په اېبټ‌اباد کې د بن لادن له وژل کېدو ۱۵ کاله وروسته څه بدلون راغلی؟

العیسی د وږي میاشتې په ۱۷مه په جده کې د «د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي په مخنیوي کې د دیني مشرانو ونډه» په نوم د نړیوالې غونډې پر مهال وویل، دیني مشران باید هغه تورونه چې د ښځو د مقام په اړه اسلام ته منسوبېږي، په څرګندو دلیلونو او هر اړخیز ډول ځواب کړي.

د اسلامي نړۍ د همکارۍ سازمان مشر له دیني عالمانو وغوښتل چې د ښځو د ستونزو په اړه د یوه هر اړخیز علمي اثر د چمتو کولو او بېلابېلو ژبو ته د ژباړلو لپاره ګډ کار وکړي.

هغه ټینګار وکړ چې هر هغه تاوتریخوالی چې د ښځې جسمي یا روحي درناوی تر پښو لاندې کوي، هېڅ ډول دیني مشروعیت او خونديتوب نه لري.

العیسی زیاته کړه چې د شریعت په نوم د تاوتریخوالي توجیه کول او یا هغه اسلام ته منسوبول پر الله تعالی تهمت لګول دي.

د هغه دا څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې د اسلامي نړۍ په ګڼو هېوادونو کې ښځې لا هم له ټولنیزو او اقتصادي محدودیتونو سره مخ دي.

خو په ټولو هېوادونو کې وضعیت یو شان نه دی. ځینو حکومتونو په وروستیو کلونو کې د زده‌کړو او د کار په بازار کې د ښځو د ونډې د زیاتولو لپاره یو شمېر بدلونونه راوستي دي.

افغانستان په دې برخه کې له نورو هېوادونو جلا حالت لري.

افغانستان اوس د نړۍ یوازینی هېواد دی چې په رسمي ډول پکې د نجونو او ښځو پر منځنیو او لوړو زده‌کړو بندیز لګېدلی او ښځې د کار له بازار څخه هم تر ډېره لرې کړل شوې دي.

له مصر تر پاکستانه؛ د کار په بازار کې د ښځو لږه ونډه

د کار په بازار کې د ښځو ونډه د هغوی د اقتصادي ځایګۍ د معلومولو له مهمو کچو څخه ګڼل کېږي.

په ۲۰۲۵ کال کې په منځني ختیځ او شمالي افریقا کې یوازې شاوخوا ۱۹ تر ۲۰ سلنې د کار عمر لرونکو ښځو په کاري ځواک کې ونډه لرله، په داسې حال کې چې د نارینه‌وو ونډه له ۷۰ سلنې زیاته وه.

په جنوبي اسیا کې هم یوازې شاوخوا یوه پر درېیمه برخه ښځې د کار بازار ته ننوتې دي.

د «اکونومېسټ» اوونیزې په وینا، په ډېرو اسلامي هېوادونو کې د کار په ځواک کې د ښځو ونډه ټیټه ده.

د ۲۰۲۵ کال د شمېرو له مخې، ښځو د مصر د کاري ځواک شاوخوا ۲۰ سلنه، د پاکستان ۲۲ سلنه، د اردن ۱۹ سلنه، د ایران ۱۶ سلنه او د عراق ۱۳ سلنه جوړوله.

په افغانستان کې بیا د ښځو ونډه یوازې شاوخوا ۶،۸ سلنه وه.

د ښځو د کاري ونډې ټیټوالی یوازې د قوانینو پایله نه ده.

د ماشومانو پالنه، د خوندي ترانسپورټ نشتوالی، کورنی فشار او د ښځو د ونډې په اړه دودیز باورونه هم د دې لامل کېږي چې ښځې د کار بازار ته په پراخه کچه داخلې نه شي.

د منځني ختیځ، شمالي افریقا او جنوبي اسیا په ځینو برخو کې دغه دودیز باورونه لا هم د ښځو پر ژوند اغېز لري.

په ځینو ټولنو کې ان د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی هم د خلکو له یوې برخې سره د منلو وړ بلل کېږي.

