د طالبانو د حکومت بهرنیو چارو وزارت د امریکا په ټاکنو کې د ډونلډ ټرمپ بریالیتوب پسې هیله کوي چې د نوموړي حکومت د افغانستان په هکله «واقعبینانه گامونه» پورته کړي.
د دې وزارت د اعلامیې له مخې، په دا ډول اقدام سره به د افغانستان او امریکا ترمنځ په اړیکو کې «ملموس پرمختګ رامنځ ته شي او دواړه هېوادونه به وکولای شي د متقابل تعامل په رڼا کې د اړیکو نوی څپرکی پرانیزي.»
د امریکا د ټاکنو پایلې ښيي چې ډونلډ ټرمپ د ۲۷۷ الیکټرال رایو ګټلو سره د دغه هېواد ۴۷ ولسمشر کېږي.
نوموړي د متحده ایالتونو د ۴۵ ولسمشر په توګه د ۲۰۲۰ کال په فیبرورۍ کې له طالبانو سره د دوحې سولې تړون وکړ چې له مخې یې امریکايي ځواکونه له افغانستان ووتل او د جمهوریت پرځېدو سره طالبان واکمن شول.
طالبان په اوسنۍ اعلامیه کې د دوحې تړون ته په اشاره هیله لري چې ښاغلی ټرامپ به سيمه او نړۍ کې روانې جگړې، په ځانگړې توگه، غزه او لبنان کې «د روان ظلم او تېري پای ته رسولو کې رغنده رول ولوبوي.»
که څه هم ډونلډ ټرمپ له طالبانو سره د سولې تړون وکړ، خو د ډیموکراټ ولسمشر جو بایډن په واکمنۍ کې له افغانستان د ټولو امریکايي ځواکونو د وتلو په ډول په وتلو نیوکه کوي.
نوموړي په یوه مرکه کې دا هم ویلي چې د بیا ولسمشرېدو په صورت کې به بګرام اډه ونیسي چې په مټ یې چین کنټرولولی شي.
د طالبانو سترې محکمې په اعلاميه کې ويلي، چې دوی نن په جوزجان ولایت کې ۹ تنه د «شراب پلورولو» او د ۴ ښځو په ګډون ۱۳ کسان يې «د زنا او قتل» په تور په عام محضر کې په درُو وهلي دي. طالبانو په پرله پسې ډول خلګو ته بدني سزا ورکول زیات کړي دي.
د طالبانو سترې محکمې د چهار شنبې په ورځ په يوې اعلاميه کې ويلي، چې دغه ۲۲ کسان یې په عام محضر کې له ۲۵ څخه تر ۳۹ دُرې وهلي دي.
د دوی په خبره، چې د وهلو دغه پرېکړه د سترې محکمې تر تایيد وروسته عملي شوې.
طالبانو د دې کسانو د پېژندګلوی او بند په اړه څه نه دي ويلي.
د طالبانو دغه ادارې نن په پروان کې هم يوه ښځه او يو سړی د «زنا» په تور په عام محضر کې ۳۹ ـ ۳۹ دُرې وهلي او هم يې درې – درې کاله د تنفيذي بند سزا ورکړې.
د طالبانو له لوري خلګو ته بدني سزا ورکول په پراخه کچه غندل شوي او پر دې دلې سختې نيوکې کيږي؛ خو طالبان له دې ټولو سره سره په اونۍ کې څو ځله په بېلابيلو ولایتونو کې خلګو ته بدني سزاوي ورکوي او د چا خبرو ته غوږ نه ږدي.
طالبان وایي دوی «د اسلامي شریعت» د تطبیق په موخه دغه چاره ترسره کوي.
ټرمپ د ولسمشرۍ په خپله دویمه دوره کې د کابینې د کلیدي رولونو لپاره پر خپلو وفادارو ملګرو غور کوي.
ډونالډ ټرمپ د دویمې ولسمشرۍ دورې ته تیاری نیسي او هوډ لري چې د خپلو وفادارو ملګرو له ډلې سره چې د هغه د "امریکا لومړی" لید ملاتړ کوي، له نږدې کار وکړي.
