د هندي سینما (بالیووډ) د وتلي فلمي ستوري سوشانت سینګ راجپوت له مړینې نږدې څلور نیم کاله وروسته د هند د جرمونو د څېړنو مرکزي ادارې (سي بي ای) د نوموړي قضیه وتړله او د فلمي لوبغاړې ریا چکرابورتي په دغه قضیه کې ښکېلتیا یې ناسمه اعلان کړه.
سي بي ای د سوشانت سینګ راجپوت د مړینې په اړه خپلې پلټنې بشپړې کړې او د قضیې د تړلو لپاره یې محکمې ته راپور وړاندې کړ.
د دغه قضیې راتلونکې اورېدنه به د اپرېل په ۸مه د ممبي په باندرا مجسټریټ محکمه کې ترسره شي او که چېرې محکمه راپور ومني نو د سوشانت سینګ راجپوت قضیه به په رسمي توګه وتړل شي.
د سرچینو په وینا، دهند د جرمونو د څېړنو مرکزي ادارې څېړنو هېڅ داسې شواهد نه دي موندلي، چې دا ثابت کړي چا دې سوشانت سینګ راجپوت ځان وژنې ته اړ کړی وي.
د څېړنو دغې ادارې په خپل راپور کې ویلي، چې د هېچا خلاف جرم ثابت نه شو او ټول نومول شوي کسان یې بې ګناه اعلان کړل.
د سوشانت سینګ راجپوت مړینه
د یادولو وړ ده، چې د ۳۴ کلن سوشانت سینګ راجپوت جسد د ۲۰۲۰ کال د جون په ۱۴ مه د ممبي په باندرا سیمه کې په خپل اپارتمان کې ځړول شوی وموندل شو، چې د نوموړي ناڅاپه مړینې د هندوستانیانو د ویر لامل شو.
سوشانت سینګ د هندي سینما په ځوانو فلمي لوبغاړو کې خورا ژر وپېژندل شو او ډېر زیات مینه وال یې پیدا کړل.
دغه فلمي لوبغاړي هندي سینما ته کامیاب فلمونه چې نوموړي پکې مرکزي رولونه لوبولي وو ډالۍ او همدا ډول یې د دویم ممثل کرکټرونه هم عالي وو، چې د پي کې سرفراز رول یې ډېر مینه وال درلودل.
د نورستان ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس وايي، چې د ۱۴۰۳ کال په ترڅ کې د نورستان له تاریخي سیمو او طبیعي ښکلاوو ۳۰۰ زره کورنیو او بهرنیو سېلانیانو لیدنه کړې ده. مولوي سميعالحق حقبیان وویل چې د سیلانیانو د جذب او اسانتیاوو لپاره پارون کې یو عصري هوټل جوړ شوی.
د طالبانو تر واک لاندې باختر دولتي اژانس د رپوټ له مخې، تېره ورځ د وري دویمه د نورستان د اطلاعاتو او کلتور ریاست د ۱۴۰۳ کال د لاسته راوړنو راپور رسنیز کړ.
طالبان وایي، چې د کال په تېرېدو سره نورستان ته د سېلانیانو راتګ مخ په زیاتېدو دی.
یو شمیر سېلانیانو له دې وړاندې ویلي و چې د نورستان هره دره له طبیعي ښکلاوو ډکه ده، خو دوی غوښتنه کوله چې د عمومي سړک په جوړېدو سره به سیلانیانو ته لا زیات سهولتونه رامنځته شي او شمېر به یې ډېر شي.
د نورستان د اطلاعاتو او کلتور ریاست وايي چې تېر کال کې د نورستان مرکز پارون تر څنګ، په واما او کانتیوا ولسوالیو کې درې کتابتونونه ترمیم او بیا رغول شوي او د عامه کتابتون لپاره ۸۰۰ ټوکه نوي کتابونه راوړل شوي دي.
دوی همدراز زیاتوي چې د نورستان په بېلابېلو ولسوالیو کې ۵۰۰۰ ځوانانو ته فکري روزنه ورکړل شوې او سلګونه نور د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ښوونیزو مرکزونو څخه فارغ شوي دي.
هغه همداراز وویل چې د اطلاعاتو د خپرولو په برخه کې، د ولایت په کچه باوري راپورونه راټول شوي او خلکو ته پر وخت رسېدلي دي.