په هند کې نږدې ۴۰ سلنې ښځو ویلي چې په ځینو شرایطو کې مېړه حق لري خپله مېرمن ووهي.

دا کچه په هند کې له ۴۰ سلنې زیاته او په افریقايي هېواد مالي کې شاوخوا ۷۰ سلنې ته رسېږي.

د دې حالت زیانونه یوازې ټولنیز نه دي.

د ښځو له کار بازار څخه ایستل لوی اقتصادي زیان هم لري.

نړیوال بانک اټکل کړی چې د ښځو د کار پر وړاندې د خنډونو له منځه وړل په ډېرو هېوادونو کې د هر وګړي عاید شاوخوا ۲۰ سلنه لوړولی شي.

سعودي عربستان؛ د ښځو د زیاتې ونډې یوه بېلګه

په یو شمېر اسلامي هېوادونو کې بیا وضعیت بل ډول روان دی.

سعودي عربستان د دې بدلون یوه څرګنده بېلګه ده.

په دغه هېواد کې په وروستیو کلونو کې د ښځو اقتصادي ونډه په چټکۍ زیاته شوې او په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۳۴ سلنې ته رسېدلې ده.

«اکونومېسټ» لیکلي چې خبره په پای کې یوازې د ښځو پر جامو یا تګ راتګ پورې نه محدودېږي.

مهمه پوښتنه دا ده چې ایا ښځې زده‌کړې کولی شي، کار کولی شي، عاید ترلاسه کولی شي او د خپل ژوند په اړه خپله پرېکړه کولی شي که نه.

افغانستان بیا د اسلامي نړۍ د ډېرو نورو هېوادونو پر خلاف په بل لوري روان دی.

طالبانو د ۱۴۰۰ لمریز کال په زمري کې واک ته له بېرته رسېدو وروسته پر ښځو او نجونو پراخ محدودیتونه ولګول.

نجونې له شپږم ټولګي پورته له رسمي زده‌کړو بې برخې شوې او ښځو ته هم په پوهنتونونو کې د زده‌کړې اجازه نه ورکول کېږي.

د یونیسف د شمېرو له مخې، د طالبانو له بېرته واکمنېدو راهیسې له ۲،۶ میلیونو څخه ډېرې افغانې نجونې له منځنیو زده‌کړو بې برخې شوې دي.

ملګري ملتونه اټکل کوي چې شاوخوا ۳،۸ میلیونه له اوو تر ۱۸ کلونو عمر لرونکې نجونې له ښوونځي بهر پاتې دي.

محدودیتونه یوازې تر زده‌کړو نه دي محدود شوي.

ښځې د کار له بازار، عامه ژوند او د ټولنې له ډېرو فعالیتونو څخه هم لرې کړل شوې دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو د ادارې د اټکل له مخې، نږدې ۸۰ سلنه ځوانې افغانې ښځې نه زده‌کړې کوي، نه کار کوي او نه هم د مسلکي وړتیاوو د زده‌کړې په کوم بنسټ کې ګډون لري.

په ځوانو نارینه‌وو کې دا کچه شاوخوا ۲۰ سلنه ده.

د ښځو پر وړاندې دا محدودیتونه اقتصادي زیان هم لري.

ملګرو ملتونو اټکل کړی چې د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۶ کلونو ترمنځ پر ښځو لګېدلو محدودیتونو د افغانستان اقتصاد ته شاوخوا ۹۲۰ میلیونه ډالره زیان اړولی دی.

بندیزونه اوس روغتیايي برخې ته هم رسېدلي دي.

د ۲۰۲۴ کال له ډسمبر راهیسې د ښځو لپاره د طب، نرسنګ او قابله‌ګۍ زده‌کړې هم منع شوې دي.

یونیسف خبرداری ورکړی چې که دا حالت دوام وکړي، افغانستان به تر ۲۰۳۰ کال پورې د شاوخوا ۲۰ زره ښځینه ښوونکو او له پنځو زرو څخه د زیاتو ښځینه روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ شي.

کله چې د طالبانو یو چارواکی ښځې «کم‌عقلې» بولي

په داسې حالت کې د طالبانو د ځینو چارواکو څرګندونو هم څو ځله غبرګونونه راپارولي دي.

