د ملګرو ملتونو استازی: حساب ورکولو ته د طالبان د اړ کولو لپاره باید د هاګ محکمه وکارول شي

د خبریالانو مرکز د جمعې په ورځ (د لړم ۱۱مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، چې د خبریالانو پر وړاندې د ترسره شویو جرمونو څخه د معافیت کلتور له امله د هغوی په حق کې عدالت نه دی پلي شوی او په هېواد کې پر خبریالانو او رسنیو بندیزونه هم په بې ساري ډول زیات شوي دي.

دغه مرکز دا څرګندونې، د خبریالانو پر وړاندې د ترسره شویو جرمونو د مجازاتو څخه معافیت ته د پای ټکي ایښودلو نړۍوالې ورځې په مناسبت چې سبا (شنبه) د لړم ۱۲مه چې د نومبر له دویمې نېټې سره سمون خوري، کړي دي.
د افغانستان د خبريالانو د مرکز د معلوماتو له مخې، له ٢٠٠١ زېږديز کال ( ۱۳۸۰ هجري لمریز) څخه تر اوسه پورې په هېواد کې د ۲۰ ښځینه وو خبریالانو په ګډون ۱۲۸ تنو خبریالانو ا د رسنیو کارکوونکو خپل ژوند له لاسه ورکړى دى. د افغانستان د خبريالانو د مرکز څېړنې ښيي چې د مجازاتو څخه د معافيت کلتور له امله په ۹۰ سلنه پېښو کې قانون او عدالت نه دی پلي شوی.

د افغانستان د خبریالانو مرکز وایي، چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنیدو سره د ۱۴۰۰ کال د زمري ۲۴مې څخه تر ۱۴۰۳ کال د زمري ۲۴مې پورې د خبریالانو او رسنیو د کارکوونکو له حقونو څخه د سرغړونې لږ تر لږه ۴۴۷ پېښې ثبت شوي.

په دې پېښو کې درې یې د مړینې، لسګونه یې د ګواښونو او له ۲۲۰ څخه ډېرې یې د خبریالانو د نیونې پېښې دي.

دغه مرکز وایي: "د خبریالانو او رسنیو پر وړاندې د ګواښونو، فشارونو او د محدودیتونو زیاتېدل به پر ټولنه او د هېواد پر پرمختګ خورا ناوړه پایلې ولري."

د خبریالانو مرکز په خپلې خبر پاڼه کې له طالبانو غوښتي چې د قرباني شویو خبریالانو په اړه عدالت پلي کړي، «او د رسنیو او خبریالانو اساسي حقونو ته د درناوي ترڅنګ هغه کړنلارې چې د رسنیو ازادي یې په بې ساري ډول محدوده کړې لغو کړي.»

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د امربالمعروف قانون په توشیح کولو سره د ساکښو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو بندیز لګولی دی. د دې قانون د پلې کولو په پار تر اوسه د افغانستان په څه باندې ۱۰ ولایتونو کې د دولتي او ځینو شخصي ټلویزیونونو نشرات بند شوي دي.

په خوست کې ځايي سرچینو نن جعمه (د لړم۱۱مه) ویلي، چې طالبانو تېره ورځ ماسپښین درې بجې د غرغښت سیمه ایزې راډیو نشرات قطع کړي او د دروازه یې ورته مهرلاک کړې ده.

د ترلاسه شو معلوماتو پربنسټ په خوست کې د طالبانو د امربالمعروف، استخبارات او اطلاعاتو فرهنګ ریاستونو غړو په حضور کې دغه راډیو تړل شوې ده.

د غرغښت راډيو او د رسنیو نورو سیمه ایزو بنسټونو تر اوسه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی او نه هم طالبانو څه ویلي دي.

په خوست کې ځینو ځايي خبریالانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې نن د جعمې ورځ «د لړم۱۱مه» د طالبانو د خوست په اطلاعاتو او فرهنګ ریاست کې د ځايي رسنیو له استازو سره غونډه کړې ده.

په دې ناسته کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنک او امربالمعروف ریاستونو مسوولاتو د رسنیو استازو ته خبرداری ورکړی چې د امربالمعروف د قانونو د پلي کېدو او په راډيوګانو کې موسیقۍ غږول په مکمل ډول بند دي.

ځینو خبریالانو چې په دې ناسته کې یې کډون کړی وو، وايي، چې طالبانو ورته جدي ګواښ کړی چې په رسنیو کې د هر ډول موسیقۍ غږول بند دي او که دوی هم موسیقي خپره کړي د غرغښت راډيو له سرنوشت سره به مخ شي.

طالبانو د بیاځلي واک ته رسېدو سره سم د عامو خلکو ترڅنګ په رسنیو پراخ بندیزونه لګولي دي.

په ورته وخت کې د طالبانو د امربالمعروف وزارت هڅه کوي، چې په ټول افغانستان کې د ساکښو موجوداتو د انځورونو پر خپرېدو خپل بندیز عملي کړي.

