د اېلان ماسک سیاسي هڅه؛ غواړي د امریکا په نوم یو نوی سیاسي ګوند جوړ کړي

د ولسمشرۍ دفتر رییس اندري یرماک وویل چې د اوکراین استازي د خپل وروستي واشنګټن سفر پر مهال، د زیلنسکي او ټرمپ ترمنځ د دې لوړې کچې لیدنې لپاره خبرې کړې دي.

اوکرایني استازي چې د لومړي مرستیال وزیر یولیا سویریډینکو تر مشری لاندې امریکا ته سفر کړی و، د دفاع وزارت او د ولسمشرۍ دفتر لوړ پوړي چارواکي هم ورسره وو.

دا سفر وروسته له هغه ترسره شو چې زیلنسکي په جون ۲ مه وویل چې اوکراین له امریکا سره د دفاعي تړونونو او ازاد سوداګریز تړون غوښتونکی دی. هغه زیاته کړه: "ما له ولسمشر ټرمپ سره دا خبره کړې ده.موږ غواړو وسلې واخلو. دا هغه څه دي چې تړون ورباندې دی – دا کومه ډالۍ نه ده."

رویټرز خبري اژانس د باخبرو سرچینو په حواله راپور ورکړی چې ټاکل شوې د غزې لپاره وړاندیز شوې بودیجه د متحده‌ایالاتو د نړۍوالې پراختیا ادارې له‌خوا تامین شي. ویل کېږي چې دا اداره به د امریکا د بهرنیو چارو له وزارت سره یو ځای شي.

«د غزې د بشري مرستو بنسټ» یا GHF تېره اوونۍ د مرستو وېش پیل کړی دی. په دې موده کې د مرستو د وېش مرکزونو شاوخوا کې سخته ګڼه ګوڼه او تاوتریخوالی رامنځته شوی او د نړۍوالو جدي اندېښنې یې راپارولي دي.

د غزې د روغتیايي چارواکو په وینا، یوازې د جون له لومړۍ تر درېیمې نېټې پورې، له دغو مرکزونو سره نږدې تر ۸۰ ډېر کسان وژل شوي او سلګونه نور ټپیان دي.

نړۍوالو بنسټونو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو سازمان «د غزې د بشري مرستو بنسټ» کې د شفافیت او بې‌طرفۍ د نشتوالي له امله نیوکه کړې ده.

همداراز، ځینو امریکایي چارواکو ویلي چې دغه بنسټ د بشري مرستو د وېش په برخه کې کافي تجربه نه‌لري او اړتیا ده چې باوري غېردولتي بنسټونه په دې بهیر کې شامل شي، خو سرچینې وایي چې اسراییل په دې بهیر کې د نورو بنسټونو له مداخلې سره مخالفت لري.

دا په داسې حال کې ده چې تر اوسه پورې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت، «د غزې د بشري مرستو بنسټ» او د اسراییل حکومت په رسمي ډول د رویټرز راپور ته ځواب نه دی ورکړی.

د افغانستان د پخواني جمهوري حکومت لومړي مرستیال امرالله صالح د جمعه په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) پر اېکس پاڼه د کنایې په ډول د ویوک راماسوامي یادونه کړې او ويلي يې دي: «ویوک راماسوامي هوښیار و، چې ځان يې د ژورې لوبې څخه مخکي وژغوره.»

امرالله صالح لیکلي: «د ټرمپ له ادارې څخه د ایلن ماسک وتل موږ ته یواځي یوه پښېماني ده.»

نوموړي ویلي، چې دا زموږ لپاره یو افسوس دی.

د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او ایلان ماسک تر منځ لفظي شخړه د رسنيو سرټکي جوړ شوي.

ټرمپ د اې‌بي‌سي نیوز له خبریال سره په یوه ټیلیفوني مرکه کې له ایلن ماسک سره خپله وروستۍ لفظي شخړه بې‌اهمیته وبلله.

ډرامونډ چې د یاد ایالت مشرۍ ته نوماند دی، ویلي چې د مالیه‌ورکوونکو د پیسو کارول د دې کډوالو مېشتېدو لپاره ناسم کار و. هغه همداراز، د افغانانو د مېشتېدو لپاره د د دغه ایالت د مخکېني مشر کوېن سټیټ پر پرېکړې نیوکه کړې ده.

ورته مهال،کوېن سټیټ بیا د ډرامونډ په ځواب کې کې زیاته کړې، هغه افغانان چې اوکلاهوما ته راغلي، په ډېر سختو شرایطو کې یې له امریکايي ځواکونو سره همکاري کړې او اوس د ملاتړ مستحق دي، نه دا چې و ایستل شي.د ده په وینا، څوک چې د سياسي موخو لپاره داسې څرګندونې کوي، په حقيقت کې له ناسمو احساساتو او وېرې نه ګټه پورته کوي.