طالب چارواکي وايي، هڅې روانې دي چې د دوی د راټولو کړو بېلابېلو اثارو لپاره په ختیځ، لوېدیځ، او مرکزي نورستان کې ځانګړي موزیمونه جوړ شي.
د امریکا غږ خبریالانو، د دوی اتحادیې او د «بې سرحده خبریالانو» سازمان د دغې رسنۍ د بندېدو له امله د ډونالډ ټرمپ له ادارې نه شکایت کړی دی. دوی په خپل شکایت کې د متحده ایالاتو د ولسمشر پرېکړه "غیرقانوني" بللې.
دا دعوه د جمعې په ورځ د نیویارک په فدرالي محکمه کې ثبت شوې ده.
په قضیه کې مدعیانو ویلي، چې د وي او اې بندول د کارمندانو د بیان د ازادۍ حق څخه سرغړونه ده، چې د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې د لومړي تعدیل لخوا تضمین شوې.
ټرمپ په دې وروستیو کې یو اجراییوي حکم صادر کړ، چې د اوو فدرالي ادارو د فعالیتونو د اعظمي کمولو غوښتنه یې وکړه.
د امریکا غږ کارکوونکو د ټرمپ د ادارې په وړاندې خپلو شکایتونو ته دوام ورکړ او ټینګار یې وکړ، چې د دې رسنیو بودیجه د امریکا د کانګرس له خوا تصویب شوې او پرې کول یې له قانونه سرغړونه ده.
دوی خبرداری ورکړ، چې د ټرمپ لخوا د میډیا بندول به په ټوله نړۍ کې استبدادي حکومتونه ګډوډ کړي.
مدعیانو زیاته کړه: "د نړۍ په ډېرو برخو کې، د بې طرفه خبرونو یوه حیاتي سرچینه ورکه شوې او یوازې سانسور شوي دولتي رسنۍ پاتې دي چې تشه ډکه کړي."
تر دې مخکې رویټرز خبر ورکړی و، چې د امریکا د ولسمشر د اجرايي حکم له صادرېدو وروسته تر ۱۳۰۰ ډېر فدرالي رسنیو کارکونکي په اجباري رخصتیو استول شوي دي.
د امریکا غږ چې د دویمې نړۍوالې جګړې په اوج کې د نازیانو د تبلیغاتو د مخنیوي په هدف پیل شوه، ورو ورو په یوې نړۍوالې رسنۍ بدله شوه او د انټرنټ، راډیو او ټلویزیون له لارې یې په څه باندې ۴۰ ژبو خپرونې کولې.
د نيويارک په فدرالي محکمه کې د ثبت شوي شکايت له مخې، وي او اې راډيو، فري اروپا او راډيو فري اسيا په ټوليیزه توګه د اونيزو اورېدونکو شمېر له ۴۲۵ میليونو څخه زيات وو.
نوروز له سمنک پرته داسې دی لکه کابل کې چې ژمی وي، خو واوره نه وي. لکه یو مشهور متل دی چې «کابل دې بې زرو وي، خو بې واورو نه.» دا خبره په نوروز کې له سمنک سره هم پرتله کولای شو، ځکه سمنک پخول د نوروز د نمانځلو ترټولو مهم سمبول دی.
«سمنک در جوش، ما کفچه زنیم، دیگران در خواب، ما دفچه زنیم» دا هغه فلکلور او نامتو سندره ده، چې ډېرو سندرغاړو ویلې ده او له بلې خوا هرکال دا سندره په ډېرو کورنو کې د ښځو له خوا هغه وخت زمزمه کېږي، چې سمنک پخوي.
د ښځو لپاره د نوروز تر ټولو ښایسته رسم او جشن همدا د سمنک پخولو مېله ده او سمنک یوازې یو پخلی نه دی، بلکې د ښځو ترمنځ د خوږو کیسو، نڅاوو او ټوکو ټکالو یوه ډکه مجموعه هم ده.
افغان مېرمنې د خوشحالۍ پر دغه ورځ د خپلو دوستانو او خپلوانو کره راټولېږي او له غنمو سمنک باندې کوي، یوې خوا ته د دېګ تپونه راخېژي او ځوانې نجونې دېګ کې څمڅمې وهي او بله خوا بیا یو شمېر مېرمنې چې زړونه یې له مستۍ څخه ډکې وي، د خوشحالۍ سندرې وایي او لاسونه پړکوي. د ښځو دودیزې جامې او نڅاوې بیا دغې مېلې ته جلا ښکلا وربښي.