د طالبانو لپاره د جوزجان والي عبدالله سرحدي په دې وروستیو کې یوې هغې ښځې ته چې غوښتل یې له خپل تاوتریخجن مېړه څخه بېله شي، «بې‌عقله» او «کم‌عقله» ویلي دي.

هغه تر دې وړاندې هم ویلي وو چې د ښځو ښوونځي ته تګ هغوی «بدبخته» کوي او «سترګې یې وځي».

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد هم په حکومتي ادارو کې د ښځو شتون د «فسادونو» د رامنځته کېدو لامل بللی او ویلي یې دي چې د ښځو د زده‌کړو موضوع لا هم «شرعي حل» ته اړتیا لري.

دوی ویلي چې طالبان په هېڅ حالت کې له القاعدې څخه خپل ملاتړ نه پرېکوي.

مایکل کوګلمن، د اتلانټیک شورا د جنوبي اسیا د څېړنو لوړپوړي څېړونکي، ولید فارس، څېړونکي او د ډونالډ ټرمپ د ټاکنیز کمپاین پخواني سلاکار، او عمر شریفي، د افغانستان په امریکايي پوهنتون کې د انسان‌پوهنې استاد، په هغه «تالار» خپرونه کې چې د پنجشنبې په ورځ خپره شوه، د القاعدې د ګواښ د راتلونکي په اړه خبرې وکړې.

القاعده؛ کمزورې شوې، خو بیا د ځواک په راټولولو بوخته ده

مایکل کوګلمن وویل چې القاعده د تېر په پرتله کمزورې شوې، خو د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې لا هم خوندي پناه ځای لري.

هغه خبرداری ورکړ چې د القاعدې ګواښ باید کم ونه ګڼل شي.

د کوګلمن په وینا، دا ډله د خپلو وړتیاوو د بېرته پیاوړې کولو په هڅه کې ده او په سیمه کې له ځینو نورو فعالو ډلو، په ځانګړي ډول د پاکستان له طالبانو او د ازبکستان له اسلامي غورځنګ سره اړیکې لري.

کوګلمن زیاته کړه چې طالبان ان د پوځي ګواښونو پر وړاندې هم چمتو نه دي چې له خپلو ملېشه‌يي او ترهګرو ملګرو ډلو لاس واخلي.

د هغه په وینا، طالبان هڅه کوي له القاعدې سره خپلې اړیکې، که څه هم په پټه، وساتي.

خو هغه په عین حال کې وویل چې په اوسنیو شرایطو کې د القاعدې ګواښ د داعش خراسان او د پاکستان د طالبانو په پرتله لږ دی.

د کوګلمن په وینا، امریکا اوس مهال طالبان خپل مستقیم امنیتي ګواښ نه ګڼي، خو القاعده او داعش لا هم د امریکا د امنیتي ګواښونو په نوملړ کې شامل دي.

ولید فارس خبرداری ورکړ چې القاعده ښايي یو ځل بیا امریکا غافلګیره کړي.

هغه وویل چې د دې ډلې نوی نسل په افغانستان کې دننه د روزنې او پراختیا په حال کې دی.

طالبان؛ له یاغیتوبه تر حکومتولۍ

عمر شریفي، د انسان‌پوهنې استاد، وویل چې طالبان له یوې یاغي ډلې څخه د یوه ناکام دولت پر لور روان دي.

هغه وویل چې طالبان لا هم د ښوونځیو جوړولو او د هغه څه د دوام هڅه کوي چې ده یې د ځوانانو «مغز مینځل» وبلل.

د شریفي په وینا، طالبان هڅه کوي د اسلام په اړه خپله ایډیالوژیکه لیدلوري پر ټولنې وتپي.

شریفي د ۲۰۰۷ او ۲۰۲۱ کلونو د شمېرو پر بنسټ وویل چې په تر ټولو ښه حالت کې یوازې ۱۴ سلنه خلکو د طالبانو له ایډیالوژیک پیغام څخه ملاتړ کاوه.

د هغه په باور، طالبان د خلکو له پراخ ملاتړ څخه برخمن نه دي.