د ټرمپ د تېرې دورې په پرتله چې ډیر لوړ پوړي چارواکي پکې بدل شول، ټرمپ به په ۲۰۲۵ کال کې د خپلې کابینې د ټاکلو په برخه کې له ورته تېروتنو ډډه وکړي.
د ټلګراف ورځپاڼې د تحلیل له مخې، ټرمپ له نوموتي پوډکاسټر جو روګن سره په یوه مرکه کې خپلې پخوانۍ تېروتنې ومنلې او و یې ویل ، "تر ټولو لویه تېروتنه چې ما کړې، ځینې خلک مې غوره کړل چې ما باید نه وای غوره کړي." دې ته په پام، د هغه ټیم د مهمو پوستونو لپاره احتمالي نوماندان ارزوي او دا ډاډ ترلاسه کول غواړي چې دوی د ټرمپ له لومړیتوبونو سره برابر دي.
په داسې حال کې چې ټرمپ تر ټاکنو وړاندې د واک د لېږد په تړاو د خپلو پلانونو په تړاو پټه خوله پاتې شوی، یو شمېر نومونه پر هغه نوملړ ور ډېریږي چې ښایي دده راتلونکې کابینه ترې غوره شي.
مېرمن بروک رولینز
پخوانۍ سلاکاره او د کورني پالیسي کارپوهه، رولینز په «امریکا لومړۍ پالیسي انسټیټیوټ" کې مهم رول لري. هغه د ټرمپ د لومړۍ دورې په ترڅ کې د هغه د قضایي دوسیې د پرمخ وړلو له امله ددرناوي وړ مېرمن ګڼل کیږي.
کیون مک کارتي
د استازو جرګې پخوانی رییس د ټرمپ د سپینې ماڼۍ د ریاست لپاره یو مهم نوماند کېدای شي.
سوسي ویلز
د ټرمپ د کمپاین درناوي وړ مدیره، چې د سپینې ماڼۍ تجربه لري او له پخواني ولسمشر سره ښه کار کولای شي، خو سرچینې وایي چې نوموړې له دې څوکۍ سره ښایي راښکون ونه ښیي.
ریک ګرینل
په جرمني کې د امریکا پخوانی سفیر او د ملي استخباراتو سرپرست رییس د ټرمپ یو باوري ملګری پاتې شوی او د ټرمپ په ډله کې د بهرنۍ پالیسۍ لپاره د وړ کس په توګه یادیږي.
له میلانیا ټرمپ سره د هغه اړیکې دده چانس لا ډېروي.
بیل هیګرټي
له ټینیسي ایالت نه جمهوري غوښتونکی سناتور او په جاپان کې د امریکا پخوانی سفیر هیګرټي د چین په اړه د خپل سخت دریځ او د «امریکا لومړی» بهرنۍ پالیسۍ له امله مشهور دی.
مارکو روبیو
د فلوریډا سناتور او د ټرمپ ټینګ ملاتړی، چې ډېر یې د هغه د بهرنۍ پالیسۍ د تخصص له امله یادونه کوي.
پر دې سربېره دغه پوسټ ته د رابرټ اوبراین او مارکو روبیو نومونه هم اخستل کیږي.
مایک پومپیو
د ټرمپ د سي آی اې پخوانی رییس او د بهرنیو چارو وزیر، د ټرمپ د بهرنۍ پالیسۍ لید ته د پومپیو اوږدمهاله وفاداري هغه د بهرنیو چارو وزیر یا دفاع وزیر لپاره احتمالي نوماند ګرځوي.
ټام کاټن
د ارکنساس سناتور او د عراق جګړې تجربه لرونکی، کاټن د ټرمپ کلک مدافع دی او په پراخه کچه د پنټاګون مشرتابه لپاره د پیاوړي نوماند په توګه مطرح کیږي.
مایک لي- محافظه کار سناتور، چې د هغه د قانوني شالید او له ټرمپ سره د ژورو اړیکو له امله مطرح دی، د لوی څارنوال/عدلیې پوسټ لپاره د لوړ نوماند په توګه لیدل کیږي، یو داسې موقف چې کولی شي د ټرمپ د دویمې دورې په اجنډا کې مهم رول ولوبوي.
کیم پاکسټن
د تکزاس لوی څارنوال د عدلیې وزارت لپاره د بل احتمالي انتخاب په توګه یادیږي. ټرمپ د پاکسټن د وړتیاوو ستاینه کړې او په عامه توګه یې د دې پوسټ لپاره په پام کې نیولی.
