د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په هلمند او نورستان کې شاوخوا ۱۵۰۰ زدهکوونکو ته د «فکري او اصلاحي» پروګرامونو ترڅنګ د کمپیوټر، ژبو، ژورنالیزم او ویناوالۍ زدهکړې برابروي؛ خو په همدې مهال نجونې له شپږم ټولګي پورته له رسمي زدهکړو او ورته ښوونیزو فرصتونو محرومې دي.
د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت وايي، په هلمند کې د دغه وزارت اړوندو ښوونیزو مرکزونو کې شاوخوا ۱۳۰۰ زدهکوونکو ته د «فکري او اصلاحي» پروګرامونو ترڅنګ د کمپیوټر، عربي او انګلیسي ژبو د زدهکړې زمینه برابره شوې ده.
دغه وزارت وايي، په نورستان کې هم شاوخوا ۲۰۰ زدهکوونکو ته د یادو پروګرامونو ترڅنګ د ژورنالیزم، ویناوالۍ، انګلیسي ژبې او کمپیوټر زدهکړې ورکول کېږي.
د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په خبرپاڼه کې ویلي چې د ځوانانو «فکري روزنه» او د عصري زدهکړو زمینه برابرول یې له کاري لومړیتوبونو څخه دي او هڅه کوي چې ځوانان د دیني علومو ترڅنګ په عصري علومو او مسلکي مهارتونو هم سمبال شي.
خو د طالبانو د دې پروګرامونو په اړه منتقدین وايي، د «فکري او اصلاحي» زدهکړو تر نامه لاندې ځینې پروګرامونه یوازې ښوونیزه بڼه نه لري او د طالبانو د نظرونو او تبلیغاتو د خپرولو لپاره هم ترې ګټه اخیستل کېږي.
دوی ادعا کوي چې په ځینو پروګرامونو کې زدهکوونکي په سیاسي او ایډیالوژیکو موضوعاتو کې ښکېلېږي او له هغوی څخه په تمثیلي ټوټو کې هم کار اخیستل کېږي چې د جګړې، نښتو او تاوتریخوالي صحنې پکې نندارې ته وړاندې کېږي.
په ورته وخت کې، د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د دغو پروګرامونو ګډونوال یوازې ناریه زده کوونکي دي، خو د افغانستان د نجونو د زدهکړو اوسنی وضعیت ښيي چې نجونې له شپږم ټولګي پورته له رسمي زدهکړو او ورته پروګرامونو محرومې دي.
د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق (یونیسف) وايي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې په افغانستان کې له ۲،۶ میلیونو ډېرې نجونې له ثانوي زدهکړو محرومې شوې دي. دغه سازمان افغانستان په نړۍ کې یوازینی هېواد بللی چې نجونې او ښځې پکې له ثانوي او لوړو زدهکړو څخه په عملي ډول منع دي.
یونیسف وايي، نجونې د ۲۰۲۱ کال له سپټمبر راهیسې له شپږم ټولګي وروسته له رسمي زدهکړو منع شوې دي، او ښځې د ۲۰۲۲ کال له ډسمبر راهیسې پوهنتونونو ته له تګ څخه هم منع دي.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې هم ویلي چې د نجونو او ښځو پر زدهکړو محدودیتونو د هغوی د مهارتونو د ترلاسه کولو او د کار په بازار کې د ګډون فرصتونه کم کړي دي. د دغه بنسټ د ۲۰۲۴ کال د جنسیتي شاخص له مخې، د ۱۸ تر ۲۹ کلونو نږدې ۷۸ سلنه افغانې ښځې نه په زدهکړو، نه په کار او نه هم مسلکي روزنه کې شاملې دي؛ په نارینهوو کې دا کچه ۲۰ سلنه ښودل شوې ده.
په دې توګه، د طالبانو له خوا د ځوانانو لپاره د عصري زدهکړو او مسلکي مهارتونو د برابرولو اعلانونه په داسې وضعیت کې کېږي چې د هېواد د نفوس یوه لویه برخه، یعنې نجونې او ځوانې ښځې، له ورته زدهکړیزو فرصتونو څخه له شپږم ټولګي وروسته بېبرخې دي.
