.

هغه ټولنې چې د بشري حقونو او نورو برخو کې کار کوي، وایي چې په ځینو دغو نیول شویو افغانانو شک دی، چې د تحریک انصاف ګوند په وروستیو لاریونونو کې ښکېل وو او یا یې هم په خواله رسنیو کې د اکتوبر د ۱۱مې د پښتون ژغورنې غورځنګ له‌خوا یې د رابلل شوې جرګې لپاره تبلیغات کول.
بله غاړه په اسلام اباد کې د کډوالو ټولنېزې اتحادیې وایي، هڅې یې روانې دي چې نن د ورځې په اوږدو کې هغه کډوال راخوشې کړي چې د اسنادو په لرلو سره پولیسو نیولي دي.
پاکستاني رسنیو د اسلام اباد په وروستیو مظاهرو کې د افغانانو پر ګډون او برخې اخیستنې هم ځیني راپورونه خپاره کړي ول؛ خو په اسلام اباد کې د افغانانو ټولنې وايي، چې دا تورونه بې بنسټه دي او دغه راپورونه په دې موخه خپاره شوي چې د عمران خان د تحریک انصاف ګوند په اړه د پاکستان د خلکو نظر بدل کړي.

په دغه راپور کې راغلي، چې په دغو نښتو کې شاوخوا ۲۷ طالبان ټپیان شوي او دوه ټانکونه یې هم له منځه تللي دي.
د دغه راپور سره یوه ویډیو هم خپره شوې، چې په کې د ټانکونو په نښه کېدل او د لمنځه تلل ښیي.
په راپور کې د امنیتي سرچینو په حواله راغلي، برید د افغان طالبانو له‌خوا هغه مهال پیل شو، چې پاکستاني پوله ساتي د اغزن تار د رغولو په کار بوخت وو او پر دوی له بریده وروسته پاکستاني پوله ساتو هم په ځوابي ډزو کې طالبانو ته درانه زیانونه واړول.

خو طالبانو لا په دې تړاو څه نه دي ویلي.

په دغه راپور کې د دغو نښتو د وخت په اړه څه نه دي ویل شوي.
د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې وخت ناوخت د افغان طالبانو او پاکستاني پوله ساتو ترمنځ نښتې روانې وي؛ خو ځیني وخت د پوستو جوړول یې لامل وي او ډېری وخت یې لامل هم نه وي مالوم.
ځیني شنونکي وایي، په داسي حال کې چې په خیبر کې د پښتنو قومي عدالت جرګې ته وخت په رالنډېدو دی، د پاکستان پوځ ته نږدې رسنیو هڅه پیل کړې چې د خلکو پام د افغانستان سره دوښمنۍ ته واړوي.
ځکه د دغو شنونکو په باور، نه تر اوسه طالبانو په دې اړه څه ویلي او نه هم نورو رسنیو په دې اړه کوم راپور خپور کړی.

رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د طالبانو د ترانسپورت او هوايي چلند وزارت ویاند امام الدین احمدي وویل، په تېرو پنځو یا شپږو ورځو کې په هرو ۲۴ساعتونو کې شاوخوا ۳۵۰ ترانزیتي الوتنې د افغانستان له اسمانه تېرې شوې دي.

په وروستیو میاشتو کې د افغانستان له فضا الوتنې ډېرې شوې؛ خو د ۲۴ رادار فلایت معلومات ښيي، چې تېره اونۍ پر ایران د اسراییل د غچ اخیستنې احتمال د دې لامل شوی، چې د افغانستان له اسمانه ډېرې الوتنې ترسره شي.

د ۲۴ رادار فلایت د معلوماتو له مخې، د سپټمبر په ۲۹مه ۱۳۲ الوتنې د افغانستان له اسمان تېرې شوي.

د اکټوبر په دویمه د ایران له خوا پر اسراییل د توغندیو له برید یوه ورځ وروسته، د افغانستان پر اسمان د الوتنو شمېر ۱۷۶ الوتنو ته لوړ شو.

د اکتوبر په شپږمه نېټه د ورځنيو الوتنو شمېر په پرله پسې توګه ۲۲۲ ته لوړ شوی دی.

همدا راز، د "۲۴ رادار فلایت" معلومات ښیي، چې د سپټمبر له ۱۹ څخه تر ۳۰ پورې هره ورځ په اوسط ډول ۱۴۷ الوتنې د افغانستان له فضا څخه تېرې شوي دي.

په دې کې هغه الوتنې شاملې نه دي، چې مبدا یې افغانستان ته یا له افغانستانه و.

په دې اساس، د طالبانو رژیم هر کال له هوايي حریم څخه ۳۷ میلیونه ډالره عاید تر لاسه کوي.

د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې د جمهوري دولت له ړنګېدو او واک ته د طالبانو له راتګ وروسته، د افغانستان هوايي حریم د امنیتي او سیاسي اندېښنو له امله د نړۍوالو الوتنو پر مخ وتړل شو.

د دې پرېکړې موخه یوازې امنیتي مسایل نه وو، بلکې نړۍوالو اسعارو ته د طالبانو د لاس رسي د مخنیوي لار هم وه.

د رویټرز د راپور له مخې، په سیمه کې د کړکېچ له زیاتېدو سره، هوايي شرکتونه د افغانستان اسمان د ایران او اسراییل د اسمانونو په پرتله خوندي ګڼي.