د هرېس لوړپوړي سلاکار د نوموړې ماته «ویجاړوونکې» وبلله

زېلېنسکي دا څرګندونې د چهارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼې د یوې ویډیو په خپرولو سره کړي.

هغه وویل، چې د امریکا د ۴۵ ولسمشر «د ځواک له لارې سوله» د خبرو اورېدل د دوی لپاره په اوکراین او په ټوله اروپا کې تل مهمه وه.

نوموړي زیاته کړه: «کله چې دغه اصول د ۴۷ ولسمشر پر پالیسۍ بدل شي، نو بې له شکه چې امریکا او ټوله نړۍ به ترې ګټه واخلي.»

زېلېنسکي خپلو خبرو کې د امریکا ۴۰م ولسمشر رونالډ رېګن ته اشاره وکړه او ویې ویل: «دا کوم تصادف نه دی چې رونالډ رېګن په دې ورځو کې ډېر یادیږي. خلک باور غواړي، دوی ازادي غواړي. زموږ لپاره دا په دې معنا ده، چې د روسیې له یرغل څخه پاک ژوند، د یوې پیاوړې امریکا، یو قوي اوکراین او پیاوړي متحدینو غواړو.»

بل خوا، د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د امریکا د ۴۷م ولسمشر په توګه ټرمپ ته د مبارکۍ ورکولو کوم پلان نه لري.

ډیمیټري پسکوف رسنیو ته وویل: " تر اوسه د پوتین له خوا ټرمپ ته د مبارکۍ ورکولو په اړه کوم خبر نه لرم."

څو ساعته مخکې هم پسکوف ویلي و، چې پوتین د ټرمپ د مبارکۍ لپاره هېڅ کوم پلان نلري.

هغه زیاته کړه: "په یاد ولرئ چې دا ټاکنې په داسې یوه هېواد کې چې زموږ لپاره دوستان نه دي او په داسې یوه هېواد کې چې د اوکراین پر سر په شخړه کې ښکېل دي، تر سره شوي دي."

د حال وش په وینا، د دغې پېښې قرباني یو افغان لاس پلورونکی او د منځني عمر درلودونکی کس و.

حال وش وويل: «پرون ماښام د رودکي پر سړک د خاش د سراوان په څلور لاره کې يو افغان چې لاس پلورونکی و، د وسله والو کسانو له خوا په نښه شو او د شپږو مرمیو په لګېدو سره مړ شو.»

تر اوسه د وژل شوي کس د هويت، عاملينو او د وژنې د انګېزې په اړه معلومات نه دي خپاره شوي.

ایراني چارواکو او د دغه هېواد رسمي رسنیو تر اوسه په رسمي توګه د دغې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

په دې سیمه کې د کډوالو د وژلو موضوع نوې نه ده او تر دې مخکې هم د روان کال د وږي په میاشت کې په سیستان او بلوچستان کې یو افغان د وسله والو په ډزو وژل شوی و.

په دغو خبرو کې امانوېل مکرون او ډونالډ ټرمپ د "سولې او ثبات د راستنېدو په برخه کې پر ګډو همکاریو ټینګار وکړ.

د الیزه ماڼۍ اعلان وکړ، چې د فرانسې ولسمشر او ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د جمهوري غوښتونکي نوماند له ولسمشر کېدو وروسته په خپلو لومړنیو ټلیفوني خبرو کې د "اوسنيو لویو نړۍوالو ناورینونو" په وړاندې د "سولې او ثبات د بېرته راستنېدو لپاره خپله لېوالتیا څرګنده کړې ده.

د الیزه ماڼۍ بیانیه کې راغلي، په دې خبرو کې چې ۲۵ دقیقې یې دوام وکړ، د فرانسې ولسمشر د اروپا د رول پر اهمیت ټینکار وکړ او ولسمشر ټرمپ ته یې وویل، چې د کار له پیلولو وروسته یې غواړي له نوموړي سره دې خبرو اترو ته دوام ورکړي او په دې مسایلو په ځانګړې توګه د اوکراین او منځنۍ ختیځ د ناخوالو د پایته رسولو په اړه سره همکاري وکړي.

ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د کډوالو او د سرحداتو د امنیت په اړه سخت دریځ لاره او که هغه بیا واک ته ورسيږي، نو داسې ښکاري چې د کډوالۍ په برخه کې به نور هم محدودیتونه او سخت اقدامات ترسره کړي.

۱. د ټرمپ د سرحدي امنیت او کډوالو په اړه د پالیسیو عمومي لیدلوری

ټرمپ د امریکا د سرحدي امنیت او د ناقانونه کډوالو په اړه په ښکاره ډول محافظه‌کاره نظریات لري. هغه د خپلې ۲۰۱۶ټاکنیزې مبارزې پرمهال د جنوبي سرحد سره د دېوال جوړولو ژمنه وکړه او د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې یې د دېوال په جوړولو او د سرحدي کنټرول په زیاتولو ټینګار وکړ.

د دېوال د جوړولو هدف دا و چې له جنوبي امریکا څخه د ناقانونه کډوالو راتګ، د مخدره توکو قاچاق او د انسانانو قاچاق مخنیوی وشي.

د ټرمپ د سرحدي امنیت پالیسي:

•د دېوال جوړول:

د ټرمپ د کمپاین یوه مهمه برخه په سرحدي دېوال کې پانګونه وه. هغه په دوامداره توګه د دېوال لپاره د کانګرس څخه بودیجه غوښتله ترڅو د ناقانونه کډوالو د راتګ مخه ونیسي.

