د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي، چې د نوي کال له پیل سره سم باید په افغانستان کې د نجونو پر وړاندې د لېسو او پوهنتونونو دروازې پرانېستل شي.
نوموړي په خپل اېکس کې لیکلي، چې په اسلام اباد کې د نجونو د زده په اړه نړۍوال کنفرانس خورا مهم سند خپور کړی، چې په کې راغلي: «اسلام کې نجونې په هره کچه د نارینه وو په څېر د زده کړو حق لري.»خلیلزاد زیاته کړې، چې د مارچ په ۲۱ مه د نوي کال له پیل سره باید په افغانستان کې د نجونو پر وړاندې ښوونځي او پوهنتونونه پرانېستل شي.څو ورځې وړاندې په «اسلامي ټولنو کې د نجونو د تعلیم» په اړه په پاکستان کې دوه ورځینی اسلامي کنفرانس چې د ۴۴ هېوادونو استازو او ۱۵۰ دیني عالمانو، مفتیانو، امامانو او نورو ګډونوالو په کې برخه اخیستې وه، د نجونو د زده کړو د فرضیت او ارزښت په اړه ټېنګار وکړ.زلمي خلیلزاد د دغه کنفرانس او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ورستۍ وینا په اړه لیکلي: «د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ښاغلي ستانکزي، چې د امریکا او طالبانو تر منځ مذاکراتو کې یې مهم رول لوبولی، د طالبانو د مشرتابه له خوا د نجونو پر زده کړو بندیز ظالمانه، غیر عادلانه، ناسم او د ۲۰ میلیونو افغان نجونو او ښځو له حقونو نه سرغړونه وبلله. هغه د نجونو او ښځو پر مخ د لزسو او پوهنتونونو د ژر تر ژره پرانزستلو غوښتنه وکړه».یاده دې وي، چې په افغانستان کې د طالبانو بیا واکمنېدو سره دغې ډلې په هېواد کې د ښځو او نجونو پر وړاندې سخت قوانین وضع کړل.یادې ډلې د نجونو پر وړاندې د منځنیو او لوړو زده کړو دروازې وتړلې، په کار کولو او د تفریحي ځایونو ته په تګ یې بندیز ولګېد او ان غږ یې د نورو ښځو لپاره منع اعلان شو.که څه هم په افغانستان کي له شپږم ټولګي پورته د ښځو پر زده کړو له بندیزونه سره د بشري حقونو بڼسټونه له طالبانو د دغه بندیزونو د لېرې کولوغوښتنه کوي، خو یاده ډله د نجونو زده کړې د افغانستان کورنۍ مسله یادوي او وایي، چې هېچا ته د لاسوهنې اجازه نه ورکوي.د بخښنې نړۍوال سازمان له نړۍوالې ټولني غوښتي، چي پرطالبانو باندې لا ډېر فشارونه راولي.
د ناروې د کډوالو شورا سرمنشي جان اګلېند خبرداری ورکړی چې د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله د افغان ښځو ژوند او راتلونکی له لویو ګواښونو سره مخ دی.
هغه اسوشیټیډ اژانس ته په یوه ټیلیفوني مرکه کې وویل، « په تېرو دوو کلونو کې موږ ګورو چې یو په بل پسې مرستندوی سازمانونه خپل پروګرامونه او پرسونل کموي. د افغان ښځو راتلونکي ته تر ټولو ستر ګواښ د زده کړو نشتوالی دی».
هغه ټینګار وکړ چې د ښځو د ملاتړ پروګرامونو لپاره د بودجې کمېدل جدي ستونزه ده.
طالبانو پر ښځو او نجونو ګڼ محدودیتونه وضع کړي، چې روغتیايي خدماتو او زدهکړې ته یې لاسرسی خورا محدود کړی.
په ورته وخت کې، د ښځینه روغتیايي کارکوونکو کمښت، چې د طالبانو د فرمانونو له امله لا زیات شوی، ستونزه نوره هم جدي کړې ده.
اګلند وویل چې افغان ښځو او نجونو د نړۍ د مشرانو هغه ژمنې نه دي هېرې کړې چې ویل یې د دوی « لومړیتوب تعلیم او بشري حقونه» دي. هغه زیاته کړه: « اوس موږ نه شو کولی د کونډو او یتیمانو لپاره د ژوند چلونې پروګرامونه تمویل کړو».
اګلند له طالب چارواکو سره د خپلې وروستۍ لیدنې په اړه وویل چې خبرې اترې یې زیاتره د ښځو او نجونو لپاره د زدهکړې د بیا پیل پر اړتیا متمرکزې وې. هغه زیاته کړه: « دوی لا هم وايي چې دا به وشي، خو شرایط مناسب نه دي».
هغه د اسلامي هیوادونو لکه قطر او سعودي عربستان سفارتونو سره هم لیدنې کړې، چې لا هم په افغانستان کې ډیپلوماتیک حضور لري او پر طالبانو یې د ښځو پر تعلیم او کار د بندیزونو له امله نیوکې کړې دي.
اګلینډ دغه راز نن یکشنبه «د مرغومي ۳۰مه» پر خپله ایکسپاڼه ولیکل چې نوموړي د ایران او افغانستان ګډې پولې ته څېرمه د هرات اسلام کلا ته سفر کړی دی.
جان اګلېنډ وايي چې د هرات په اسلام کلا کې یې له ګڼو هغه افغانانو سره لیدلي، چې له ایران څخه بېرته افغانستان ته په جبري ډول شړل شوي دي.
جان اګلېنډ وايي، «نن له دریو زرو زیات شړل شوي افغانان له ایران څخه د اسلام کلا په سرحدي لاره باندې بیرته رااوښتي دي».
د ناروې د کډوالو شورا سرمنشي زیاتوي چې په اسلام کلا کې یې له یو شمېر شړل شویو افغانانو سره له نږدې لیدلي دي.
جان اګلېنډ له ایران څخه د یو شړل شوي افغان له قوله لیکلي چې « ما خپله ټوله سپما پر افغان پاسپورټ او د ایران په ویزه ولګوله. ما یوازې غوښتل چې کار وکړم او د خپلې کورنۍ لپاره یو څه برابر کړم. اوس زه بېرته شړل شوی یم او هیڅ نه لرم او نه پوهیږم څه وکړم یا چیرې لاړ شم.»
هغه پر اېکسپاڼه لیکلي: « زه افغانستان ته راغلی یم، چېرې چې پاکستان ۸۰۰ زره افغانان بېرته دغه هېواد ته را ستانه کړي او ایران هم پلان لري، چې دوه مېلیونه افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته واستوي.»
نوموړي لیکلي، په هرات ولایت کې یې له هغو مېرمنو سره لیدلي چې له خپلو مېړونو پرته بېرته افغانستان ته راستنې کړای شوې وې او له سختې بې وزلۍ او ناهیلۍ سره مخ وې.
هغه زیاته کړې، دا یو داسې ناورین دی چې نړۍ له پامه غورځولی دی.