سپینه ماڼۍ: محکمې به په امریکا کې د افغان کډوالو دوسیې وڅېړي

د امریکا د ملي امنیت سلاکار له «جسټ ده نیوز» سره په مرکه کې ویلي، چې د ټرمپ ادارې تر اوسه پورې د ترهګرو ډلو ۷۴ پېژندل شوي مشران وژلي دي.

یاد امریکايي چارواکي د دغو ترهګرو ډلو د مشرانو د هویت او دا چې له کومه ځای یې په نښه کړي جزیات نه دي ورکړي.

واشنګټن پوسټ څه موده وړاندې راپور ورکړی و، چې افغانستان مایک والټز ته ډېر اهمیت لري.

د راپور له مخې، مایک والټرز ویلي چې پر امریکا د بل برید انتظار نه شي کولی.

والټرز په وار وار په مرکو، ټلویزیوني بحثونو او لیکنو کې خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې ترهګر هڅه کوي چې بیا منظم شي، او پر امریکا د سپټمبر د یوولسمې د بریدونو په څېر نور بریدونه وکړي.

ښاغلي والټز په خپله ټلویزیوني مرکه کې زیاته کړه، چې د ټرمپ ادارې تر اوسه پورې ۴۵هغه امریکايي وګړي، چې د نړۍ د بېلابېلو هېوادونو او رژیمونو له خوا زنداني شوي وو، بېرته امریکا ته ستانه کړي دي.

د یادولو وړ ده، چې د ټرمپ ادارې په دې وروستیو کې دوه امریکايي وګړي د طالبانو له زندانونو خوشې کړل.

هغې عرب نیوز سره په خبرو کې ویلي: «موږ هیڅکله فکر نه کاوه، چې بېرته به افغانستان ته ستانه شو.»

هغه وایي: «کله چې مې مور او پلار وویل، چې موږ باید افغانستان ته کډه شو؛ موږ ډېر ژړل.»
نازمین خان چې په افغانستان کې د اوسېدو لپاره هیڅ سرپناه نه لري؛ د خپلې کورنۍ له شپږو نورو غړو سره د تورخم په (عمري پنډغالي) کې په یوه خېمه کې مېشته ده.
نوموړې وروسته له هغه خپل هېواد ته ستنېږي، چې اسلام اباد په تېرې مارچ میاشت کې د بې اسناده او اې سي سي کارت لرونکو افغانانو د اېستلو اعلان وکړ.
ډېری افغان کډوال د پرله پسې جګړو او ناورینونو له امله پاکستان ته کډه شوي وو.
د پاکستان حکومت وایي، چې د اپرېل له لومړۍ نیټې شاوخوا ۱۰۰ زره افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د نازمین خان کورنۍ په ۱۹۶۰ کال کې له افغانستان نه پاکستان ته کډه شوې وه. د نوموړې څلور وروڼه او یوه خور هم په پاکستان کې زېږېدلي دي.
هغه وایي: «په څو ورځو کې به موږ په ننګرهار ولایت کې ځانته د کرایې لپاره کور ولټوو.»
هغه په اردو ژبه خبرې کوي او د افغانستان په رسمي ژبو هم نه پوهېږي.
په راپور کې راغلي، چې په دغه خېمه کې نوموړې او د هغې د کورنۍ وضعیت خورا کړکېچن دی او کافي اسانتیاوې هم نه لري.
نوموړې چې د پاکستان په پنجاب ایالت کې اوسېده، اوس په افغانستان کې خپلو زده‌کړو او د ازادۍ محدودیتونو له امله خورا اندېښمنه ده.

له ۲۰۲۳ کال راهیسې د پاکستان حکومت افغانستان ته داسې کډوال ستانه کړي، چې اصلآ افغانستان نه پیژني او نه یې له دود او کلتور سره بلد دي.

تر ډیره بریده دا اندیښنې هم شته چې د پاکستان حکومت غواړي د کډوالو په منځ کې افغانستان ته نامعلومې او نا پیژاندې کورنۍ ولیږدوي او په راتلوونکي کې ترې په وسله والو ډلو کې استفاده وکړي.

دغه سازمان په ایکس پاڼه د یوه پیغام په خپرولو سره ټینګار کړی، چې د اقلیم د بدلون د پایلو پر وړاندې د افغانستان له خلکو ملاتړ کوي.

په خبرپاڼه کې راغلي: «اروپايي ټولنه د نوښتګرو او اقلیم بدلون پر وړاندې د مبارزې پروګرامونو سره د افغانانو ملاتړ کوي.»

