په کندهار کې طالبانو د پاسپورټ لپاره انلاین نوم لیکنې بندې کړې

د روسیې د مایع ګاز پرصادراتو د اروپايي ټولنې بندیزونه د اوکراین خلاف جګړې په غبرګون کې د ډسمبر پر۲۰مه پلي شول. دا محدودیتونه تېر کال د پولنډ له خوا وړاندیز شوي وو.

مایع پټرولیم ګاز (LPG) چې له پروپان او بيوتان څخه جوړ دی، اکثره د موټرو سون، کورونو د تودوخې او نورو پتروکیمیاوي موادو د تولید لپاره کارول کېږي.

د صنعت سرچینې وایي، دقزاقستان له کازروزګاز شرکت سره په ګډه د روسیې له تولیدي فابریکو د اورګاډي له لارې د مایع ګاز صادرات د جنورۍ او فبرورۍ په ترڅ کې د تېر کال په پرتله ۸۰سلنه زیات شوي، چې ۱۴۰ زره متریک ټنو ته رسېدلي دي.

د افغانستان لپاره، چې د سیمې تر ټولو لوی مصرفوونکی دی، د همدې مودې په جریان کې صادرات ۵۲ سلنه زیات شوي، چې ۷۱ زره ټنو ته رسېدلي دي.

سوداګر تمه لري، چې افغانستان ته د مایع ګاز د نورو صادراتو لپاره پراخ فرصت موجود دی. د ارزونو له مخې، افغانستان هر کال شاوخوا ۷۰۰ زره ټنه مایع ګازته اړتیا لري.

هغه د ټرمپ د ملي امنیت سلاکار مایک والټز او د دفاع وزیر پیټ هیګسیټ په ګډون د جګپوړو امریکايي چارواکو د سګنال په چټ کې د اتلانټیک مجلې مسوول مدیر جیفري ګولډبرګ د ناڅاپي ګډون په اړه وویل، چې د ټرمپ اداره دغه تېروتنه مني.

جینینګز وویل، « موږ د جګړې د پلانونو جزییات نه دي لیدلي او لا هم دا بحث شته چې دا څومره حساس و. خو زه فکر کوم د یادونې وړ ده چې سپینه ماڼۍ وتوانېده خپله تېروتنه ومني، ووایي چې دوی به ترې زده‌کړه وکړي او هڅه کوي هغه تخنیکي ستونزې حل کړي چې دا حالت یې رامنځته کړ».

هغه زیاته کړه، « زه فکر کوم دا یو مثبت اقدام دی چې حکومت وایي، هو، تېروتنه وشوه. موږ به یې اصلاح کړو، دا به بیا تکرار نه شي».

نوموړي وویل، « دا خبره په تېرو پوځي او ملي امنیتي ناکامیو کې بېسارې ده، چیرې چې نه څوک مسوول وبلل شول، نه څوک له دندې ګوښه شو او نه هم چا خپلې تېروتنې ومنلې».

سکاټ جینینګز وویل چې ټرمپ او والټز په دې اړه یو سخت بحث کړی و .

نوموړي وايي، دا د بایډن له ادارې سره توپیر لري، چې هیڅکله چا پکې خپله تېروتنه ونه منله او نه هم څوک مسوول ونه بلل شول.

یادې سرچینې، چې نه یې غوښتل نوم یې واخستل شي، وویل چې د امریکا د عدلیې وزارت تر تعقیب لاندې کسانو له نوملړه د حقاني شبکې د ځینو غړو نومونه لرې کول د ګلېزمن د خلاصون توافق یوه برخه وه.

سرچینې زیاته کړه چې د یرغمل کسانو په چارو کې د ډونالډ ټرمپ استازي ادم بولر د نظامي ځواک د کارولو وړاندیز کړی و، خو د ټرمپ د نږدې کسانو سخت مخالفت دا طرح رد کړه او پر ځای یې له طالبانو سره د مذاکراتو او امتیاز ورکولو لاره غوره کړه.

په تېرو دریو کلونو کې څو امریکايي وګړي د طالبانو یا له دې ډلې سره تړلو شبکو له خوا برمته شوي دي. د هغوی خلاصون ډېری د واشنګټن له خوا د مهمو امتیازونو په بدل کې تر سره شوی.

د امریکا د سمندري ځواکونو پخوانی افسر مارک فریکس، چې شاوخوا دوه کاله په افغانستان کې برمته و، په ۲۰۲۲ کال کې د بندیانو د تبادلې د معاملې په ترڅ کې خوشی شو.

په دې معامله کې امریکا د طالبانو یو لوړپوړی غړی او د ملا عمر نږدې متحد او د نشه‌يي توکو په قاچاق تورن بشیر نورزی خوشی کړ.

