د طالبانو ضد جبهې؛دا جبهې هیله لري چې افغانستان د ډېموکراسۍ پر لور وګرځي

رویټرز په خپل یوه راپور کې د امریکا بهرنیو مرستو ته کتنه کړې ده.

په راپور کې ویل شوي، چې امریکا د ۲۰۱۴ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ د سولې او امنیت پروګرامونو لپاره د نورو هېوادونو په پرتله له افغانستان سره ډیرې مرستې کړې چې ۵۳،۱ میلیارد ډالره کیږي.

په راپور کې ویل شوي، چې د دې پیسو ډیره برخه د امنیتي عملیاتو او امنیتي سکتور اصلاحاتو پروګرام په برخو کې ورکول شوې او ترڅنګ یې افغانستان د اقتصادي پراختیا سکتور، ډیموکراسۍ، بشري حقونو او حکومتدارۍ سکتور لپاره هم د پام وړ مرستې ترلاسه کړې دي.

د دغه راپور له مخې، متحده ایالتونو د بهرنیو مرستو له لارې په اسیا کې تر ټولو ډیره مرسته له افغانستان سره کړې.

په راپور کې ویل شوي، چې د واشنګټن له ۵۳،۱ میلیارد ډالرو مرستو څخه یوازې ۳۳،۶۲ سلنه د امنیتي عملیاتو او امنیتي اصلاحاتو په برخه کې لګول شوې دي.

د دغو مرستو ۳،۰۵ سلنه د ساتنې، مرستو او حل لارې په برخه کې، ۲،۸ د ښې حکومتولۍ ، ۲،۲۱ سلنه د قانون حاکمیت او بشري حقونو په برخه کې او ۱،۸۴ سلنه د مستقیمو اداري لګښتونو په برخه کې لګول شوې دي.

په راپور کې ویل شوي، چې د وخت په تېریدو سره له افغانستان سره د امریکا مرستې پام وړ کمې شوې.

د دغه راپور له مخې، د ۲۰۱۴ او ۲۰۱۹ کلونو ترمنځ امریکا افغانستان ته په اوسط ډول هر کال ۸۱۰ میلیون ډالر ورکړې دي، خو په ۲۰۲۰ کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو له پرېکړې وروسته دا مرستې ډېرې کمې شوې دي.

امریکا افغانستان ته د ۲۰۲۰ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ په اوسط ډول هر کال ۲۱۷ ملیون ډالر ورکړي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ په جنوري میاشت کې د ۹۰ ورځو لپاره د امریکا د بهرنیو مرستو د بندېدو فرمان صادر کړ.

رویټرز وايي، که د امریکا دا مرستې ودروي نو د افغانستان په ګډون به ۳۱ هغه هېوادونه سخت تاوان وکړي، چې ډیره تکیه یې د واشنګټن په مرستو وه.

منوچهري چې په ۲۰۱۶ کال کې د سیاحتي ویزې له مخې امریکا ته داخل شوی و، د ټګۍ برګۍ او غیر قانوني استوګنې له تورونو سره هم مخ دی.

د متحده ایالاتو د عدلیې وزارت په وینا، نوموړي په ترکیه او سوریه کې له داعش سره تړلو کسانو ته له ۵۰ زره ډالرو زیاتې پیسې لېږلې او په دې کې یوهغه فرد هم شامل دی چې د استانبول د۲۰۲۴ کال ترهګریز برید په تور نیول شوی و.

امریکايي چارواکي وايي، دغه تاجکستاني وګړي په علني توګه د داعش د پخوانیو بریدونو ستاینه کړې او د جهادي تبلیغاتي ویډیوګانو په خپرولو سره یې تاوتریخوالي ته لمن وهله.

د نیو یارک د ختیزې سیمې څارنوال جان جې. ډورهام وايي، منوچهري نه یوازې د داعش افراطي کسانو ته د پیسو لیږلو اسانتیا برابره کړې، بلکې د وسلې چلولو روزنه کې یې برخه هم اخیستې ده.

هغه د ایف بي آی له څو میاشتنیو څیړنو او پلټنو وروسته نیول شوی دی.

د اېف بي آی مشر کاش پټیل وايي، د دوی هڅه دا ده چې د ترهګرۍ د بریدونو مخه ونیسي او د افراطي شبکو د له منځه وړو لپاره له داخلي او نړیوالو پولیسو سره همکاري وکړي.

د امریکا د عدلیې وزارت د ملي امنیت څانګې مشرې سو بای وویل، « موږ به هیڅکله اجازه ورنه کړو چې زموږ هیواد د ترهګرو لپاره خوندي پناه ځای شي».

منصوري منوچهري ته د وسلې ګرځونې اجازه نه وه ورکړل شوې ځکه هغه په غیر قانوني توګه امریکا ته داخل شوی و.

نوموړی چې اوس په توقیف کې دی، که ګناهګار ثابت شي نو تر ۴۵ کلونو پورې د بند سزا ورکول کیدای شي.

