ژوند او روغتیا؛ که د انار له دې ګټو خبر شئ نو تل به یې خورئ

د غور د اطلاعات او کلتور ریاست د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې تېره ورځ د طالبانو د اطلاعات او کلتور وزارت د هنر او فرهنګ مرستیال د غور ولایت په شهرک ولسوالۍ کې د جام منار څخه لیدنه کړې.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغه طالب چارواکي جام منار ته د اوښتو زیانونو او په راتلونکي کې د احتمالي ګواښونو د څېړلو په موخه دغې سیمې ته ورغلی دی.

په خپره شوې خبرپاڼه کې د اطلاعات او کلتور وزارت د هنر او فرهنګ د مرستیال عتیق الله عزیزي له قوله لیکل شوي، چې د سیند اوبو او ورستیو سېلابونو دغه لرغوني منار ته زیان نه دی اړولی، خو د راتلونکو سېلابونو او طبیعي پيښو پر مهال ورته د زیان اوښتو وېره شته.

ښاغلي عزیزي ویلي، چې د دغې ډلې. د اطلاعات او فرهنګ وزارت په مشرۍ د څو وزارتونو په ګدون یوه ګډه تخنیکي ډله د طالبانو د ریاست الوزرا دفتر په لارښونه ټاکل شوې، چې د دغه نړۍوال جوړښت د لا پیاوړتیا لپاره یو پلان جوړ کړي.

عزیزي ویلي، چې په تېرو کلونو کې نړۍوالو فرهنګي سازمانونو په ځانګړې توګه يونسکو د جام د لرغوني منار د بنسټيزې ساتنې په برخه کې خپل مسووليت نه دى پر ځای کړی.

د راپورونو له مخې، یو له هغو خطرونو چې د جام منار ګواښي د هریرود سیند په غاړه د دغه منار موقیعت دی.

د وخت په تېریدو سره د هریرود سیند د وخت په تېرېدو سره خپله سوېلي څنډه ویجاړه کړې او د دغه منار په لور یې مخ ورګرځولی.

هر کال د بارانونو په موسم کې، د سېلابونو په ډېرېدو او د سیند اوبو د کچې لوړېدو سره منار جام ته د طبیعي زیان اوښتو ګواښ څو برابره ډیریږي.

د جام لرغونی ځای په ۲۰۰۲ کال کې د افغانستان د لومړي نړۍوال میراث په توګه وپېژندل شو. همدارنګه د منار د ساتنې د ناسم حالت او د لوټ کیدو د پایلو له امله، دا د یونسکو د نړۍوال میراث په نوملړ کې ثبت شو.

د جنيد شريف بنسټ له لوري د شعرونو په سياليو کې سږ کال کامله عزيزی او قيس هاشمي لومړي مقامونه ګټلي او هر يوه ته د ۵۰۰ ډالرو په ارزښت جايزې ورکول شوې.

په دې سياليو کې تقوا برهان شکوري او اسدالله نيازي دوهم مقامونه ګټلي او د ښه شعر لیکلو له کبله هره یوه ته د ۳۰۰ ډالرو جايزې ورکول شوې.

زمزمې غزل بيا د ۳۰۰ ډالرو په ارزښت د ازاد شعر په برخه کې جايزه ترلاسه کړې او د ۱۰۰ ډالرو په ارزښت فوق العازه جايزه بیا کامران احمدزي ته ورکول شوې ده.

د جنید شریف بنسټ په نوښت له تيرو دريو کلنو راهیسي دا جايزه ورکول کيږي.

تېر کال ملالي کليوالي او نسيم ايسار په دې سياليو کې لومړي مقامونه ګټلي وه.

د دغه بنسټ له لوري تېر کال د پښتو بل مخکښ شاعر شاعر پيرمحمد کاروان ته فوق العاده جايزه ورکړې وه.

د دې بنسټ له

هند دغه فلم پر هغه الوتکي جوړ کړی، چې په ۱۹۹۹ کال کې له کتمندو څخه ډیلي ته پرواز کوي او پنځو ترهګرو ابراهیم اتهر، سني احمد قاضي، ظهور ابراهیم، شاهد اختر او سید شاکر IC-814 الوتکه تښتولې وه، چې لومړی لاهور، دوبۍ او بیا کندهار ته وړل شوې.

د هند حکومت د نيټ فلېکس له کمپنۍ غوښتي، چې د فلم ليدونکي د الوتکي د يرغمل نيونې له پېښې سره نابلده دي او د پوهولو لپاره بايد د يرغمل نيوونکو اصلي نومونه وکارول شي.

هندوستان کې د نیټ فلېکس د منځپانګي مشره مونیکا شیرګل په یوه بیان کې ویلي: «په دې لړۍ کې کارول شوي مستعار نومونه د هغه نومونو استازیتوب کوي، چې په حقیقي پېښه کې کارول شوي وو».

هغې همداراز یادونه وکړه، چې هند د کیسو ویلو بډایه کلتور لري: «موږ ژمن یو، چې دا کیسې او د هغوی رښتینی استازیتوب نندارې ته وړاندې کړو.»

هندوستان کې د اطلاعات او کلتور وزارت د دغې فلمي لړۍ په اړه د را ولاړې شوې ناندرۍ له امله د سپټمبر پر ۳ نېټه د نيټ فلېکس د منځپانګې مشره ور بللې او په فلم کې يې د اصلاح غوښتنه ترې کړې.

