دوه جلا بیانونه؛ د طالبانو او نوي ډیلي ترمنځ ټیلفوني مکالمه که محتاطانه چلند؟

په ایران کې د افغانستان پخواني سفير عبدالغفور لېوال د پنجشنبه په ورځ (د غويي ۲۵مه) پر خپله اېکس پاڼه د حزب اسلامي د مشر ګلبدين حکمتیار وروستيو څرګندونو ته په اشارې لیکلي: «ډاډه اوسئ، د هېڅ هېواد په تجزيه به افغانستان تجزيه نه شي.»

لېوال زياتوي، چې پخوا هم «مصنوعي ګاونډی» دوه ټوټې شوی او بیا به هم کيږي.

د نوموړي په خبره، چې د ګاونډي پر خلاف افغانستان یو پياوړی ملت لري.

هغه لیکلي: «خير که افغانستان سیاسیون، مشران، دولت او پوځ نه لري؛ خو د ګاونډي پر خلاف یو پیاوړی ملت لري.»

د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار په خپله تازه لیکنه کې ويلي،چې که د بلوڅانو په نامه یو خپلواک هېواد جوړېږي، یواځینی ګټونکی به هند وي.

حکمتیار وايي، « دا حالت يوازې پاكستان نه بلكي افغانستان او ايران یې هم نه شي منلى. په دې سيمه كي فقط هند هغه هېواد دی چي كېداى شي دا حالت د ځان په ګټه وانګېري.»

د حکمتیار په باور، له پاکستان نه د بلوچستان بېلتون به د ایران او افغانستان بلوڅان هم له دغه خوځښت سره یوځای کېدو ته وهڅوي.

حکمتیار ویلي، د پاکستان تجزیه به د ټولې سیمې د نقشې د تغییر او د افغانستان د تجزیې مقدمه وي.

په کوټه کې په یوه غونډه کې د وینا پر مهال، بګټي وویل چې د "ښه" او "بد" وسله والو ترمنځ توپیر نور شتون نلري.

د یو لوړپوړي پاکستانی چارواکي له لورې د ښه او بد وسله والو ترمنځ د توپير د لمنځه وړلو خبره داسې مهال کیږي چې تر دې وړاندې په پاکستان کې وسله والې ډلې د (ګوډ او بیډ) په نومونو یادېدې چې په کور دننه یې سخت غبرګونونه راولاړ کړي وو.

بګټي وویل: "هغه کسان چې یو وخت یې د پاکستان د ویشلو هڅه کوله له غمجنې پای سره مخ شول،" هغه له روڼ اندو وغوښتل چې د هغه څه په وړاندې خپل غږ پورته کړي چې نوموړی یې د یوې بې معنی شخړې په توګه یادوي.

بګټي خبرداری ورکړ چې د بلوچ بیلتون غوښتونکو غورځنګ د ناکامه کردانو مبارزې په څیر د پای ته رسیدو له ګواښ سره مخ دی.

د بلوچستان وزیر اعلی ټینګار وکړ چې سوله او د قانون حاکمیت مهم دی او د تاوتریخوالي په ځای باید یادې وسله والې ډلې د سولې لار غوره کړي.

د ملي امنیت پخواني رییس رحمت الله نبیل پر خپله اېکسپاڼه لیکلي، د دین سخت دریځ او سیاسي نظر د اسلام له نامه لاندې په ځینو عربي هېوادونو کې وده وکړه، ورو ورو نورو ټولنو ته خپور شو او دا ډول تعبیر چې دین ته له سیاسي، سخت‌ دریځه او جګړه‌طلبه لیدلوري ګوري، له کلونو راهیسې د «جهاد»، «اسلام په خطر کې دی» او «دین په خطر کې دی» په څېر شعارونو له لارې پر افغان ولس تحمیل شوی دی.

نوموړی وايي، دغه مفکوره کله د خلکو د دیني احساساتو له لارې، کله د زور او فشار له لارې او کله هم د مقدسو ارزښتونو تر سیوري لاندې پراخه شوې ده او بالاخره یې تر ټولو درنده بیه افغان ولس ورکړه.نبیل وايي، د دین داسخت او سیاسي نظر زموږ پر خلکو باندې د «جهاد» او «اسلام په خطر کې دی» په څېر شعارونو سره شوی دی.

نوموړی وايي، هغه هېوادونه چې د سخت دریځه اسلام مفکورې ته یې په لویو لګښتونو وده ورکوله اوس یو په بل پسې له هغې مفکورې ځان ګوښه کوي او یوازې افغانستان لا هم پر هغه مفکوره ولاړ پاتې دی.