سمنک د «نوروز» د خوږو وېشلو یوه لویه بهانه وه او ده، چې یوازې په افغانستان کې نه، بلکې په ګاونډیو هېوادونو تاجکستان، ازبکستان او ایران کې هم د سمنک نوروزي مېله په جوش ترسره کېږي. تاجکستانۍ مېرمنې پارکونو کې مېلې جوړوي، په ډلو ډلو نڅاوې کوي او د سمنک تر چمتو کېدو خپلې خوښۍ اظهاروي.
سمنک چې یو ډول خواږه خواړه دي، د غنمو له شېرې څخه جوړېږي او پخېدل یې شاوخوا دیارلس یا څوارلس ساعتونه وخت نیسي.
سمنک د کلتوري او فرهنګي دود لهمخې، د نوي کال د نذر په توګه هم ګڼل کېږي.
د سمنک په اړه د خلکو باورونه او افسانې
په ځینو سیمو کې روایت شته، چې اووو خوېندو به یو ځای سمنک پخاوه، شپه به یې د دېګ تر څنګ ویښه تېره کړه او دعاوې به یې کولې.
د دې ترڅنګ یو بل روایت هم شته، چې ویل کېږي په تېرو وختونو کې به چې کله نارینه د جګړو ډګرونو ته تلل، ژر به نه راګرځېدل نو د کور ښځو او ماشومانو به د خوړولو لپاره په کافي اندازه څه نه درلودل، غنم به چې په هغه وخت کې په اسانۍ سره پیدا کېدل ښځو به ترې سمنک پخول، ځکه سمنک د مېلې ترڅنګ قوي خواړه هم دي او ډېرې روغتیایي ګټې لري.
په افغانستان، ایران او ځینو نورو سیمو کې خلک باور لري، چې سمنک امېندواره مېرمنو او نویو زېږېدلو ماشومانو ته ځواک ورکوي او د کور برکت ډېروي.
سمنک څنګه جوړېږي؟
د سمنک پخول خورا ستونزمن کار دی او ساعتونه وخت نیسي، خو هغه څه چې د تخار ولایت اوسېدونکې مومنه چمتو کوي، لږ تر لږه د ځایی خلکو او د هغې د خپلوانو ترمنځ مشهور دی او د ښه پخولو مهارت او هنر یې ډېر کسان نه لري.
مېرمن مومنه چې اوسمهال شاوخوا د اویاوو کلونو ده، وایي چې له لسیزو راهیسې په خپل کور کې په هر ډول اقتصادي حالاتو کې د سمنک مېله او مېلمستیاوې جوړوي او دا ډول نماځل ورته له مور او نیاګانو څخه میراث پاتې دی.
نوموړې له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې وویل، چې د سمنک دودیزه مېله هر کال د ښځو په راغونډېدو، کیسې کولو، چمبه وهلو، نڅاوو او سندرو ویلو سره نمانځل کېږي.
هغه وایي: «کله چې ښځې دې مېلې ته راغواړم نو د سمنک ترڅنګ نور خواړه هم پخوو، که مو اقتصادي حالت سم وي نو رقم رقم خواړه تیاروو، خو که مو کله اقتصادي حالت ډېر ښه نه وي، په دوه درې رقمه خوړو اکتفاء کوو او دغه دود پر ځای کوو.»
له نوموړې څخه مې وپوښتل چې د سمنک پخول ولې ساعتونه وخت نیسي؟ هغې په ځواب کې وویل: «د سمنک د پخولو یوازې څو ساعتونه نور کسان ګوري او تجربه کوي، په اصل کې دا د څو ورځو کار دی، ځکه په لومړي سر کې غنم په لویو لویو لوښیو او یا پتنوسونو کې اچول کېږي، چې شنه شي او سبزه وکړي، هره ورځ باید تازه وساتل شي او رسېدګي باید ورته وشي. ترهغه وروسته چې د سمنک سبزه په لسو دولسو ورځو کې شنه شوه بیا د جوړولو پلان ورته جوړېږي، هغه ښځې چې د سمنک پخولو ته راځي تر هر څه مخکې د سمنک په سبزه کې نیت کوي او فال ګوري، بیا د سمنک سبزه قیچي کېږي. د سبزې له قیچي کولو وروسته د هغه تر لاندې غنم د غوښې له ماشین څخه اېستل کېږي او څو څو ځلې له اوبو اېستل کېږي، بیا په یوه لوی دیګ کې اچول کېږي او د دېګ لاندې اور بلېږي. په دې وخت کې بیا په دېګ کې د غنمو د شیرې له اچول شویو اوبو سره اوړه هم ګډېږي البته اوړه باید په اندازې واچول شي.»