•د صفر زغم پالیسي (Zero Tolerance Policy):

د دې پالیسۍ له مخې، هر څوک چې په ناقانونه توګه سرحد څخه امریکا ته واوړي، په عدلي ډول به یې څېړنه کېږي، چې په پایله کې د کډوالو د کورنیو غړو جلا کولو پېښې زیاتې شوې.

•د پناه غوښتونکو لپاره محدودیتونه:

د “ریمیین ان میکسیکو” پالیسۍ په ترڅ کې د پناه غوښتونکي خلکو څخه غوښتنه وشوه چې د خپلو قضیو د پروسس لپاره به په میکسیکو کې پاتې کېږي.

۲. د قانوني کډوالۍ محدودول او په کډوالو باندې نوي بندیزونه

ټرمپ په لومړۍ دوره کې یوازې ناقانونه کډوالۍ نه بلکې د قانوني کډوالۍ پر پالیسیو هم محدودیتونه ولګول.

هغه هڅه وکړه چې د هغو کسانو شمېر راکم کړي چې امریکا ته د کار، زده کړو، یا د کورنۍ پر بنسټ د وېزو له لارې راځي.

د ټرمپ حکومت د خاصو هېوادونو په ځانګړي ډول د اسلامي هېوادونو د وګړو پر راتګ باندې محدودیتونه ولګول، چې افغانستان، ایران، او سوریه هم په کې شامل وو.

۳. د افغانانو د تخلیې پروګرام او د هغو وضعیت په اړه د ټرمپ احتمالي پالیسي

د ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې د بایډن حکومت له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو په ترڅ کې د افغانانو لپاره د تخلیې پروګرام پیل کړ.

د دې پروګرام له لارې په لسګونو زره افغانان امریکا ته راوستل شول، چې اکثره یې هغه کسان وو چې د امریکا له حکومت سره یې همکاري کړې وه او د طالبانو له خوا د ګواښ سره مخامخ وو.

هغوی ته ځانګړي وېزې (SIV) او یا بشري پناه (Humanitarian Parole) ورکړل شوی.

که څه هم د بایډن حکومت د دې افغانانو د پاتې کېدو لپاره موقت شرایط برابر کړل، خو د هغوی اوږدمهاله قانوني حالت په اړه روښانتیا لاهم نه وه ورکړل شوې.

که ټرمپ واک ته راشي، نو هغه افغانان چې د امریکا د تخلیې پروګرام له لارې راوستل شوي، د قانوني ستونزو او بیاکتنو سره مخامخ کېدلای شي؛ خو دا مهال په امریکا کې لویه برخه افغانانو د اسایلم پروسې پیل کړي، چې یوه کمه برخه یې نه ده منظور شوې.

په دې مساله کې باید یادونه وشي چې د امریکا د کډوالۍ مساله او په ځانګړي ډول د افغان کډوالو امریکا ته راوستل د یوه ځانګړي اکټ او کډوالۍ د قوانینو په اساس شوي دي؛ له دې امله د ټرمپ راتګ به په بشپړ ډول ونه شي کړی چې افغان کډوالو ته ستونزې ایجاد کړي؛ خو د محدودیتونو رامنځته کېدل ښايي یوه احتمالي مساله وي.

د ټرمپ احتمالي پالیسي:

که ټرمپ بیا ولسمشر شي، نو هغه به د کډوالۍ په پالیسۍ کې تغییرات راولي، چې ممکن لاندې اقدامات په کې شامل وي:

•د قانوني حالت بیاکتنه:

ټرمپ کېدی شي هغه افغانان چې د ځانګړو ویزو یا بشري پناه له لارې راوستل شوي، له سره وکتل شي.

هغه کسان چې د قانوني اقامت سندونه نه لري، احتمال شته چې د ځینو محدودیتونو له خطر سره مخ شي.

•د بشري پناه محدودیتونه:

ټرمپ کېدی شي د بشري پناه پروسه نوره هم پیچلې کړي، چې له امله یې هغه افغانان چې د موقتې ویزې یا بشري پناه لاندې دي، امریکا کې د پاتې کېدو لپاره اضافي ستونزې وزغمي.

•د خطرناکو کسانو د بېرته شړلو تګلاره:

که ټرمپ واک ته راشي، نو هغه به په احتمالي ډول د هغو افغانانو په اړه خاصه پالیسي غوره کړي چې په امنیتي اړخونو کې به یې زیات توجه کېږي، او ممکنه ده چې د هغوی د بېرته شړلو امکانات زیات کړي.

پایله

ټرمپ د کډوالو او سرحدي امنیت په اړه محافظه‌کاره او سخت دریځه پالیسي لري. که هغه بیا ولسمشر شي، نو د ناقانونه کډوالو او د سرحدي امنیت لپاره به یې پالیسي نوره هم سخته شي.

د ۲۰۲۱ کال د تخلیې پروګرام لاندې امریکا ته راوړل شوي افغانان چې د قانوني اقامت سندونه نه لري، د قانوني ننګونو او احتمالي شړلو له ګواښ سره مخامخ کېدلای شي.

د ټرمپ د کډوالۍ په پالیسۍ کې په زیات احتمال د افغان کډوالو په اړه یو ډول محدودیتونه او بیاکتنې شاملې وي او هغه کسان چې د امریکا قانوني او دایمي اقامت سندونه نه لري،له احتمالي ستونزو سره ښايي مخ شي.