ولید فارس بیا د طالبانو اوسنی ثبات په افغانستان کې د واک د بدلون لپاره د یوې څرګندې او ځانګړې تګلارې نشتوالي ته منسوب کړ.

هغه وویل چې امریکا له افغان ولس او پخواني افغان حکومت سره «خیانت» کړی او افغان ولس هم په هغه څه نه پوهېده چې روان وو.

فارس همداراز په منځني ختیځ کې له جهادي ډلو سره د امریکا د احتمالي همغږۍ په اړه خبرداری ورکړ او دا کار یې «ډېر خطرناک» وباله.

خو کوګلمن ټینګار وکړ چې د نن ورځې د افغانستان حالت له ۲۰۰۱ کال سره توپیر لري او داسې کوم شواهد نشته چې وښيي طالبان به په نږدې راتلونکي کې له واکه وغورځول شي.

د طالبانو پر ضد مقاومت؛ د نړۍ له ملاتړ پرته

مایکل کوګلمن وویل چې امریکا د طالبانو مخالفې ډلې خپل متحدان نه ګڼي او نړیواله ټولنه هم له دغو ډلو سره د مرستې لېوالتیا نه لري.

د هغه په وینا، تر هغه چې له بهر څخه ملاتړ نه وي، په لنډ مهال کې د وسله‌وال یا سیاسي مقاومت له لارې په افغانستان کې د واک د بدلون هیله کمه ده.

په دې خپرونه کې کارپوهانو په ټولیز ډول پر دې نظر ټینګار وکړ چې له افغانستانه د امریکا وتل او له طالبانو سره د مقابلې لپاره د یوې څرګندې تګلارې نشتوالی د دې لامل شوی چې ترهګرې ډلې خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړي او طالبان خپل واک لا ټینګ کړي.

د دوی په وینا، که څه هم د نن ورځې وضعیت د سپټمبر د ۱۱مې له بریدونو مخکې د افغانستان له حالت سره بنسټیز توپیرونه لري، خو په افغانستان کې د القاعدې او نورو ترهګرو ډلو شتون لا هم د سیمې او لویدیځ لپاره یوه امنیتي اندېښنه ده.

وانډیور، چې د امریکا د سمندري ځواکونو پخوانی سرتېری او د کورني امنیت په برخه کې د اوږدې تجربې خاوند دی، د سپټمبر ۱۱مې د ۲۵مې کلیزې په مناسبت په یوه لیکنه کې ویلي چې د دغو بریدونو له امله د نږدې درې زره امریکایانو له وژل کېدو وروسته امریکا د ملي یووالي بې‌ساری حالت تجربه کړ، خو د هغه په وینا، هېواد دغه فرصت «ناسم ولګاوه».

هغه لیکي چې امریکا په ۲۰۰۱ کال کې افغانستان ته د تګ لپاره د دفاع وړ دلیل درلود، خو په ۲۰۰۳ کال کې عراق ته د پوځي مداخلې لپاره داسې دلیل نه و او دا پرېکړه «له یوه داسې هېواد سره وپلورل شوه چې د سختې وېرې له امله یې د مهمو پوښتنو کولو توان نه درلود».

وانډیور وايي: «وېره یو مشروع احساس دی؛ خو د یوه جمهوریت لپاره د حکومتولۍ وحشتناکه وسیله ده.»

د هغه په وینا، د سپټمبر ۱۱مې وروسته جګړو شاوخوا اته ټریلیونه ډالره پور، د مستقیم تاوتریخوالي له امله د څه باندې ۹۴۰ زرو کسانو وژل کېدل، د ۳۸ میلیونو خلکو بې‌ځایه کېدل او د امریکايي سرتېرو د رواني او ټولنیزو ستونزو دروند بار پر ځای پرېښی دی.

خو وانډیور ټینګار کوي چې د دې تجربې پایله باید د نړۍ له ستونزو څخه مخ اړول نه وي.

هغه لیکي: «د نړۍ له پولیس کېدو ډډه کول، د نړۍ پر وړاندې د سترګو پټول نه دي.»