نوموړی وايي، وخت رسیدلی، چې یوه نوې لاره غوره شي او دین د سخت دریځۍ له بند څخه وژغورل شي.

جی شنکر د پنجشنې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې د طالبانو د بهرنو چارو له وزیر امیرخان متقي سره یې ښې او رغوونکې خبرې وکړې.

نوموړي زیاته کړې: « د پهلګام ترهګریز برید په اړه د متقي له خوا د غندنې مننه کوم. د هند او افغانستان ترمنځ د بې‌باورۍ رامنځته کولو لپاره وروستیو دروغجنو او بې‌اساسه راپورونو ته د هغه د قاطع رد هرکلی وایم».

شنکر زیاته کړې چې هند د افغان ولس سره تاریخي دوستي لري او د افغانستان د پرمختیايي اړتیاوو ملاتړ ته دوام ورکوي.

د هند او پاکستان ترمنځ د شخړې پرمهال پاکستان دعا وکړه، چې هندي توغندي په افغانستان کې هم لګېدلي، خو طالبانو دغه رپوټونه رد کړل.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ۲۰۲۵ کال د می په ۱۳مه له سعودي عربستان نه خپل څلور ورځنی سفر پیل کړ، چې د قطر او متحده عربي اماراتو په ګډون یې ګڼې سیاسي، اقتصادي او تشریفاتي نندارې له ځان سره لرلې.

په دغه سفر کې د عربو ځمکه رښتیا هم په ټال وزنګېده، دا په نړۍ کې د تشریفاتو او ډېپلوماتیک عرف یوه شانداره ننداره وه، چې ټرمپ ته وړاندې شوه.

دا سفر، چې د ټرمپ د تجارتي او سیاسي لیدلوري انعکاس و، نه یوازې د نړۍوالو سوداګریزو تړونونو ډک و، بلکې د شاندارو پروټوکولو او دودیز درناوي نندارو ته هم ځانګړی شوی و.

د دغو نندارو او درناوي په لیدو د سبزعلي خان چاربېته رایادیږي چې وايي:

ښایسته و بې حسابه بلېده لکه مشال

ځمکه د مکې به زنګېدله لکه ټال

دا چاربېته د ابراهیم (ع) په وصف کې ویل شوې وه، کله چې هغه مکې ته راغلی و او له کړاوونو وروسته له نبوت سره مخ کېده.

د عربو له خوا ټرمپ ته شانداره پروټوکول د عربو ځمکه لکه د ټال وزنګوله او په نړۍ کې یې د ډېپلوماتیک پروټوکول یو نوی سبک پرېښود.

100%

سعودي عربستان: د سرې غالۍ شاهي مراسم

ډونالډ ټرمپ ته سعودي عربستان ته د راتګ پر مهال شاهي استقبال ورکړل شو. د ولعهد محمد بن سلمان له خوا د هوایي ډګر په دروازې کې شاهي لښکر استقبال وکړ. د ټرمپ موټریز کاروان چې د زرو کسانو له امنیتي ټيم سره یوځای و، د درنې سرې غالۍ له لارې قصر ته ورسول شو.

په شاهي قصر کې د هغه لپاره د عربو دودیزو نڅاګانو یوه ځانګړې ننداره ترسره شوه، چې پکې "عرضه" د تورو نڅا مهم رول درلود.

د ټرمپ لپاره ځانګړې طلايي ډوډۍ برابره شوې وه، چې د سعودي د سلطنتي کور دودیز خوراکونه او نادر خواړه پکې شامل وو.

سعودي مقاماتو د ټرمپ په درناوي ځانګړې شاهي تمغه هم ورکړ او هغه ته د اقتصادي همکاریو د پراخېدو په ویاړ یوه طلايي شمش یا د سرو زرو دړه هم ورکړل شوه.

100%

قطر: سایبر ټرک موټریز کاروان او د دوحې رنګینه شپه

ټرمپ د می په۱۴مه قطر ته ولاړ، چې هلته ورته د حیرانوونکي عصري استقبال تابیا شوې وه. د ده موټر سایبر ټرک (Cybertruck) و، چې د لوکسو موټرو یو قطار بدرګه کاوه.

په دوحه کې د امیر شیخ تمیم بن حمد ال ثاني له خوا د ټرمپ په ویاړ یوه شانداره ماښامنۍ (ګالا ډېنر) جوړه شوې وه. دغه مېلمستیا د سمندر پر غاړه د لوسیل ماڼۍ په انګړ کې وه، چې پکې مشهورو اشخاصو، سوداګرو او سیاستوالو څخه هم ګډون شوی و.

