امریکا یوه په قتل تورنه افغان مېرمن سویډن ته سپاري

د بښنې نړۍوال سازمان د چهارشنبې په ورځ (د لړم ۹مه) پر اېکس پاڼې کاږلي، چې په افغانستان کې ښخې او نجونې د خپلو حقونو په برخه کې په زیاتېدوکي ډول له سختو بریدونو سره مخ دي.

دغه سازمان زیاتوي، چې پر ښځو او نجونو دا ډول بندیزونه د دوی د ژوند په ټولو برخو اغیزه کوي.

یو شمېر معترضې مېرمنې وایي، چې د بشري حقونو د سرغړونو له امله طالبان باید نړۍوالې ټولنې ته د حساب ورکولو لپاره اړ کړای شي.
دوی له نړۍوالې ټولنې غواړي، چې پر طالبانو دې لا ډېر فشار راوړي؛ څو غه ډله په خپلو پالیسیو له سره غور وکړي.

یو شمېر نورو بیا له نړۍوالو محکمو غوښتي، چې طالب مشران دې د جنګي جنایت کوونکو، د بشري حقونو او ښځو د حقونو نقضوونکو او د جنسیتي توپیر د مجرمینو په توګه پوښتنو او ګروېږنو ته راوکاږي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغې ډلې د ښځو پروړاندې د بندیزونو لسګونه فرمانونه صادر کړي دي.

دغې ډلې له تېرو درېیو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پروړاندې د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې هم بندې کړي او ان په دې وروستیو کې یې د ښځو غږ هم «عورت» بللی دی.

که څه هم د ښځو پروړاندې د طالبانو هر ګام له پراخو نړۍوالو غبرګونونو سره مخ شوی دی، خو طالبان وایي، چې د شریعت پر اساس یې افغان مېرمنو ته ټول حقونه ورکړي دي.

زلمي خلیلزاد د طالبانو دا کړنه د شرم وړ بللې او ویلي یې دي، چې د برېکس ډلې هم د طالبانو له دې تګلارې سره خپل مخالفت څرګند کړی دی.

زلمي خلیلزاد د جمعې په ورځ پر اېکس لیکلي، چې د برېکس مشرانو په یوه اعلامیه کې د نجونو په وړاندې د طالبانو د "وحشتناکې" پالیسۍ په اړه مخالفت څرګند کړی.

هغه لیکلي: "د طالبانو مشرتابه افغانستان د نړۍ یوازینی هېواد ګرځولی، چې د نجونو پر زده کړو یې له ابتدايي زده کړو څخه پورته بندیز لګولی دی." ښاغلي خلیلزاد زیاته کړه، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو کړنې اسلامي نه دي او دا سیاستونه "د سړم وړ" دي.

د ښاغلي خلیلزاد لیکلي: «هغه څه چې د نجونو او ښځو د تعلیم په برخه کې کېږي، اسلامي نه بلل کیږي. په حقیقت کې د اسلام نوم ورکول ورته د شرم خبره ده.»

پر اېکس د خلیلزاد دغه پوسټ غبروګون کې د پخواني ولسمشر لومړي مرستیال پر اېکس پاڼه لیکلي: «خلیلزاد او د امریکا سفارت دنده درلوده چې د جمهوریت ضد تبلیغاتو په تمویل سره د خلکو فکرونه ګډوډ کړي، د سیاسي طبقې د راپارولو او له طالبانو سره د یوې مفکورې او نتیجې پر بنسټ د خبرو لپاره یو متحد او همغږي پلاوی جوړ کړي. چې دا کار د غربیانو په ځانګړې توګه د امریکا له مستقیمې مداخلې او رشوت پرته تقریبا ناشوني وو.»

د برېکس ١٦مه سرمشريزه د ٣٦ هېوادونو او شپږو نړۍوالو سازمانونو په ګډون د سې شنبې په ورځ د تاتارستان جمهوريت په کازان ښار کې پيل شوه او د پنجشنبې تر ورځې (د لړم دېیمه) يې دوام وکړ.

د چین، روسیې او د برېکس نورو غړو هېوادونو مشرانو د کازان غونډې په اعلامیه کې له طالبانو وغوښتل چې د نجونو او ښځو پر زده کړو بندیز لرې کړي. دوی همدا راز د خلکو اساسي حقونو ته په درناوي ټینګار وکړ او په افغانستان کې یې د ستونزو د سوله ییز او فوري حل غوښتنه وکړه.

طالبانو له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي او ښځې یې پوهنتون ته له تګه منع کړي دي. همدا راز، طالبانو ښځې په نا دولتي موسسو کې له کاره منع کړي او پراخ بندیزونه یې پرې لګولي دي.