دا فلم د اګسټ په ۲۹ مه نېټه پر نیټ فلېکس خپور شو، چې ورسره سم يې لانجې را وپارولې او ډېرو هندي سياسي مشرانو هم غبرګونونه وښودل.

دغه فرانسوي فلمي ستوري په ۸۶ کلنۍ کې د فزیکي ستونزو له امله د مرګ غوښتنه کړې وه.

ډیلون په ۲۰۱۹ کې د مغزي سکتې سره مخ شو او سره له دې، چې روغ شو د تګ لپاره يې امسا ته اړتیا درلوده.

الین ډیلون د ۱۹۶۰ او۱۹۷۰ کلونو په اوږدو کې د اروپا یو له مخکښو او جذابو لوبغاړو څخه و.

نوموړي د خپل فعاليت په جریان کې د ډېرو مشهورو ادا کارانو لکه لوچینو ویسکونټ، ژان لوک ګوارډ، ژان پییر میلویل، میشلانجیلو انتوني او لویس مال سره کار کړی.

ډیلن ته په ۱۹۹۱ کې د فرانسوي لژيون دونور جایزه ورکړل شوه.

هغه د برلین په ۴۵ نړۍوال فلم فستیوال کې د سرو زرو افتخاري جايزه او د ۲۰۱۹ کانز فلم فستیوال کې یې د پام ډي ار افتخاري جايزې تر لاسه کړې.

دغې ټولنې ویلي، د طالبانو له‌خوا د فرهنګي بنسټونو له منځه وړل او پر هنرمندانو د طالبانو له‌خوا د بندیزونو لګول هغوی د سخت رواني حالت سره مخامخ کړي دي.
د بشري حقونو د ملاتړ ټولنې په هغې اعلامیه کې چې د جمعې په ورځ د (زمري په ۱۲مه) یې خپره کړې ویلي، چې د طالبانو کړنو هنرمندان او فرهنګپال له سخت رواني حالت سره مخامخ کړي او ډېر یې په ژور خپګان هم اخته شوي دي.
د بشري حقونو ملاتړو په ګاونډیو هېوادونو کې د کډوالو هنرمندانو په اقتصادي او رواني بد وضیعت هم اندېښنه څرګنده کړې ده.
د هغوی په خبره، «د فرهنګي اثارو لمنځه وړل او پر فرهنګپالو لګول شوي پراخ بندیزونه د طالبانو د تګلارو اصلي موخه ده.»
دغې ټولنې دا رنګه ویلي، چې طالبانو د افغانستان د خلکو ښکلی فرهنګ له نابودۍ سره مخامخ کړی دی.
هغوی د فرهنګي بنسټونو د بندولو یادونه هم کړې او په اړه یې ژوره خواشیني څرګنده کړېده: «د خرابات کوڅه چې د موسیقۍ او ټنګ ټکور اصلي ځاله وه، اوس په کنډواله بدله شوېده.»د کابل ښار په لومړۍ ناحیه کې د خرابات کوڅې ته اشاره شوې، چې د افغانستان د کلاسیکې موسیقۍ او غزل ویونکو د اصلي ټاټوبي په نامه یادېږي.
د هغوی په وینا، د تیاتر ودانۍ، سینماوې، د موسیقۍ نندارې او هنري ګالریانې ټولې له منځه تللې دي.

په پوهنتونونو کې د ښکلیو هنرونو څانګې، د موسیقۍ ملي انسټیتوت او نورې هنري ډلې ځنډول شوې دي.
هغوی د فرهنګي ملاتړ له نړۍوالو بنسټونو له هغې ډلې له یونسکو څخه غوښتنه کړې، چې په افغانستان کې د فرهنګي ناوړه وضعیت د ښه کولو په برخه کې دې جدي پاملرنه وکړي.
د افغانستان د بشري حقونو ملاتړو د ملګرو ملتونو له امنیت شورا او بشري حقونو د شورا له غړو هېوادونو غوښتي، چې په افغانستان کې د فرهنګي ناورین د لمنځه وړلو په چاره کې دې «فرهنګي ډیپلوماسي» فعاله کړي.

هغوی له افغان فرهنګپالو هم غوښتنه کړې، چې د «فرهنګي ناورین» په اړه دې نور چوپ نه پاتې کېږي.
له هغه مهاله چې طالبان بیا واک ته رسېدلي پر موسیقۍ یې سخت بندیز لګولی، زرګونو هنرمندانو خپل کار و بار له لاسه ورکړ او د هېواد پرېښودو ته اړ اېستل شول.
په تېرو درېیو کالو کې، د موسیقۍ د مینه‌والو سره د طالبانو د ناوړه چلند په اړه هم ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.
یو شمېر سندرغاړي د طالبانو له‌خوا وهل شوي ډبول شوي دي.

د طالبانو له نظره موسیقي د شریعت خلاف ده او اورېدل یې جواز نه لري، هغوی په خپله واکمنۍ کې د موسیقۍ یو شمېر الې هم ماتې کړې دي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت موټر چلوونکو ته په لیکلې بڼه سپارښتنه کړې، چې په موټرو کې دې له سندرو اورېدلو څخه ډډه وکړي.