د تخار د دغې اوسېدونکې په خبره: «د سمنک پخول ساعتونه وخت نیسي او په متواتر ډول باید څمڅې ووهل شي. دومره باید ولړل شي چې په غلظت ورسېږې او په دې جریان کې یوه اندازه چهارمغز له پوست سره یې تر مینځلو وروسته ور اچول کېږي. سمنک چې په غلظت ورسېده باید د څو نورو ساعتونو لپاره دم ورکړل شي.»
د هغې په خبره، کله چې د سمنک دم ورکول هم خلاص شي ټولې ښځې له دېګ سره راټولېږي او دعاوې کوي، پاخه شوي سمنک په ترتیب سره بېلابېلو لوښیو کې اچول کېږي او په کور کې د راټولو شویو ښځو په ګډون د سیمې خلکو ته ورکول کېږي.
د مومنې د خبرو جالبه برخه دا وه، چې هغو کورونو ته چې سمنک ورکول کېږي د دوی په لوښي کې هر کس د خپل توان په اندازه سوغات ږدي، یعنې د دوی لوښی بېرته خالي نه ورکول کېږي.
د سمنک تاریخچه
د نړۍ هر ملت د ژوند د بېلابېلو مناسبتونو لپاره خپلې ورځې لري، چې د هغه ملت تمدن، کلتور او تاریخ یې ژوندی ساتلی وي. دغه ډول مناسبتونه کلتوري، تاریخي، مذهبي او موسمي بڼې لري چې د هماغه ځانګړي ملت وګړي یې نمانځي او په خپلو تاریخي او کلتوري ارزښتونو ویاړي.
له دغو کلتوري او فرهنګي برخو څخه یو یې هم د سمنک مېله ده.
سمنک د لرغونې تاریخي مخېنې له امله د زرګونو کلونو راهیسې د خلکو ترمنځ دود دی.
سمنک په افغانستان، ایران، تاجکستان، ازبکستان او نورو فارسيژبو او مرکزي اسیا هېوادونو کې پخېږي.
سمنک ډېری وخت د پسرلي په موسم په ځانګړې توګه د نوروز د جشن پرمهال، د برکت، نوي ژوند او سمسورتیا د نښې په توګه پخېږي.
باور دا دی، چې سمنک د اریایانو له دورې راهیسې دود و او د غنمو جوانې د ودې، زرغونتیا او نوي ژوند نښه ګڼل کېده، نو له همدې امله یې د پسرلي له را رسېدو سره پخول.
د هخامنشیانو او ساسانیانو په زمانه کې غنم د برکت او شتمنۍ نښه ګڼل کېده، نو خلکو د حاصلاتو د ښهوالي لپاره سمنک پخاوه.
له اسلام وروسته هم دې دود دوام وکړ او مسلمانانو دا خواړه د برکت، روغتیا او قوت د سرچینې په توګه منلی دی.
د معلوماتو پربنسټ، دا مهال په ټوله نړۍ کې څه باندې ۳۰۰ میلیون وګړي نوروز نمانځي.
که څه هم پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د نوروز رخصتي له منځه تللې او د دې ورځې ځانګړی لمانځل منع شوی، خو تر دې وړاندې د کابل او مزار په ګډون په ګڼو ولایتونو کې په شاندارو مراسمو سره دغه ورځ نمانځل کېده.
نڅاوو، مېلو، د کورنیو ګډون او د بېلابېلو لوبو ترسره کولو به په کابل او مزارشر کې د دغې ورځې نمانځلو ته نوره ښکلا هم وربخښله.
د تېر جمهوري نظام د ملي امنیت پخوانی رییس معصوم ستانکزي د نوي ۱۴۰۴ لمریز کال په مناسب او ددغه کال د نمانځنې د جشن په موخه هیله څرګنده کړې چې نوی کال د مېرمنو محرومیت پای ته ورسوي.