دې سره جوخت هغه بنسټونو چې د افغان کډوالو په مېشتېدو کې یې مرسته کړې، د امریکا د اوکلاهوما ایالت لوی څارنوال جېنټنر ډرامونډ دا څرګندونې غندلي او د اندېښنې وړ یې بللي دي.

د دې ترڅنګ د اوکلاهوما د کاتولیکانو خیریه بنسټ مشر د پاټریک راګلو وايي چې دا افغانان د تاوتریخوالي نه امریکا ته راغلي، نه دا چې دلته تاوتریخوالی راوړي. د هغه په وینا، د ډرامونډ خبرې غېرواقعي دي او یوازې د کرکې د رامنځته کېدو لامل ګرځي.

د «کیر اوکلاهوما» یوه بنسټ ویرونیکا لیزور چې د مسلمانانو د حقونو لپاره مبارزه کوي، ویلي چې افغان کډوال له سختو امنیتي ارزونو نه تېر شوي دي. هغه زیاته کړې چې د څو کسانو د کړنو له امله باید د ټول قوم یا ټولنې په اړه قضاوت ونه شي.

هغه همداراز ټینګار کړی، ډېری هغه افغانان چې امریکا ته راغلي، له امریکايي ځواکونو سره د همکارۍ له امله له جدي ګواښونو سره مخ وو او اوس په متحده‌ایالاتو کې د یوه خوندي ژوند په لټه کې دي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې وړمه ورځ د د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یوه اجراییوي فرمان ‌په لاسلیکولو سره د افغانانو په ګډون د ۱۲ هېوادونو پر وګړو دغه هېواد ته د سفر بندیز ولګاوه. په دغه بندیز کې ایران، چاډ، د کانګو جمهوریت، استوايي ګینه، اریتریا، هایټي، میانمار، لېبیا، سومالیا، سوډان او یمن هېوادونه شامل دي.

چارواکي، چې د نوم نه‌ښودو په شرط یې خبرې کړي، وايي چې اوسني حکومت د دې موضوع ارزښت راکم کړی او پر دوه اړخیزو سوداګریزو، ټکنالوژیکي او اقتصادي مسایلو تمرکز کوي.

دا بدلون د امریکا او د هغې دجي ۷ شریکانو له پخواني دریځه انحراف دی؛ هغه دریځ چې چین یې د روسیې د جګړې اساسي ملاتړ کوونکی باله.

د مارچ په میاشت کې، د G7 بهرنیو چارو وزیرانو د بیجینګ له خوا مسکو سره د ملاتړ غندنه وکړه او غوښتنه یې وکړه چې چین دې پر پوتین خپل نفوذ وکاروي، خو ټرمپ ویلي، چې له چیني ولسمشر شي جین‌پینګ سره په تازه تلیفوني خبرو کې د روسیې او اوکراین موضوع بحث نه‌شوه.

د ټرمپ دا دریځ داسې ښکاري چې د پخواني ولسمشر جو بایډن له بهرنۍ تګلارې سره څرګند توپیر لري. بایډن د روسیې د یرغل له زاویې له نورو هېوادونو سره اړیکې ارزولې، خو ټرمپ د تعرفو، ټکنالوژۍ بندیزونو، او نایابه طبیعي موادو ته لومړیتوب ورکوي.

له بلې خوا، د ټرمپ نږدې ملاتړی، سناتور لینډسي ګراهام، د روسیې پر ضد د نویو بندیزونو هڅه کوي، چې پکې د چین او هند له‌خوا د ارزان بیې روسي تېلو پر اخیستلو هم محدودیتونه شامل دي. د هغه طرحه د سنا له ۸۰ زیاتو غړو ملاتړ ترلاسه کړی، چې دواړو ګوندونو ته پکې غړي شامل دي.

امریکايي چارواکي همداراز د اروپايي هېوادونو له دې دریځ ناخوښ دي، چې له یوې خوا یې پر چین انتقادونه کړي، خو له بلې خوا یې لا هم د روسیې له انرژۍ ګټه اخیستې.

که څه هم ټرمپ تر دې دمه پر چین کوم نوي بندیزونه نه‌دي لګولي، اروپايي ټولنه بیا د ډېپلوماتیکو او علني فشارونو له لارې پر چین نیوکه کړې. د اروپايي ټولنې د بهرنۍ پالیسۍ مشره کایا کالاس وايي، بیجینګ د دوګوني استفادې توکي او پوځي تکنالوژي روسیې ته صادره کړې، چې دا کار د جګړې دوام ته زمینه برابروي.