وروسته طالبانو د یوې هوکړې له لارې رایان کوربت (مرستندوی) او ویلیام مک‌کنټي (امریکایي وګړی) خوشي کړل.

طالبانو هغه مهال ادعا وکړه چې امریکا په بدل کې خان محمد خوشی کړی. خان محمد د کلیفورنیا په ایالت کې د نشه‌يي توکو د قاچاق او افراطیت له امله په عمر بند سزا محکوم شوی و.

دا لومړی ځل نه دی چې د حقاني شبکې نوم د امریکايي یرغمل وګړو له قضیو سره تړل کېږي.

د افغانستان امریکايي پوهنتون استاد کوین کینګ، چې په۲۰۱۶ کال کې طالبانو برمته کړی و، د امریکا او طالبانو د بنديانو تبادلې یو بل مثال دی. هغه له خپل استرالیایي همکار ټیموتي ویکس سره یو ځای د ۲۰۱۹ کال په نومبر کې له درې کلونو بند وروسته، خوشی شو.

د دې معاملې په ترڅ کې د افغانستان پخواني حکومت د امریکا تر فشار لاندې د انس حقاني په ګډون درې لوړپوړي طالبان خوشي خوشې کړل.

د ملګرو ملتونو دغه استازي د چارشنبې په ورځ پرخپل اېکس ولیکل چې دی د افغان ښځینه فوټبالرانو تر څنګ ولاړ دی او له دوی ملاتړ کوي.

هغه زیاته کړه، « زه د ورزش او حقونو ایتلاف له غوښتنې ملاتړ کوم، چې له فیفا یې غوښتي د ښځو پر ضد د سیستماتیکو محدودیتونو پر وړاندې قاطع دریځ ونیسي. همدارنګه، زه غواړم جلاوطنه افغان ښځینه فوټبالرانې چې په افغانستان کې له لوبو منع شوې دي، په نړیوالو سیالیو کې برخه واخستلای شي».

له دې وړاندې، د ورزش او حقونو ایتلاف هم له فیفا غوښتنه کړې وه چې د افغان ښځینه فوټبالرانو پر ضد سیستماتیک تبعیض ودروي اونړیوالو سیالیو ته د دوی د بیرته ستنېدو لپاره ګام واخلي.

یو شمېر نړیوالو بنسټونو لکه د بشر حقونو څارډلې هم د یوه رپوټ په خپرولو سره له فیفا غوښتنه کړې چې سیالیو ته دجلاوطنه افغان ښځینه فوټبالرانو د بیرته ستنېدو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي.

فیفا په دې وروستیو کې په یو لیک کې ټینګار کړی چې د افغانستان د ښځینه فوټبالرانو وضعیت جدي څاري.

په لیک کې فیفا ویلي، « د ښځو فوټبال ملاتړ زموږ د ماموریتونو په سر کې دی او موږ هڅه کوو چې فوټبال ته د افغان ښځو او نجونو د لاسرسي لپاره عملي او دوامدارې لارې پیدا کړو».

په کابل کې د یوناما دفتر د چهارشنبې په ورځ په افغانستان کې د نجونو پر وړاندي د زده کړو د بندیزونو اړوند د خواشینۍ په يوه اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو دغه کړنې د نجونو ترڅنګ د هېواد راتلونکې سوکالۍ ته هم زيان اړوي.

په خبرپاڼه کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او د یوناما مشرې روزا اوتنبایوا له قوله ویل شوي: «په افغانستان کې نوی ښوونيز کال پيل شو خو بیا هم په ټولګيو کې د نجونو له څرګند او زیان رسوونکي نشوالي سره. دا کړنه نه یوازې د دوی راتلونکی زيانمنوي بلکې د ټولو افغانانو سولې او سوکالۍ ته هم زيان رسوي.»

د یوناما مشرې ناهيلې وښوده، چې طالبان د یوې جګړه ځپلې ټولنې غوښتنې له پامه غورځوي.

هغې د همدې بنديزونو د لرې کېدو غوښتنه وکړه.

روزا اوتنبایوا له نړيوالې ټولنې څخه د افغانستان د لرې کېدو یو لامل پر زده کړو د طالبانو همدا بندیزونه یاد کړي دي.

«دا بندیزونه یو له هغو اصلي دلایلو دي، چې افغانستان يې په دوامداره توګه له نړيوالې ټولنې څخه د انزوا لور ته وړی دی.»

هغې له مرستندویه ټولنو څخه غوښتنه وکړه، چې د پوهې په برخه کې د افغان خلکو ملاتړ وکړي.