مایکل مکال: داعش یو ځل بیا په افغانستان کې سر راښکاره کړی

فضل الرحمن دغه څرګندونې نن دوشنبه په پېښور کې په کورمه ولسوالۍ کې د سني او شیعه فرقه ییزو وسله والو مخالفتونو ته په غبرګون کې کړي دي.

نوموړی وایي:«چې تنګ نظره او جذباتي خلک د حالاتو له پوهېدو پرته فتوا صادروي، د فتوا صادرولو لپاره د سیمه ییزو او نړیوالو حالاتو درک مهم او اړین دی.»

که څه هم مولانا په دې خبرو کې د چا نوم نه اخلي، خو د پاکستان خلاف ټي ټي پي او نور وسلوال د پاکستان پرضد خپله جګړه جهاد بولي.

د فضل رحمان له خبرو سره هممهال پاکستان کې د پوځ او امنیتي ادارو پرضد د تحریک طالبان پاکستان بردیونه زیات شوي او هم یې ویلي چې یوه ډله یې د بریدونو لپاره پنجاب ته استولې ده.

دې ډلې د پاکستان د اوسني لوی واکمن ګوند مسلم لیګ مشرانو ته هم خبرداری ور کړی دی، چې په نښه به یې کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند حافظ ضیا احمد نن دوشنبې «د مرغومي ۱۷مه» په خپل اېکسپاڼه کې متحده عربي اماراتو ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د سفر خبر ورکړ.

حافظ ضیا احمد پ لیکلي:« په پام کې ده، چې د دې سفر پرمهال به افغان پلاوی اماراتي چارواکو سره پر دوو اړخيزو اړيکو، د اقتصادي همکاريو پر پراختيا او د دواړو خواوو د لېوالتيا وړ پر نورو موضوعاتو خبرې وکړي.»

طالبانو د دې سفر په اړه نور جزییات نه دي خپاره کړي او نه هم تر دې دمه د متحده عربي امارات چارواکو په دې هکله څه ویلي دی.

طالبانو په دې خبرپاڼه کې نه ده په ډاکه کړې چې دا سفر د چا په غوښتنه کېږې او په دې پلاوي کې د طالبانو نور کوم چارواکي شامل دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د متقي هغه انځورونه خپاره کړي دي، چې متحده عربي اماراتو ته د روانېدو وړاندې یې له خپلو مامورینو سره ناسته کړې ده.

د ایران ایسنا خبري اژانس نن دوشنبې « د مرغومي ۱۷مه» د فداحسین مالکي په حواله لیکلي، د بند جوړول هغه عمل دی چې طالبانو له ډیر پخوا پیل کړی.

مالکي وايی چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت په دې وروستیو کې یو دریځ خپل کړی دی او په دې لړ کې ټاکل شوې چې د ایران سفیر د طالبانو له چارواکو سره خبرې وکړي.

د نوموړي له دې خبرو سره هممهاله په کابل کې د ایران د سفات سرپرست د طالبانو له کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني سره لیدلي دي.

مالکي همداراز وايي، چې په دې اړه یې د ایران بهرنیو چارو له وزیر ښاغلي عراقچي سره خبرې وکړې او پریکړه وشوه چې دا موضوع باید د حکومت په اجنډا کې وي او پارلمان یې هم تعقیب کړي.

د ایران د بهرنیو چارو د وزارت ویاند اسماعیل بقايي هم تېره جمعه د ایران د اوبو د حق او هرات کې پر سیند د پاشدان بند د جوړیدو په اړه غبرګون وښود.

د ایران بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقاي وویل:« د بهرنیو چارو وزارت د هیواد د ډیپلوماسۍ د ساتونکي په توګه، د ایران د سرحدونو او ګډو سیندونو د اوبو حقونه د خپلې دوامداره اجنډا په توګه تعقیب کړي.»

خو طالبانو په ځلونو ویلي، چې ۱۳۵۱ کال د تړون له مخې یې ایران ته د اوبو ورکولو حق تامین کړی دی.
څه موده وړاندې ایراني چارواکو ویلي وو، چې طالبان ایران ته د اوبو ورکولو حق ته ژمن نه دي او د سېلابونو اوبه د ایران په حقابه کې حسابوي.
که څه هم طالبان او ایران په خپلو کې ډېر نږدي اړیکي سره لري؛ خو لا هم د ایران د حقابې او په ایران کې پر افغان کډوالو د ظلمونو مسایل د دواړو هېوادونو تر منځ په یو ترینګلي او لانجمن حالت کې پاتې دي.