د «افغان ایواک» مشر وايي، د یوه هېواد د اشغال بدیل دا نه دی چې هغه هېواد له پامه وغورځول شي، بلکې امریکا باید له پوځي ځواک پرته د خپلو ژمنو د عملي کولو لپاره هلته حضور ولري او تر هغه وخته پاتې شي چې خپلې ژمنې پوره کړي.

وانډیور د ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې د کابل له سقوط وروسته د افغانانو د ایستلو هڅو ته هم اشاره کړې او وايي، هغه مهال یې له یوه افغان ملګري، چې «بختور» یې بللی، پیغام ترلاسه کړ او وروسته یې ولیدل چې ګڼ شمېر امریکایان د افغانانو د مرستې لپاره هڅې کوي، خو له یو بل سره همغږي نه لري.

د هغه په وینا، له همدې امله د خلکو د همغږۍ لپاره یوه شبکه جوړه شوه چې پکې جمهوري غوښتونکي او ډیموکراتان، پخواني سرتېري، د کډوالو مدافعان، د کډوالۍ حقوقپوهان، مذهبي بنسټونه، سوداګر، دولتي کارکوونکي او عادي امریکایان شامل وو.

وانډیور وايي: «خلکو په یوه خبره موافقه وکړه، هغه دا چې وفاداري باید دوه‌اړخیزه وي.»

هغه د افغانستان د تجربې په اړه وايي چې جګړې یوازې هغه مهال پای ته نه رسېږي چې ولسمشران یې د پای اعلان وکړي، بلکې اغېزې یې په پخوانیو سرتېرو، کډوالو، کونډو او ماشومانو او هغو هېوادونو کې دوام کوي چې بنسټونه یې ویجاړ شوي او بېرته نه دي رغول شوي.

وانډیور د سپټمبر ۱۱مې د ۲۵مې کلیزې په مناسبت له امریکایانو غوښتي چې د بریدونو قربانیان، اور وژونکي، د «فلایټ ۹۳» سپرلۍ، د جګړو قربانیان، هغه کسان چې له امریکایانو سره یې همکاري کړې او هغه افغانان چې د امریکایانو لپاره یې خپل ژوند له خطر سره مخ کړی، هېڅکله هېر نه کړي.

هغه ټینګار کوي چې امریکا باید «بریاوې او تېروتنې دواړه هېڅکله هېرې نه کړي» او وايي، د تېرو پرېکړو رښتینې ارزونه له هېواد سره بې‌وفایي نه ده.

د «افغان ایواک» مشر په پای کې وايي، د هېواد د وطنپالنې مانا دا نه ده چې امریکا تل سمه وه، بلکې وطنپالنه په دې باور لرل دي چې هېواد کولای شي له خپلو تېروتنو تجربه واخلي.

هغه زیاتوي: «وطنپالنه دا نه غواړي چې داسې وښیو چې تل سم وو، بلکې دا غواړي چې باور ولرو، موږ د لا ښه کېدو وړتیا لرو.»

ډیویډ لوین د بریتانیا په «سپېکټېټر» مجله کې په خپره شوې مقاله کې لیکلي چې له افغانستان څخه د طالبانو د بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته، د هغوی پر ضد وسله‌وال مقاومت مخ په پراخېدو دی او نوي وسله‌والې ډلې د طالبانو له واکمنۍ ستړي شوي ولسي خلکو ملاتړ ترلاسه کوي.

هغه د «افغانستان متحدې جبهې»یادونه کړې او ویلي یې دي چې دغې ډلې د اګست له میاشتې راهیسې خپل پوځي فعالیتونه پیل کړي او د طالبانو پر ضد یې بریدونه زیات کړي دي.

د مقالې له مخې، د افغانستان یو شمېر اسلامي عالمانو او دیني پوهانو په یوه فتوا کې د طالبانو مذهبي مشروعیت تر پوښتنې لاندې راوستی او د دې ډلې پر ضد یې د مبارزې ملاتړ کړی دی.

دغو عالمانو په خپله فتوا کې ویلي: «زموږ دنده ده چې د طالبانو دروغجنه او غولوونکې کیسه له منځه یوسو، څو خپل دین او خپل خلک له دې افراطي او منحرفې ډلې وژغورو.»