نوموړي همدا راز زیاته کړې، د هېواد د خلکو وقار او ویاړ د عدالت په رڼا کې په یووالي او اتفاق کې دی، نه په منافقت او خود غرضۍ کې.
نوروز هر کال د هېواد په بېلابېلو سیمو کې نمانځل کېده، مګر پر هېواد د طالبانو له بیا واکمنیدو وروسته دغې ډلې پرې بندیز لګولی.
معصوم ستانکزي پر اېکس لیکلي: « د رب العالمین رحمت دې د روژې په دې مبارکه میاشت او د دې کال په پیل کې پر ټولو وي، د هېواد د شریفو مېرمنو دردناک محرومیتونه دې خدای پای ته ورسوي. د هېواد د خلکو وقار او ویاړ د عدالت په رڼا کې په یووالي او اتفاق کې دی، نه په منافقت او خود غرضۍ کې.»
که څه هم د کب میاشت هرکال ۲۹ ورځې وي او له هغه وروسته د وري لومړۍ نېټه د نوروز ورځ وي؛ خو سږ کال طالبانو اعلان وکړ، چې د کب میاشت ۳۰ورځې ده او نوی کال به سبا د جمعې په ورځ پېل شي.
خو په ایران، تاجکستان او نورو هېوادونو کې نوی لمریز کال نن پېل شو.
یاده دې وي چې په افغانستان د طالبانو بیا واکمنېدو سره دغې ډلې د ښځو د د زده کړو ترڅنګ په یو شمېر دودیزو میلو هم بندیز ولګوه چې یو په کې د نوي کال جشن وو چې د کال په لومړۍ ورځ په ټول هېواد کې هېوادوالو مېلې او خوښۍ کولې خو طالبانو دغه میلې او جشن ناروا وبلل او سخت بندیز یې پرې ولګوه.
د جمعت اسلامي ګوند مشر او د بلخ ولایت پخواني والي عطاء محمد نور د نوي ۱۴۰۴ کال په مناسب ویلي، څلور کاله وشول چې طالبانو افغانستان کې د نوي کال په نمانځلو بندیز لګولی او دغه جشن نه دی نمانځل شوی. مګر هغه ورځ لرې نه ده چې بیا دغه کال په شاندارو مراسمو ونمانځو.
عطامحمد نور د نوي کال د مبارکۍ ترڅنګ ویلي چې نوی کال د ژمي د سختې سړې هوا وروسته، د زړښت له ایرو څخه د ویاړلي طاووس په څېر راپورته کیږي او د کایناتو په پراخوالي کې د امید او ژوندي کیدو پیغام خپروي.
نوموړي د طالبانو لهخوا ددغه ورځې د نمانځنې بندیز ته په غبرګون کې پر اېکس لیکلي: «دا څلورم نوروز دی چې پر نمانځلو یې بندیز دی خو د شیطان له شر څخه به خلاص شوو. سوله او ارامي به بیرته راشي او موږ به یو ځل بیا دا تاریخي جشن په ګډه په شانداره ډول ولمانځو.»
نور زیاتوي: «موږ د کال د پیل هرکلی په ښه فال نیسو او هیله لرو چې دا کال به د تیارو د لرې کولو او د رڼا د راڅرګندېدو کال وي او د خلکو د هیلو او ارمانونو سهار به زموږ په خاوره کې هر ځای راڅرګند شي. »
د عطا محمد نور په وینا نوی کال یوازې یوه جشن نه دی، بلکې د خلکو ترمنځ د دوستۍ، سولې او یووالي پیغام هم دی. او لکه څنګه چې زوړ کال نوي کال ته لاره هواروي، دا د زړونو لپاره د کرکې څخه د پاکولو فرصت برابروي.
که څه هم د کب میاشت هرکال ۲۹ ورځې وي او له هغه وروسته د وري لومړۍ نېټه د نوروز ورځ وي؛ خو سږ کال طالبانو اعلان وکړ، چې د کب میاشت ۳۰ورځې ده او نوی کال به سبا د جمعې په ورځ پیل شي.
خو په ایران، تاجکستان او نورو هېوادونو کې نوی لمریز کال نن پیل شو.