د اروپایی ټولنې په وینا، د اغا خان پرمختیایي بنسټ په همکارۍ د «ژوند» په نوم پروژه پلي کوي، چې موخه یې د اقلیم په اړه لارښوونه شوې کرنې ته وده ورکول، کروندګرو ته باکیفیته تخمونو ته لاسرسی او د اوبو د کمښت په وړاندې د مقاومت لوړول دي.

د دغې خبرپاڼې له مخې، تر اوسه پورې څه باندې ۷۰ زره کسانو د لارښوونه شوې کرنې په برخه کې روزنه ترلاسه کړې ده.

اروپایي ټولنه زیاتوي، چې د «اې ایف سي» موسسې په ملګرتیا یې د «ځمکې» په نوم یوه پروژه تمویل کړې، کومه چې د څارویو پاملرنې، کار موندنې، او په غیرې موسمي باغدارۍ تمرکز کوي.

سربیره پردې، اروپايي ټولنه د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان، د کډوالۍ نړۍوال سازمان او د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام په ګډون د نړۍوالو سازمانونو په همکارۍ د «افغاني ټولنې د مقاومت» په پروژو کې شامله ده.

په دې پروژو کې د لارښوونه شوې کرنې لارې چارې چمتو کول، د بندونو پلټنه، او بازار ته د لاسرسي سړکونو جوړول شامل دي.

اروپایي ټولنه وایي، چې له اغا خان پرمختیایي شبکې سره په ګډه به د بدلېدونکې انرژۍ، مېرمنو ته د کار موندنې او د اقلیم په وړاندې مقاومت لرونکې کرنې د ترکیب له لارې د افغان کلیوالو ژوند پیاوړی کړي.

احدي له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په مرکه کې د سې شنبې په ورځ وویل، د افغانستان بانک کنګل شوې پیسې د بانکي چارو لپاره هغه وخت استفاده کېدای شي، چې په افغانستان کې نورمال حکومت رامنځته شي.

د نوموړي په وینا، له دې پیسو څخه د دولت د ځینو بېړنیو اړتیاو لپاره هم په هغه صورت کې چې دولت یې له جوګې نه شي وتلی، هم استفاده کېدای شي.

احدي دغه راز زیاته کړه، که څه هم طالبان له ډېر شمېر هېوادونو سره اړیکې لري، خو د دغې ډلې حکومت تراوسه هم د نړۍ د هېوادونو له خوا په رسمیت نه دی پېژندل شوی.

د نوموړي په وینا: «دا چې تراوسه پر طالبانو بندیزونه شته نو دا نورمال حالت نه دی او د افغانستان د مرکزي بانک پیسې به تر هغه کنګل وي، ترڅو چې افغانستان کې یو نورمال حالت او حکومت نه وي رامنځته شوی.»

د احدي په وینا، تراوسه دغه صندوق له ۴۰۰ مېلیون ډالرو څخه زیاته ګټه کړې.

ښاغلي احدي دا هم وویل، چې طالبانو له دغه صندوق سره مستقیمه اړیکه نه ده نیولې، ان په هغه وخت کې چې طالبان له اسیایي بانک څخه ۲۹ مېلیون ډالر قرضداره و.

د احدي په وینا، که چیرې دغه پیسې طالبانو نه وای ورکړې دوی مجبوره و، چې له اماني صندوق څخه دغه پیسې ورکړي.

احدي وایي، له اماني صندوق څخه طالبانو یا هم د افغانستان بانک ته پیسې نه شو ورکولی، خو کولی شو داسې یې مصرف کړو چې ګټه یې عمومي نظام ته ورسېږي.

هغه د بېلګې په توګه وایي:‌ «که موږ بانک نوټ چاپوو نو ګټه یې اقتصادی سیسټم، بازار او د خلکو معاملو ته رسېږي، چې ګټه یې غیر مستقیم مرکزي بانک ته هم رسېږي خو مستقیم موږ د مرستې اجازه نه لرو.»

احدي د دې پوښتنې په ځواب کې چې که طالبان له اماني صندوق څخه د مرستې غوښتنه وکړي، نو دغه مرستې به وشي او کنه؟ وویل: «زه په دې عقیده یم چې دا مهال شدید ضرورت شته اما طالبانو تر اوسه دغه غوښتنه نه ده کړې. که چیرې دوی غوښتنه وکړي نو موږ به یې هیات ته راجع کړو زه نه پوهېږم چې پرېکړه به څه وي خو زما په نظر دا عاجل ضرورت دی او باید دغو خلکو سره مرسته وکړو.»

که څه هم نوموړی وایي، چې طالبانو له اماني صندوق څخه د مرستې غوښتنه نه ده کړې، خو یادې ډلې په ځلونو د متحده ایالتونو له حکومته غوښتي، چې د افغانستان ټولې کنګل شوې څه باندې نهه نیم مېلیارده ډالر دې دوی ته ازادې کړي‌ او د دوی تر واک لاندې د افغانستان بانک ته دې وسپاري.