لوین لیکلي چې د طالبانو پر ضد د وسله‌وال مقاومت په ډلو کې د افغانستان د پخواني پوځ جنرال سمیع سادات په مشرۍ «افغانستان متحده جبهه»، د یاسین ضیا په مشرۍ «د افغانستان ازادۍ جبهه» او د احمد مسعود په مشرۍ «ملي مقاومت جبهه» شاملې دي.

د هغه په وینا، دغه ډلې د طالبانو د ماتولو، د خلکو په خوښه د حکومت جوړولو، د ښځو او لږکیو د حقونو د برابرۍ او افغانستان ته د ترهګرو ډلو د مخنیوي ګډ هدف لري.

خو لیکوال په ورته وخت کې خبرداری ورکوي چې که د طالبانو مخالفو افغان مشرانو ترمنځ پراخ تفاهم رامنځته نه شي، افغانستان ښايي یو ځل بیا د سیالو وسله‌والو ډلو د جګړو پر ډګر بدل شي.

هغه لیکلي چې د افغانستان د غیرطالباني مشرانو ترمنځ د ګډ دریځ او سیاسي اجماع لپاره ترسره شوې هڅې د لوېدیځو هېوادونو له ملاتړ سره نه دي مخ شوې.

لوین په مقاله کې د افغانستان پر بشري وضعیت او د ښځو پر حقونو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د خوړو نړیوال پروګرام د افغانستان د خوارځواکۍ روان وضعیت «تر ټولو ستر ثبت شوی زیاتوالی» بللی، خو د طالبانو مشرتابه د ښځو پر زده‌کړو او کار د محدودیتونو د دوام ترڅنګ د نوو قابلګانو د روزنې مخه هم نیولې ده.

د «سپېکټېټر» په مقاله کې راغلي چې افغان سیاسي ګوندونه او د مدني ټولنې بنسټونه، د نړیوال ملاتړ د نشتوالي له امله، هڅه کوي په خپل نوښت د سیاسي اجماع لپاره لارې چارې رامنځته کړي، خو د مالي سرچینو او سفر ویزو ترلاسه کول یې له جدي ستونزو سره مخ دي.

لوین د «ویانا پروسې» او د «کېمبرېج افغانستان» د غونډو یادونه هم کړې او ویلي یې دي چې دغو ناستو د طالبانو د مخالفو جریانونو ترمنځ د اختلافاتو د راکمولو او د راتلونکي لپاره د ګډې لارې نقشې په برخه کې ځینې هڅې کړې دي.

نوموړي ټینګار کړی چې له نړیوال ملاتړ پرته به د طالبانو مخالف جریانونه په سختۍ وکولای شي هغه پراخ سیاسي مشروعیت ترلاسه کړي چې د طالبانو پر وړاندې د یوه متحد بدیل په توګه راڅرګند شي.

لوین په دې مقاله کې دا ادعا هم کړې چې افغانستان یو ځل بیا د نړیوالو ترهګرو ډلو لپاره په خوندي ځای بدلېدونکی دی او د القاعده نړیوال مرکز یې په کندهار کې دی.

د مقالې لیکوال، چې له ۱۹۹۰مې لسیزې راهیسې یې د افغانستان په اړه راپورونه جوړ کړي، د خپلې مقالې په پای کې لیکلي: «لوېدیځ هېوادونه که د افغانستان څخه د راتلونکو روښانه خبرداریو څراغونو له پامه غورځولو ته دوام ورکړي، د هماغې تېروتنې د بیا تکرار خطر لري.»

هغه زیاته کړې: «د یوې بلې تګلارې وخت رارسېدلی، باید د طالبانو مخالفو جریانونو ته، د وسله‌وال مقاومت په ګډون، سیاسي فضا برابره شي.»

د «پلان» په نوم دغه سند، چې د ۹۰۲۴ شمېرې او د ۱۴۴۸هـ.ق کال د درېیمې میاشتې د ۱۰مې نېټې په سرلیک ثبت شوی، د استخباراتو د عمومي ریاست د ۰۱۵ریاست او د هغه د پلان مدیریت پورې منسوب شوی دی. سند وايي چې پلان د اوپراتیفي معاونیت د ۱۴۴۸/۰۲/۲۸ نېټې د ۲۳۲ ګڼې هدایت پر بنسټ جوړ شوی دی.