د طالبانو سترې محکمې د پنجشنبې په ورځ وویل، چې سبا ته د دوی مرکزي کميټه د روژې د لومړۍ ورځې د رسمي اعلان لپاره ناسته کوي.

د یادې محکمې په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغه ناسته د ماښام له لمانځه وروسته د سترې محکمې د غونډو په تالار کې کیږي.

په خبرپاڼه کې له رسنیو نه ددې غونډې د پوښښ په برخه کې د همکاري غوښتنه شوې ده.

افغانستان په دودیز ډول سعودي عربستان د اسلامي نړۍ د مرکز په توګه پېژني او هرکال اختر او لمونځ ددغه هېواد له اعلان سره سم کوي، خو طالبانو په تېرو دوو کلونو کې هڅه کړې، چې ځان مستقل وښيي.

طالبانو د تېرې روژې په لومړیو کې هم اعلان وکړ، چې له سعودي یوه ورځ وروسته روژه پیلوي خو وروسته د افغانستان پر مهال د شپې څه باندې یوه بجه له دې پرېکړې پر شا شول.

طالبانو د تېر کوچني او لوی اختر لومړۍ ورځې هم ډېرې ناوخته اعلان کړې او ان د ځينو خلکو اختر او د ځينو روژه وه.

دا ځل هم روښانه نه ده، چې طالبان به د سعودي عربستان له اعلان سره سم روژه اعلانوي او که خپله جلا پرېکړه کوي.

یاد وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې وویل، د نفتي موادو د کیفیت او څارنې ریاست، چې د ټاکل شویو معیارونو له مخې هېواد ته د واردېدونکو نفتي موادو کیفیت تثبیتوي، په سلواغه میاشت کې ۱۲۴ ټانکره ټیټ کیفیته وارد شوي نفتي مواد د فراه او نیمروز ولایتونو له ګمرکونو بېرته مسترد کړي دي.

طالبانو ویلي، چې ۸۸ ټانکره ډیزل د فراه له ګمرک څخه، ۳۳ ټانکره ډیزل او درې ټانکره اوبلن ګاز چې د کیفیت له پلوه یې معیار ټیټ و، د نیمروز له ګمرک څخه بېرته مسترد شوي دي.

د طالبانو مالیې وزارت په دې اړه نور جزئیات نه دي‌ ورکړي، چې دغه ټیټ کیفیت لرونکي نفتي مواد د افغان او که د بهرنيو سوداګرو له لوري افغانستان ته وارد شوي، خو وايي، افغانستان ته د ټیټ کیفیته نفتي موادو واردولو مخنیوی کوي.

طالبانو دا نه ده روښانه کړې، چې دغه ټیټ کیفیت لرونکي نفتي مواد له کوم هېواده وارد شوي، خو له دې وړاندې د دې ډلې تر واک لاندې د سټنډرډ ملي ادارې ویلي، چې په ټیټ کیفیته تیلو بار سلګونه ټانکره یې بېرته ایران ته ګرځولي دي.

د بیلد د رپوټ له مخې، د ۱۵۵ مساپرو له ډلې يوازې پنځه تنه د جرمني پخواني محلي کارکوونکي وو. دغو کسانو تر ۲۰۲۱ کال پورې د جرمني له پوځ (بونډس‌وېهر) او د اقتصادي همکارۍ او پراختیا وزارت سره کار کاوه. دوی د خپلو کورنیو له۲۲غړو سره یو ځای سفر کړی.

په دې الوتکه کې ۸۰ ښځې او ۶۱ کوچنيان هم وو، چې له دې جملې ۴۲ یې له لسو کلونو کم عمر درلود. همدارنګه، د بشري حقونو فعالان، يوه ښځينه پوليسه، نور پخواني دولتي کارکوونکي او يو ژورناليست هم په دې الوتکه کې شامل وو.

خو برلين ته له رسېدو سره سم د دریو افغانانو پر ضد د جرمني فدرالي پوليسو دوسیې ثبت کړې. لامل یې دا و، چې دوی له «پراکسي»پاسپورټونو سره راغلي وو، چې طالبانو ورته صادر کړي او دا ډول اسناد په جرمني کې په رسمیت نه پېژندل کیږي. پراکسي پاسپورټونه ډېری د شخص له حضور او غوښتنې پرته صادریږي.

د جرمني د کډوالو د فدرالي ادارې یوه کارکوونکي وویل، چې د هر مساپر دوسیه مخکې تر مخکې ارزول شوې. هغه بیلد ورځپاڼې ته وویل، « یوازې هغه هغه مهال چې بامف دې پایلې ته ورسېږي، چې دغه کس له تعقیب سره مخ دی، نو د ویزې پروسه او د امنیتي ارزونې بهیر ترسره کېږي. که کوم شک موجود وي، نو ویزه نه ورکول کېږي».