رابرټ لایټیزر - د ټرمپ په تېره دوره کې د هغه د سوداګرۍ استازي په توګه دنده ترسره کړې ده. تمه کیږي چې لایټیزر د ټرمپ په دویمه دوره کې د ټرمپ د تعرفو پالیسیو په پلیتابه کې کلیدي رول ولوبوي.
لاري کودلو
پخوانی اقتصادي سلاکار او نامتو اقتصاد پوه د مالیې وزارت لپاره د بل احتمالي نوماند په توګه یادیږي. له ټرمپ سره د هغه د اوږدې مودې اړیکو او د امریکا لومړی پالیسي انسټیټیوټ کې رول ته په پام مهم کس دی.
جان پاولسن
میلیاردر تمویل کوونکی جان پاولسن، د ټرمپ نږدې متحد دی او د رپوټونو له مخې د مالیې وزارت څوکۍ لپاره پرې خبرې شوې دي.
هاوارډ لوټنیک
میلیاردر لوټنیک له لینډا مکماون سره یوځای د ټرمپ د «امریکا لومړی پالیسي انسټیټیوټ» څارنه کوي. له ټرمپ سره د هغه نږدې اړیکې ښایي نوموړي ته په کابینه کې د غړیتوب لاره اواره کړي.
د ټلګراف ورځپاڼې په باور، راتلونکې ګومارنې به د ټرمپ دا هیله پرځای کړای شي چې نوموړی یې په حکومت کې د باور وړ متحدانو د راغونډولو په اړه لري.
په داسې حال کې چې ډیری دغه نومونه یوازې د خلکو پر ژبو دي، یو څیز ډاډمن دی: د ټرمپ کابینه به له داسې کسانو ډکه وي چې د هغه "امریکا لومړی" نظریه او د هغه د سیاسي اجنډا تعقیبولو ته ژمن وي.
د امریکا په تاریخ کې شپږ ځله ټاکنې جنجالي او کړکېچنې وې او هر ځل مختلفو عواملو سره د کړکېچونو او شخړو لامل ګرځېدلې دي. دغه ټاکنې نه یوازې د امریکا په دننه کې بلکې په نړۍواله کچه هم د پام وړ وې.
۱. د ۱۸۰۰ کال ټاکنې - توماس جیفرسن او جان اډمز
د امریکا د ولسمشرۍ لومړنۍ کړکېچنې ټاکنې د ۱۸۰۰ کال وې، چې په دې کې توماس جیفرسن او جان اډمز یو د بل پر وړاندې ودرېدل.
په دې ټاکنو کې جیفرسن او د هغه مرستیال ارون بر دواړو یو شمېر برابر الېکټورل رایې ترلاسه کړې او د امریکا د ټاکنو د قوانینو له مخې دا مساله کانګرس ته وړاندې شوه.
د کانګرس غړو له څو ورځو بحثونو وروسته په ۳۶مه دور کې جیفرسن د امریکا د ولسمشر په توګه بریالی اعلان کړ.
دغه ټاکنې د ولسمشر د ټاکلو په پروسه کې لومړۍ لویه کړکېچنه ازموینه وه.
۲. د ۱۸۲۴ کال ټاکنې - جان کوینسي اډمز او انډریو جکسن
په دې ټاکنو کې څلورو نوماندانو برخه لرله: جان کوینسي اډمز، انډریو جکسن، ویلیم کراوفورډ او هنري کلي.
جکسن ډېرې عامې رایې او الېکټورل رایې ترلاسه کړې، خو د بریا لپاره یې ټاکل شوی حد پوره نه کړ.
دا موضوع کانګرس ته وړاندې شوه او په کانګرس کې هنري کلي د جان کوینسي اډمز ملاتړ وکړ، چې په پایله کې اډمز ولسمشر شو.
جکسن دې ته د “توطیې” نوم ورکړ او دا ټاکنې یې خورا جنجالي وبللې.