د بشري حقونو فعالان وايي، طالبانو له عامه ډګر څخه د ښځو په لرې کولو سره په ټولنه کې جنسیتي توپیر رامنځته کړی دی. خو طالبانو دا موضوع رد کړې او ویلي یې دي، چې دغې ډلې د ښځو شرعي حقونو ته درناوی کړی دی.

ځايي خلک وايي، د حسنا مېړه له واده وروسته پر هغې تور پورې کړی و، چې "پېغله نه ده".

طالبانو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ويلي او د وژنې د عاملانو په اړه يې هم کره معلومات نه دي خپاره کړي.

د ځايي خلکو په وينا، د "يعقوب" په نوم د حسنا لېور هم د "کورنۍ شخړې" په پایله کې وژل شوى.

ځايي خلک وايي، طالبانو د حسنا ماما بسم الله د وژنې په تور نيولې، خو هغه په دې وژنه کې لاس لرل رد کړي دي.

د حسنا خسر حاجي دروېش هم په دې تورن دی چې د کورنۍ شخړې پر مهال یې ډزې کړې چې په پایله کې یې خپل زوی یعقوب او نږور حسنا وژل شوي.

د پېغلتوب یا بکارت پردې د نشتوالي له امله له دې وړاندې هم په افغانستان او پاکستان کې ګڼې ښځې وژل شوې یا پرېښودل شوې دي.

کارپوهان وايي، ښځې د ټولنیزو او فرهنګي فشارونو په تېره بیا د واده په شپه د بکارت پردې د له لاسه ورکولو له امله له اندېښنو سره مخ وي.

ډاکټران وايي، دغه وړه پرده چې د پېغلتوب نښه ګڼل کیږي، د جنسي اړیکو د مخینې د ثابتولو هیڅ علمي بنسټ نه لري او کیدای شي په طبیعي ډول بدلون پکې راشي.

دغه اتحادیه وايي، ۹۰ سلنه افغان مېرمنې اړینو روغتیايي چوپړچارو ته لاسرسی نه لري او افغانستان په نړۍ کې د مېندو او ماشومانو د مړینې تر ټولو لوړ شمېر لري.

په ورته وخت کې اروپايي ټولنې له افغانستان سره د روغتیا په برخه کې د ۳۱ میلیونه یورو مرستې خبر ورکړی.

یادې ټولنې د ملګرو ملتونو اړوندو سازمانونو په همکارۍ په افغانستان کې میندو، ماشومانو او زلمیانو ته د روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو ملاتړ کړی.

د اروپايي ټولنې په اعلامیه کې ویل شوي چې ۱۶ میلیونه یورو مرسته یې د روغتیا نړۍوال سازمان او ۱۵ میلیونه یورو نوره یې د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق ته بېله کړې ده.

اروپايي اتحادیې د ملګرو ملتونو د ورځې په تړاو، چې د اکتوبر ۲۴ مه کیږي، په افغانستان کې ناروغانو، میندو، ماشومانو او زلمیانو ته د ښو روغتیايي خدمتونو د پراخولو په برخه کې د مالي ملاتړ ژمنتیا ښودلې ده.

د دغه هوکړه لیک د لاسلیکولو موخه په اندونیزیا کې د سکالرشیپونو د برابرولو له لارې د افغانانو د بشري ظرفیتونو د لوړولو لپاره د همکارۍ د یوه جوکاټ جوړول دي.

د دغه تړون د لاسلیک په مراسمو کې چې د ویډیو کنفرانس له لارې ترسره شول، د دواړو هېوادونو چارواکو د افغان ښځو پر بشري پراختیا او ملاتړ ټینګار وکړ.

د قطر چارواکي مېرمن لولوه الخاطر وویل چې له دې بورسونو څخه به تر ۲۰ زیات افغان محصلان ګټه پورته کړي.

د اندونیزیا د بهرنیو چارو وزیرې مېرمن مرسودي وویل، افغان محصلانو ته د تحصیلي بورسونو په برابرولو کې د دواړو هېوادونو همکارۍ د افغانستان د روښانه راتلونکي د جوړولو په برخه کې د دویګډه ژمنه څرګندوي.

هغې زیاته کړه چې په افغانستان کې روان بشري ناورین ښوونې او روزنې ته په ځانګړې توګه د افغان ښځو او نجونو بیړنۍ اړتیا ښيي.

مرسودي همدارنګه یادونه وکړه چې اندونیزیا سږکال د طبیعي پیښو له امله دافغانستان زیانمنو شويوخلکو ته بشري مرستې اود پولیو واکسین لس ملیونه ډوزونه چمتو کړي.

هغې وویل، اندونیزیا د یوې سیمه ییزې نادولتي موسسې سره همکاري کړې چې د ۴۰۰ افغان میرمنو لپاره د رواني روغتیا خدمتونو پروژه پیل کړي.