دې محکمې په خبرپاڼه کې ویلي، چې تېره ورځ یې د خوست ولایت په اسمعیل خیل ولسوالۍ کې درې تنه چې په “لواطت” تورن وو، په عام محضر کې په دورو ووهل.

طالبانو د دغو تورونو د هویت په اړه څه نه دي ویلي، خو وايي، چې دا کسان یې ۳۹ـ۳۹ دورې وهلي دي.

همدارنګه زیاتوي،‌ چې یو بل تن یې د زابل ولایت په دایچوپان ولسوالۍ کې “له کوره د نامحرمې ښځې د تښتونې” په جرم په عام محضر کې ۳۹ دوري وهلی او په یو کال تنفیذې بند یې محکوم کړی دی.

د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو موندني ښيي، چې طالبانو په تېره یوه کال کې د هېواد په بېلا بېلو ولایتونو کې ۵۸۳ کسان په عام مضر کې په دورو وهلي دي.

د بشري حقونو د نړیوالو سازمانونو او ځینو هېوادونه که څه هم په عام محضر کې د طالبانو له لورې د بدني سزا عمل ده غندي، خو دا ډله لاس ترې نه اخلي او نږدې هرو دوو ورځو کې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې خلکو ته په عام محضر کې سزا ورکوي.

فداحسین مالکي د ایران له مهر رسنۍ سره په خبرو کې د ایران په سرحدي سیمو کې د طالبانو له لوري د اوبو د بندونو جوړولو ته په اشاره ویلي، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د افغانستان د ګاونډیانو په ځانګړې توګه له ایران سره د حقوقي او سرحدي ستونزو او د حقابې مسلې په اړه اندیښنې راپورته شوې دي. «په دې وروستیو کې موږ ولیدل چې داسې ډلې شته چې د دې هیواد او ایران ترمنځ د سرحدي تاو تریخوالي او د اوبو شخړې رامینځته کول غواړي. موږ په افغانستان کې د ډلو او هېوادونو شتون تاییدوو او هغوی د افغانستان او ایران د اړیکو د خرابولو په لټه کې دي.»

نوموړی وایي، چې په افغانستان کې د بندونو جوړول د ایران په زیان دي او:« دا د دې حقیقت ښودنه کوي چې ایران ته د زیان رسولو لپاره یوه پروژه جوړیږی.»

که څه هم نوموړی د کومې ډلې یا هېواد نوم نه اخلي، خو د ایران د پارلمان د امنیتي او بهرني سیاست د کمیسون د غړي تېره اونۍ وویل، ترکیه په افغانستان کې د اوبو بندونو په جوړولو سره پر ایران فشارونه واردوي.

ابوالفضل ظهره وند د ایران له انتخاب خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي، چې ترکان په افغانستان کې بندونه جوړوي او دوی فکر کوي، چې پر تهران په فشار راوړلو سره ایران کمزوری کوي.

د طالبانو واکمنېدو پسې ایراني چارواکو ویل، چې کمال خان بند کې د هلمند سین اوبه غړول شوې، خو اوس یې هرات کې د پاشدان بند پر جوړېدو له طالبانو سره جنجال تازه شوی دی.

ایراني چارواکي وايي، د دغه بند جوړېدو سره به د ایران خاورې ته د اوبو بهیر زیانمن شي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند تېره جمعه له طالبانو غوښتنه وکړه، چې دغه هېواد ته له افغانستان د تلونکو اوبو د بهېدو په دوام کې همکاري وکړي او خنډونه لرې کړي.

ښاغلي بقايي یو ځل بیا په افغانستان کې پر جوړېدونکو بندونو او ایران ته د تلونکو اوبو د اندازې پر اغېزمنېدو اندېښنه وښوده.
نوموړي هیله وښوده چې د طالبانو حکومت به د دواړو ملتونو ګټو، دوه اړخیزو هوکړو او تړونونو او نړیوالو اصولو ته په پام مناسبې پرېکړې وکړي.