۳. د ۱۸۷۶ کال ټاکنې - رترفورډ بی. هیز او سیمويل ټیلډن
د امریکا په تاریخ کې د ۱۸۷۶ کال ټاکنې تر ټولو جنجالي ټاکنې وې. په دې ټاکنو کې سیمویل ټیلډن ډېرې عامې رایې ترلاسه کړې، خو په څو ایالتونو کې د رایو د نتیجې په اړه شخړې راپورته شوې.
دواړو نوماندانو د جنوبي ایالتونو د الېکټورل رایو ادعا وکړه. په پای کې د دواړو ګوندونو تر منځ د یوې موافقې له مخې هیز د امریکا ولسمشر اعلان شو، په دې شرط چې له جنوبي ایالتونو څخه به فېدرالي ځواکونه باسي.
دې کار سره په امریکا کې د بیارغاونې پروسه یو څه خنډنه شوه، سیاسي بې ثباتي یو څه خړه پړه او د اوږدې مودې لپاره یې پر سیاسي او ټولنیز وضعیت اغېز وکړ.
۴. د ۱۹۶۰ کال ټاکنې - جان ایف کېنېډي او ریچارډ نیکسن
د ۱۹۶۰ کال ټاکنې هم جنجالي ټاکنې وې چې جان ایف کېنېډي او ریچارډ نیکسن پکې برخه لرله. کېنېډي یوازې د لږ توپیر په بنسټ بریالی شو او د ټاکنو په اړه ادعاوې وشوې چې په ځانګړي توګه په الینوی او ټېکساس کې درغلۍ شوې.
نیکسن سره له دې چې د شواهدو له مخې کولی شو قانوني اعتراض وکړي، خو هغه د هېواد د یووالي لپاره له دې چارې ډډه وکړه.
دغه ټاکنې د امریکا په تاریخ کې له نږدې پایلو څخه وې.
۵. د ۲۰۰۰ کال ټاکنې - جورج ډبلیو بوش او ال ګور
د ۲۰۰۰ کال ټاکنې هم کړکېچنې ټاکنې وې چې د فلوریډا د ایالت رایو پکې ټاکونکی نقش درلود.
ال ګور او جورج بوش دواړه په ډېر نږدې توپیر سره روان وو او د فلوریډا د رایو بیا شمېرنې پروسه پېل شوه.
دغه پروسه تر څو اونیو پورې وغځېده، چې بالاخره سترې محکمې پرېکړه وکړه چې د بیا شمېرنې پروسه باید پای ته ورسېږي او جورج بوش بریالی اعلان شو.
د دغه ټاکنو د پایلو د قانوني مبارزې پروسه د امریکا په تاریخ کې بې سارې وه.
۶. د ۲۰۲۰ کال ټاکنې - جو بایډن او ډونالد ټرمپ
د ۲۰۲۰ کال ټاکنې د کرونا وبا له امله ځانګړې وې او ډېری خلکو د پوستې له لارې رایې ورکړې. ډونالد ټرمپ په مکرر ډول د ټاکنو په پروسه او په ځانګړي ډول د پوستې له لارې د رایو په اړه شکونه راپورته کړل.
ټرمپ ادعا وکړه چې په ټاکنو کې درغلۍ شوې او څو ایالتونو کې یې د پایلو پر وړاندې قانوني اعتراضونه هم ثبت کړل.
دا ټاکنې د امریکا لپاره کړکېچنې وې او د شخړو سره مل وې، خو په پای کې جو بایډن د امریکا ولسمشر وټاکل شو.
پایله
د امریکا په تاریخ کې څو ټاکنې جنجالي او له کړکېچونو ډکې وې او هر ځل یې پر مختلفو برخو اغېز کړی دی.
دا ټاکنې د امریکا د ولسواکۍ او د ټاکنو د سیستم لپاره جدي ازمېښتونه وو، چې هره یوه یې په یو ډول د امریکا د راتلونکو ټاکنیزو پر پروسه او د خلکو پر باور تاثیر درلود.
کمالا هرېس یوه امریکایي سیاستواله، وکیله او د ډیموکراټ ګوند غړې ده چې په ۲۰۲۱ کال کې د متحده ایالاتو د لومړنۍ ښځینه او تورپوستې مرستیالې ولسمشرې په توګه وټاکل شوه. د هغې سیاسي سفر او لاسته راوړنې د امریکا په سیاست کې د متنوع او پرمختللي نقش په توګه پېژندل کېږي.