د افغانانو هوايي انتقال انالینا بیربوک لاسلیکوي

د مسیحي دیموکرات اتحادیې د پارلمان د کورنیو چارو ویاند الیکساندر ټرو هم د افغانانو د منلو پر پرېکړه نیوکه کړې او وايي، په دې کې ټول مسوولیت د زرغون ګوند پرغاړه دی.

هغه د جرمني له انلاین فوکس سره په خبرو کې وویل، « د افغانانو هوايي انتقال د بهرنیو چارو وزیره انالینا بیربوک لاسلیکوي».

نوموړي وویل، « داسې ښکاري چې زرغون ګوند غواړي له فدرالي حکومت نه تر وتلو وړاندې په وروستیو شېبو کې د افغانانو تر ټولو زیات شمېر جرمني ته راولي. دا د زرغون ګوند یوه جدي تېروتنه ده».

د جرمني د زاکسن ایالت د کورنیو چارو وزیر ارمین شوستر د افغانانو د راتګ پر دوام سختې نیوکې کړې دي.

نوموړي وویل، « موږ ایالتونو وار دمخه څو ځله د دغه پروګرام د سملاسي بندولو غوښتنه کړې ده».

هغه د جرمني پر حکومت تور پورې کړ، چې له انتخاباتو مخکې یې د دې الوتنو درول یو« رسنیز حرکت» و، خو له انتخاباتو وروسته یې بېرته پيل کړل.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت له انتخاباتو مخکې د افغانانو د انتقال دوه چارتر الوتنې لغوه کړې. که څه هم رسمي دلیل لوژستیکي ستونزې وښودل شوې، خو د ډيپلوماټیکو سرچینو له مخې، دا یو انتخاباتي تاکتیک ښکارېده ځکه د جرمني په وروستیو جنايي پېښو کې د څو افغانانو د ښکیلتیا له امله د کورنیو چارو وزیره نانسي فیزر تر سخت فشار لاندې وه.

د افغانانو پر انتقال نیوکې ناسمې دي

خو د شنه ګوند پخوانی رییس امید نوريپور د افغانانو د منلو پر پروګرام نیوکې ناوړه او ناسمې بولي.

هغه پر اتحاديې(سي ډي یو) ګوندتور پورې کړ، چې د طالبانو له واکمنېدو مخکې یې د جرمني ځواکونو د افغان محلي کارکوونکو د خونديتابه هڅه نه وه کړې. نوموړي له ویلت تلویزیون سره په خبرو کې وویل، « موږ د هغو خلکو په اړه خبرې کوو، چې له بوندیس ویهر سره یې مرسته کړې ده او د افغانستان په تر ټولو سختو شرایطو کې یې د جرمني خلکو ته خدمت کړی، نو دا خلک اوس په خطر کې دي».

د واکمن ایس پي ډي د پارلماني ډلې مرستیال ډیرک ویسه هم د افغانانو د انتقال الوتنو د بیا پیل ملاتړ کړی.

هغه ویلت ټلویزیون ته وویل، «ډېر کسان چې اوس جرمني ته راغلي، د جرمني لپاره یې کار کړی».

هغه زیاته کړه، « دې خلکو د افغانستان په کمپونو کې زموږ له ځواکونو سره همکارۍ کړې ده. موږ د هغو کسانو پر وړاندې مسئولیت لرو، چې له بوندیس ویهر سره یې یوځای کې کار کړی، د دې محلي کارکوونکو پرېښودل غلطه لار ده».

په پاکستان کې د افغانانو وضعیت خرابېږي

جرمني ته د افغانانو د لېږد بهیر اوس هره میاشت يوه الوتنه ده. وروستۍ الوتنه د جنورۍ په پای کې شوې وه، چې ۱۴۴ کسان یې انتقال کړل، خو اوس هم شاوخوا ۳۰۰۰ افغانان، چې د جرمني د استوګنې اجازه لري، په اسلام‌اباد کې انتظار باسي.

دوی ډېر سخت شرایط تجربه کوي، ځکه زیاترو يې خپل ټول ملکيتونه پلورلي او پاکستان ته تښتېدلي. پاکستان هغوی ته یوازې درې میاشتنۍ ویزه ورکړې، خو جرمني ته د انتقال پروسه تر دې ډېره اوږده ده.

پاکستاني حکومت اوس د افغان کډوالو پر ضد اقدامات سخت کړي او اعلان یې کړی، چې څوک قانوني ویزه ونه لري باید د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر ۳۱مې له دغه هېواده ووځي. خو د جرمني حکومت ښايي تر دې وخته د ټولو افغانانو انتقال ممکن نه کړي.

د ویلټ د رپوټ له مخې، تر اوسه اووه کسان، چې جرمني ته تلل، بېرته افغانستان ته شړل شوي او شپږ د جرمني په همکارۍ بېرته پاکستان ته راوستل شوي.