دوی ټینګار کوي، چې د افغانیو د ثبات او د دوی تر واک لاندې د افغانستان اقتصاد لپاره د کنګل شوې شتمنۍ ازادېدېدل ورته ګټور دي.

د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې وروسته له هغې چې پخوانی جمهوري نظام وپرځېده؛ امریکا او ځینو لوېدیځو هېوادونو له دې کبله چې د طالبانو له لاس وهنې لرې پاتې شي د افغانستان ۹.۵ مېلیارده امریکایي ډالره شتمنۍ یې کنګل کړې.

د دغو شتمنیو څخه اووه مېلیارده یې په نیویارک کې د امریکا فدرالي زېرمو کې ساتل کېدې، چې له دغو مرستو ۳.۵ مېلیارده ډالر بیا په سویس کې د افغانستان اماني صندوق ته سپارل شوي دي.

اماني صندوق ته دغه مرستې د جوبایډن ادارې له لوري له دې کبله وسپارل شوې؛ څو پرې افغانستان کې روان بشري ناورین حل شي او په بېلابېلو برخو کې ولګول شي.

د مقاومت جبهې یوې باوري سرچینې افغانستان انټرنشنل ته د دغو اختلافو یو لامل د نوموړې شورا د اجراییوي مشر په توګه د عمر داوودزي ټاکل‌ کېدل بللي دي.

عمر داوودزي د حامد کرزي او محمداشرف غني په حکومتونو کې د کورنیو چارو وزیر په ګډون په لوړو بستونو کې کار کړی دی.

د احمد مسعود په مشرۍ د مقاومت جبهې د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د افغانستان د ژغورنې لپاره د مقاومت ملي شورا له‌خوا د جوړښت، پالیسيو او مدیریتي تګلارو اړوند مواردو نه‌رعایت، «د ولس او د طالبانو مخالفو جریانونو» په ګټه نه‌دي.

ورته مهال، د صلاح‌الدین رباني په مشرۍ اسلامي جمعیت ګوند د مقاومت جبهې له‌خوا د افغانستان د ژغورنې له ملي شورا سره د همکارۍ پای ته رسېدو په تړاو وویل: «هغه اصول چې د افغانستان د ژغورنې ملي شورا له لارې مطرح شوي د سیاسي، تخنیکي دلایلو او زموږ د خلکو د ټاکنیزې حوزې د اوسنیو واقعیتونو له امله نه‌شي ساتل کېدای. موږ د دغه بنسټ د انتخابونو په هېڅ پرېکړو کې نه یو او نه به هم اوسو.»

د افغانستان د ازادۍ جبهې هم په ډاګه کړې، چې د افغانستان د ژغورنې لپاره په ملي شورا کې د دغې جبهې غړيتوب «یوازې یوه اوازه» ده او دا یې په کلکه رد کړې ده.

نوموړې جبهې ویلي، چې تر اوسه پورې په هېڅ داسې سازماني اېتلاف یا سیاسي تړون کې شامله نه‌ده.

د ازادۍ جبهې همداراز زیاته کړې، چې د جبهې په منشور کې شته اصولو ته په پام، د هېواد له اوسني وضعیته د وتلو لپاره د طالبانو له مخالفو غورځنګونو سره د هر ډول همکارۍ ته چمتو ده.

یادې جبهې ویلي، چې د بېلابېلو سیاسي او مدني جریانونو په ګډون د ویانا په بهیر کې برخه اخیستل او همداراز د افغانستان له مقاومت جبهې سره همغږي د طالبانو په مخالفو جریانونو کې د دغې جبهې د فعالې ونډې ښکاره بېلګې دي.

د تېرکال په لېندۍ میاشت کې د طالبانو مخالفو مشهورو څېرو د «افغانستان د ژغورنې لپاره ملي شورا» په نوم یو سیاسي اېتلاف جوړ کړ.

مارشال دوستم، احمد مسعود، کریم خلیلي، عمر داوودزی، رحمت‌الله نبیل، محمد محقق، عبدالرب رسول سیاف، اسماعېل خان، تادین خان، صادق مدبر، صلاح‌الدین رباني او عطا محمد نور د دغه اېتلاف مهم کسان یادېږي.

یونس قانوني، راحله دوستم، سرور دانش، شاه جهان، او عبدالحق شفق د دې شورا نور غړي دي.

د یادونې ده، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د دغې ډلې خلاف یو شمېر جریانونه او غورځنګونه جوړ شوي دي.

په افغانستان دننه او بهر کې سیاسي ډلو په ځلونو له طالبانو څخه غوښتي، چې بین‌الافغاني مذاکرات پیل کړي، خو د دغې ډلې له‌خوا رد شوي دي.