د پلان په متن کې د رسنیو، ټولنیزو شبکو، خبریالانو، بهرنیو سیاسي شنونکو او اغېزناکو شخصیتونو د کارولو له لارې د خلکو د نظرونو د بدلولو لپاره یو پراخ کمپاین تشریح شوی دی.

د مخالفینو پر ضد معلوماتي جګړه

د سند له مخې، د پلان لومړۍ موخه دا ده چې د مخالفو ډلو او د هغوی د ملاتړو پر وړاندې د خلکو بې‌باوري زیاته شي.

په دویم پړاو کې د مخالفو ډلو، په ځانګړې توګه د «ازادۍ جبهې» د غړو او ملاتړو ترمنځ د اختلافونو د رامنځته کولو هڅه مطرح شوې ده. سند همدارنګه غواړي چې خلک او ځوانان د دغو ډلو له لیکو سره له یوځای کېدو منع شي.

د سند له مخې، رسنۍ باید داسې تصویر وړاندې کړي چې طالبان په امنیتي او نظامي برخه کې له ماتې سره نه مخ کېږي، بلکې د هېواد پر ډېره برخه یې کنټرول ټینګ دی.

په همدې موخه، د افغانستان له بېلابېلو سیمو څخه د خلکو مرکې، د طالبانو د امنیتي ځواکونو د فعالیتونو راپورونه او د بیارغونې د پروژو پوښښ د پلان برخه ګرځول شوي دي.

د سند په وینا، په ځانګړې توګه په شمال، مرکز او لوېدیز کې باید له خلکو سره مرکې وشي او «د اسلامي امارت د سراسري امنیت او حاکمیت» تصویر وړاندې شي.

د پلان یوه مهمه برخه د مخالفو ډلو د مشرتابه د اعتبار کمول دي. په سند کې د مخالفو مشرانو ترمنځ د اختلافاتو په اړه د مقالو او راپورونو د برابرولو یادونه شوې ده. همدارنګه د دوی د نظامي وړتیاوو د کمزورۍ په اړه د مطالبو خپرول په پام کې نیول شوي دي.

د پلان یوه بله برخه د مخالفو مشرانو شخصي ژوند ته متوجه ده. په ټولنیزو شبکو کې د بهر مېشتو مخالفو مشرانو د «تجملي او هوسا ژوند» په اړه د مرکو او مطالبو خپرول د دې لپاره وړاندیز شوي چې د جګړې د بیې او د عادي خلکو د قربانیو ترمنځ توپیر خلکو ته څرګند شي.

په بل اړخ کې، سند د مخالفو مشرانو د کورنیو د ژوند او له طالبانو سره د هغوی د احتمالي اړیکو په اړه د راپورونو د خپرولو یادونه کوي، څو د مخالفو ډلو په منځ کې بې‌باوري رامنځته شي.

د سند له مخې، د مخالفو ډلو په لیکو کې د طالبانو د استخباراتي نفوذ په اړه هم باید راپورونه خپاره شي.

100%

د دې اقدام موخه د سند په خپله ژبه دا ده چې خلک د دغو ډلو له لیکو سره یوځای کېدو ته زړه ښه نه کړي.

پاکستان د تبلیغاتي کمپاین په مرکز کې

د پلان یوه جلا برخه پاکستان ته ځانګړې شوې ده. سند د خلکو ترمنځ د پاکستان پر وړاندې د کرکې د راپارولو او د افغانستان له ځمکنۍ بشپړتیا څخه د طالبانو د دفاع د دریځ د پیاوړي کولو غوښتنه کوي.

په همدې اډانه کې د پاکستان او افغان مخالفو ډلو ترمنځ د اړیکو او د افغانستان په کورنیو چارو کې د پاکستان د لاسوهنې په اړه د راپورونو د خپرولو یادونه شوې ده.