کمالا هرېس د خپلې ځانګړې شخصیت، قانوني تجربې او د حقوقو او ټولنیزو عدالتونو په برخه کې د خپل کار له امله پېژندل کېږي.
ژوند او زده کړې
کمالا دیوي هرېس د ۱۹۶۴ کال د اکتوبر په ۲۰ نېټه د کلفورنیا په کې زېږېدلې ده. د هغې مور شیملا ګوپلان چې د هند له تامل ناډو څخه وه، یوه څېړونکې او سرطان پيژندونکې وه.
پلار یې ډونلډ هرېس د جمیکا څخه د کډوالۍ وروسته د اقتصاد استاد شو.
د کمالا د کورنۍ کلتوري تنوع د هغې په ژوند او شخصیت ژوره اغېزه لرله.
هغې خپلې لومړنۍ زده کړې په کلیفورنیا کې پیل کړې او وروسته یې د واشنګټن ډي سي په هاوارډ پوهنتون کې زده کړې وکړې، چې یو له مشهورو افریقایي - امریکایي پوهنتونونو څخه دی. وروسته یې د کالیفورنیا د سان فرانسسکو پوهنتون د حقوقو له پوهنځي څخه د حقوقو په برخه کې سند ترلاسه کړ.
د حقوقو او قانوني چارو پیل
هرېس خپل مسلکي کار په کالیفورنیا کې د وکیلې په توګه پیل کړ او هلته یې د جنایي او مدني قضیو په برخو کې کار وکړ.
د خپلو هڅو او وړتیا په اساس، هرېس په ۲۰۰۴ کال کې د سان فرانسسکو د ولسوالۍ څارنواله وټاکل شوه، چې په دې توګه د کلیفورنیا په لوی ښار کې د قانون د پلي کولو مشره شوه.
په ۲۰۱۰ کال کې هرېس د کلیفورنیا د لوی څارنوالې په توګه وټاکل شوه او لومړنۍ تورپوستې ښځه شوه چې په دې دنده کې یې کار کاوه.
په دې ترڅ کې یې د قوانینو په بیلابیلو برخو کې اصلاحات رامنځته کړل، د پولیسو په حساب ورکولو کې یې هڅې وکړې او د کورني امنیت او د ټولنیز عدالت په برخه کې یې د پام وړ فعالیتونه ترسره کړل.
سیاسي سفر او د سنا غړیتوب
کمالا هرېس په ۲۰۱۶ کال کې د امریکا د سنا د غړې په توګه وټاکل شوه، چې د کلیفورنیا ایالت استازیتوب یې کاوه.
په سنا کې هرېس د خپل قانوني برخې د تجربې له مخې د عدلي او استخباراتي کمېټو غړې شوه. هغې په بیلابیلو موضوعاتو لکه؛ مهاجرت، عدالت، روغتیا، او د ټولنیز عدالت په برخو کې روښانه او جدي دریځونه ونیول.
په سنا کې هرېس د امریکا په عدلي سیسټم کې د اصلاحاتو ملاتړ وکړ، د مهاجرت د اصولو په اصلاح کې یې برخه واخیسته او د ښځو او اقلیتونو د حقونو د ساتلو لپاره یې هڅې وکړې.
د هغې کلک او په زړورتیا سره دریځونو هغه د خلکو ترمنځ د پام وړ ورګرځوله.
د مرستیالې ولسمشرۍ ټاکنې
په ۲۰۲۰ کال کې د ډېموکراټ ګوند د ولسمشرۍ نوماند جوبایډن کمالا هرېس د خپلې مرستیالې په توګه وټاکله.
هرېس د امریکا په تاریخ کې لومړنۍ ښځه، لومړنۍ تورپوستې او د جنوبي اسیا اصله ښځه شوه چې د مرستیالې ولسمشرۍ لپاره نومانده شوه.
د بایډن - هرېس ټیم د امریکا د ۲۰۲۰ کال په ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ او مایک پېنس پر وړاندې بریا ترلاسه کړه او په دې توګه کمالا هرېس د امریکا لومړنۍ مرستیاله ولسمشره شوه.