په مېلمستیا کې د قطري دود له مخې ورته "مجبوس"، "حریص" او نور خواړه وړاندې شول. دا ټول مراسم د شپې له لیزر نندارو، موسیقۍ او اورلوبو سره پای ته ورسېدل، چې د دوحې اسمان یې رنګین کړ.

بل خوا بیا په اماراتو کې د نجونو د وېښتو غورځول، شاهي نڅاوې او سندرو ټرمپ ته برابره شوې شاهي میلمستیا نوره هم خوندوره کړې وه.

شاهي پروتوکول یا سیاسي پیغام؟

د ټرمپ دا سفر که څه هم د اقتصادي تړونونو او پانګونو له نظره مهم و؛ خو تشریفاتي او پروټوکولي جزییات یې هم ډېر مهم پیغامونه انتقال کړل.

سعودي عربستان د ټرمپ په درناوي کې تر اوسه نادیده پروټوکولونه وکارول، چې له ۲۰۱۷ کال راهیسې ورته ساری نه و. قطر بیا ټرمپ ته نه یوازې سوداګریز فرصتونه برابر کړل، بلکې عصري درناوی یې هم ورته وکړ، چې له لوکس ټرانسپورټ تر شاهي مېلمستیاو پورې شامل و.

یوه خبره واضحه ده، خلیجي هېوادونه لا هم امریکا ته د اوږدمهالي او یوازیني قدرت په سترګه ګوري او غواړي له دغه هېواد سره خپلې اړیکې لا پیاوړې وساتي.

یو اسلام او دوه تعبیره

په عربي خاوره کې د می د میاشتې ننداره دا روښانه کوي چې سیاست او ډېپلوماسي یوازې ګټې پېژني.

عربان چې په نړۍ کې د اسلام سرلاري دي له لویدیځ سره د غښتلو اړیکو په لټه کې دي؛ خو برعکس په افغانستان کې بیا د اسلام په نوم حاکمه ډله له اسلام څخه کاملاً متفاوت انځور وړاندې کوي او له غیرمسلمانو ټولنو سره اړیکې مردودې ګڼي.

100%

عربان او لوېدیځ: واقع‌بیني که مصلحت؟

عرب هېوادونه لکه سعودي عربستان، قطر، امارات او نور د اسلام له نظره ځانونه "خادم الحرمين" او د اسلامي نړۍ مشران ګڼي، خو په عمل کې یې اړیکې له لوېدیځ سره ډېرې نږدې، هم‌مهاله او حساب شوي دي. مثالونه:

• سعودي عربستان له امریکا سره سلګونه میلیارده ډالره دفاعي تړونونه لري.
• قطر د امریکا تر ټولو لویه نظامي اډه لري (العدید).
• امارات له اسراییل سره هم رسمي اړیکې جوړې کړې.

عرب مشران، که څه هم دیني ژبه کاروي، خو سیاست ته د مصلحت، دوام او نړۍوال نظم له زاویې ګوري. دوی هڅه کوي چې خپل دیني ځایګی وساتي، خو د نړۍ له قدرتونو سره هم پریکون ونه کړي.

طالبان: د "کفر و اسلام" له زاویې د اړیکو پرېکون

ملا هبت الله او د طالبانو یو شمېر مشران، د نړۍوال سیاست پر ځای لا هم په جهادي نړۍ‌لید کې پاتې دي. د دوی لپاره سیاست نه، بلکې د دوی خپله جوړه شوې عقیده اصل ده. له همدې کبله:

• له امریکا سره مستقیمې اړیکې کفر ګڼي.
• د افغانانو د اړتیاو پر ځای، د "طاغوت، کفار، جهاد" مفاهیمو ته ارزښت ورکوي.
• سراج الدین حقاني که څه هم نرمه ژبه کاروي، خو لا هم د امریکا او بایډن په اړه تمسخريي دریځ لري.

دا لیدلوری د طالبانو د تاریخي، نظامي او مذهبي ذهنیت زېږنده دی، نه د اسلامي سیاست بشپړ استازیتوب.

پورته توپیرونو ته په کتو افغانستان له نړۍوالې انزوا سره مخ دی، اقتصادي بندیزونه یې ورځ تر بلې سختېدونکي دي، بشري کړکېچ اوج ته رسېدلی، افغانستان د یو تړلي کلي په څېر پاتې شوی، له زده کړو، تجارت، د کار بازار او ټېکنالوژۍڅخه وروسته پاتې شوی.