د رسنیو ملاتړو بنسټونو د طالبانو دا کار، په ټول هېواد کې د انځوریزو رسنیو د بندېدو په مانا بولي.

دا مهال په خوست کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې پر ملي راډيو او تلويزيون سربېره ١٥ خصوصي راډيوګانې او درې خصوصي ټلويزيونونه فعاليت کوي.

په اعلامیه کې راغلي؛ د ملکي کورنو د تالاشۍ دغه ډله د طالبانو له پولیسو او استخباراتو جوړه ده. د جبهې په وینا پر دغه ډله د کابل په سرای شمالي سیمه کې برید شوی او څلور طالبان په یاد برید کې ټپیان شوي هم دي.‌

د ازادۍ جبهې یوه ویډیو هم خپره کړې چې په کې یوه چاودنه لیدل کیږي.‌

دغې جبهې ویلي، چې د کابل پر هوايي‌ ډګر د دوی د تیرې اونۍ له برید وروسته، طالبانو د خیرخانې په سیمه کې د ملکي خلکو د کورونو د تالاشۍ لړۍ پیل کړې او خلک یې له ستونزو سره مخامخ کړي دي.

طالبانو لا د دغه برید په اړه څه نه دي ویلي.‌

عتيق الله دروېش په پنجشېر کې "د جنايي جرمونو د مخنيوي لپاره د دولتي بنسټونو د همغږۍ" په پروګرام کې وويل، د دغو حکمونو تطبيق د شرعي قوانينو پر بنسټ او د عدالت د تامين او د جرمونو د مخنيوي په هدف کېږي.

دروېش ټینګار کړی، چې د بېلابېلو محکمو له خوا شاوخوا ۳۰ نورې د اعدام سزاګانې هم صادرې شوې او د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده له منظورۍ وروسته به عملي شي.

د طالبانو محکمې په عمده توګه د اسلامي شریعت او عنعنوي قوانینو د ځانګړي تفسیر پر بنسټ فعالیت کوي، او د هغوی قضایي کړنې له مدني قوانینو او د بشري حقونو له نړیوالو معیارونو سره توپیر لري.

د بشري حقونو ګڼو بنسټونو د محاکمې په بهیر کې د روڼتیا پر نشتوالي، مدافع وکیلانو ته د تورنو کسانو د نه لاسرسي او د طالبانو په محکمو کې د محاکمو په چټک او کله کله جبري بهیر نیوکې کړې دي.

ځینې ​​راپورونه ښیي، چې د طالبانو په محکمو کې تورن کسان له مدافع وکیل پرته او کله ناکله له کافي شواهدو پرته محاکمه کیږي.

د دغو محکمو لخوا پر بېلابېلو سزاوو سربېره اعدام هم صادر شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ماموریت (یوناما) د پنجشنبې په ورځ د لړم په ۱۰ مه خبر ورکړ، چې په تیرو دریو میاشتو کې په افغانستان کې د ۱۶ ښځو په ګډون ۱۱۱ تنه په فزیکي توګه مجازات شوي دي.

یوناما ویلي چې طالبانو دغه کسان د بېلابېلو تورونو له امله په انفرادي او ډله ییزه توګه په دورو وهلي دي.

په لغمان کې ځایي سرچینو نن وویل، د سیمه ییزو پولیسو بل پخوانی سرتیری ماخان هم دوه ورځې وړاندې طالبانو نیولی دی.

نوموړی د دولت شاه ولسوالۍ د شادمیر کلي اوسېدونکی دی.

سرچینې زیاتوي دریم کس د ملي اردو پخوانی سرتیری حکمت الله د الیشنګ ولسوالۍ اوسېدونکی دی.

ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې طالبانو دا کسان له مخالفو ډلو سره د اړیکو او د پخواني حکومت د وسلو د لرلو په تور نیولي دي.

د ځینو نیول شوو کسانو د کورنۍ غړي وايي، طالبان ورته نه د مدافع وکېلانو د نیولو حق ورکوي او نه هم د نیول کېدو د علت به اړه ورته معلومات نه ورکول کېږي.

د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو په افغانستان کې د طالبانو له خوا د پخوانيو نظامیانو نیولو دوام په اړه اندېښنې ښودلې دي.

د روان کال «د وري ۲مه» سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل ، چې د ننګرهار زندان کې ۲۳۱ د پخواني جمهوري نظام سرتېري او استخباراتي کارکوونکي زندانیان دي؛ خو تر اوسه د طالبانو محکمې ته نه دي وړاندې شوي.

که څه هم د طالبانو واکمنېدو په درشل کې ملا هبت الله خپلو مخالفانو ته ټولبښنه وکړه، خو بیا هم وخت نا وخت د پخواني نظام کارمنان په تېره نظامیان په مرموز ډول وژل کېږي او یا هم د دې ډلې په زندانونو کې شکنجه او ځینې وخت وژل کېږي.