د مرستیالې ولسمشرۍ دوره
د کمالا هرېس د مرستیالې ولسمشرۍ دوره د امریکا په سیاست کې یوه تاریخي دوره بلل کیږي. د هغې ټاکنه په امریکا کې د ډیرو خلکو لپاره د پرمختګ او بدلون سمبول وګرځېد او د هغې شتون د امریکایي ټولنې تنوع او بدلون ته انعکاس ورکوي.
د مرستیالې په توګه هرېس د بایډن ادارې په مهمو پرېکړو کې برخه لري، په ځانګړي ډول د ټولنیز عدالت، روغتیایي سیستم، د اقلیمي بدلون، او نړۍوالو اړیکو په برخو کې یې د پام وړ فعالیتونه ترسره کړي.
هغه همداراز د ښځو، اقلیتونو او ځوانانو لپاره یو الهام بلل کیږي او د هغوی د حقونو او د ژوند د ښه کولو لپاره د هغو مسایلو ملاتړ کوي چې دوی ته اهمیت لري.
د ۲۰۲۴ کال ولسمشریزو ټاکنو ته نوماندي
کمالا هرېس وروسته له هغې د امریکا ولسمشریزو ټاکنو ته نومانده شوه چې د ډېموکراټ ګوند نوماند او د امریکا ولسمشر جو بایډن له خپلې نوماندۍ لاس پر سر شو.
کمالا هرېس د امریکایي سیاست یو ځانګړی او تاریخي شخصیت دی. د هغې ژوند، مسلکي هڅې او سیاسي لاسته راوړنې نه یوازې د هغې لپاره بلکې د هغو ټولو خلکو لپاره چې له محدودیتونو سره مخامخ دي، یو الهام بلل کیږي.
د هغې پلویان ادعا لري چې د کمالا هرېس موجودیت او ولسمشرۍ ته نوماندي د دې ګواهي ورکوي چې امریکا یو متنوع ټولنه ده او د ډېموکراسۍ په اساس هر څوک د خپلو هلو ځلو له لارې د بدلون لامل کیدای شي.
د امریکا د ډېموکراټ ګوند غړي بیا د شعار په توګه وايي: کمالا هرېس د امریکایي سیاست د راتلونکې لپاره یوه روښانه بېلګه ده.
د طالبانو تر واک لاندې باختر دولتي اژانس د خبر له مخې په هلمند پوهنتون کې نن د دې ډلې چارواکو "د شریعت له نظره ځان وژنه او عواقب يې" تر سرلیک لاندې سمینار جوړ کړ.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د خبر له مخې نن د سې شنبې «د لړم۱۵مه» د هلمند پوهنتون د غونډو په تالار کي د طالبانو دعوت او ارشاد له خوا دا سمینار ترسره شو.
د معلوماتو له مخې دا سمینار د هلمند پوهنتون لپاره د طالبانو د دعوت او ارشاد امر عبدالقیوم ذاکر د دې پوهنتون مسولینو، استادانو، کارمندانو او محصلانو ته د شریعت له نظره د ځان وژني په اړه د پوهاوي سمینار وړاندې کړ.
طالبان وايي چي د سمینار موخه یې د ځوانانو ترمنځ د ځان وژنې څخه د ځان ژغورنې په اړه د اسلامي تعلیماتو په رڼا کي د عامه پوهاوي کچه لوړول وو.
د طالبانو د دوعوت او ارشاد امریت امر عبد القیوم ذاکر د سمینار په پیل کي وویل: د ځان وژنې موضوع په اوسني وخت کې د ځوانانو لپاره یوه جدي ستونزه ده.
د طالبانو دا مسوول چارواکی وايی په دې باور دی، چې اسلام د ژوند د ارزښت په اړه ډيرې روښانه لارښوونې لري او دا عمل د شریعت له نظره یوه لویه ګناه ګڼل کیږي.
دغه طالب چارواکی فقر او غربت، ژور خپګان او د نشه یي توکو استعمال د ځان وژنې علتونه بولي.
دا به داسې حال کې ده، چې طالبانو په تېره شل کلنه جګړه کې ځوانان ځانمرګي برید ته هڅولي او چمتو کړي دي.
د طالبانو درې کلنۍ واکمنۍ کې خراب اقتصادي وضعیت او بي کاري ډیری ځوانان مایوسه کړي دي، چې ځوانان ځان وژنې ته مخه کوي.