سند دغه راز د پاکستان د پوځ د مخالفو ډلو لپاره د مطبوعاتي ملاتړ او د پښتنو او بلوڅانو خلاف د پاکستان د پوځ د تېریو په اړه د رپوټونو د چمتو کولو خبره کوي.

دا برخه د پلان له کورنیو تبلیغاتو اخوا، د طالبانو د بهرني سیاست او سیمه‌ییزو اړیکو لپاره د وسیلې په توګه د رسنیو د کارولو یا رسنیزې ډیپلوماسۍ هوډ هم څرګندوي.

د پلان یوه بله مهمه برخه د افغانستان له پولو بهر د طالبانو لپاره د رسنیز ملاتړ برابرول دي.

د سند له مخې، په بهرنیو هېوادونو کې باید د رسنیز پوښښ شبکې رامنځته شي او په نړیوالو ژبو د طالبانو د لاسته راوړنو په اړه راپورونه خپاره شي.

پلان د بهرنیو سیاسي کارپوهانو، جنرالانو، اغیزناکو شخصیتونو او د ټولنیزو شبکو د مطرحو فعالانو د «جلب او جذب» او لابي یادونه هم کوي. ددې هدف دا ښودل شوی، چې دغه کسان د طالبانو له لیدلوري سره نږدې شي او له افغانستان څخه بهر د طالبانو په ګټه د تبلیغ لپاره وکارول شي.

په سند کې د یو شمېر تلویزیوني شبکو، راډیوګانو او ټولنیزو رسنیزو چینلونو نومونه هم راغلي دي.

په دې نوملړ کې د افغانستان یو شمېر خصوصي ټلویزیونونه، د طالبانو اړوند حریت راډیو، افاق چینل، یوه خصوصي راډیو، نقاب، مثلث، پرده نقره‌یي، صدای هندوکش، حجاز فارسی، المرصاد او ځینې نورې رسنۍ او یوټیوب چینلونه شامل دي.

خو د سند په متن کې د دغو رسنیو نوم راتلل دا نه ثابتوي چې هغوی د پلان له تطبیق سره موافقه کړې یا یې په عملي ډول پکې برخه اخیستې ده.

په ورته وخت کې، سند ایران او تاجکستان ته د منسوبو مخالفو ډلو د ملاتړ له امله د دغو هېوادونو پر ضد د انتقادي راپورونو، مقالو او مرکو د چمتو کولو او خپرولو یادونه کوي.

سند د «هندوکش»، «حجاز»، «فارسي»، «المرصاد»، «ندای بلوچ» او «نهضت میډیا» په نومونو د بېلابېلو رسنیزو مدیریتونو او فعالیتونو یادونه هم کوي.

د پلان یوه مهمه برخه په ټولنیزو شبکو کې د نفوذ پراخول دي. په سند کې راغلي چې د رسنیزو موخو د پرمخ وړلو لپاره به ۳۰۰نوي حسابونه جوړېږي او د طالبانو د رسنیزو اهدافو په موخه به د شته ۱۵۰۰ ټولنیزو حسابونو ورځنی فعالیت زیاتېږي. سند زیاتوي چې دغه حسابونه به د خلکو د خوښې نومونو په کارولو جوړېږي.

د سند په پای کې د ټول پلان لپاره د ۷۰میلیونه او ۷۰۰ زره افغانیو بودجې یادونه شوې او لیکل شوي چې پلان د لارښوونې له مخې ترتیب او تایید شوی دی.

په سند کې ۲۰میلیونه افغانۍ د خبریالانو د لېږد په تړاو ذکر شوې، چې د اړتیا په صورت کې ټاکل شویو سیمو ته د طالبانو د هوايي ځواکونو له لارې د خبریالانو د انتقال لپاره له دفاع وزارت سره د همغږۍ خبره هم شوې ده. د ۲۰ میلیونه بودجې د تخصیص په برخه کې ډېری د طالبانو اړوندې رسنۍ په ګوته شوې دي.

د سند له مخې، د پلان د تطبیق موده «دوامداره» ښودل شوې ده.

طالبانو په رسمي ډول ددغه پلان په اړه څه نه دي ویلي، خو د طالبانو ځینو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته دغه پلان تایید کړی دی.