شپږیزه کرېکټ لیګ؛ امو نهنګان لوبډلې بُست ساتونکو ته او مس عینک بیا بند امیر ته ماتې ورکړه

دا خبر په داسې حال کې خپرېږي، چې هېواد د دوامداره اقتصادي ستونزو، اقلیمي ناورین او روغتیایي خدماتو ته د محدود لاسرسي له امله له سختو ننګونو سره مخ دی.

یونېسف د ۲۰۲۵ کال د جولای په ۲۹مه په خپل راپور کې ویلي، چې سږکال په بدخشان ولایت کې نږدې ۱۶۵ زره ماشومان او ۹۳ زره امیندوارې او شیدې ورکونکې مېرمنې له سختې خوارځواکۍ سره مخ کېدونکې دي.

په راپور کې راغلي، چې دا شمېرې د یوې جدي روغتیایي بېړني حالت غږ پورته کوي، په ځانګړي ډول په هغو سیمو کې چې روغتونونه یا خو نشته، یا یې خدمات بې‌کيفيته او محدود دي.

یونېسف زیاتوي، چې د خوارځواکۍ د کمولو او وقایې لپاره یې یو پراخ پروګرام د افغانستان په شمالي او ختیځو ۱۳ ولایتونو کې پیل کړی. که څه هم د پروګرام مشخص جزیات نه‌دي شریک شوي، خو د دې ادارې د عامه تغذیې په پروګرامونو کې د تغذیوي مرستو وېش، د مور او ماشوم لپاره تغذیوي پوهاوی او د اساسي درملو برابرول شامل وي.

په راپور کې دا هم ویل شوي، چې په افغانستان کې تر ۲۰ سلنې زیاتو ښځو له شدیدې خوارځواکۍ کړېږي او نږدې درېیمه برخه د وینې کمښت (انیمیا) لري، چې د ناوړه تغذیې، بې‌وزلۍ، او محدودو روغتیایي خدمتونو څرګنده نتیجه ده.

دغه وضعیت نه یوازې د مېندو روغتیا ته ګواښ دی، بلکې د زېږېدونکو ماشومانو پر وده او بقاء هم مستقیم تاثیر کوي.

دا شمېرې داسې مهال وړاندې کېږي، چې تر دې مخکې یونېسف خبرداری ورکړی و، چې سږکال به نږدې ۳.۵ میلیونه ماشومان او یو میلیونه امیندوارې مېرمنې په ټول هېواد کې له خوارځواکۍ سره مخ شي.

له دې سره هممهاله، د نړۍوالو مرستو کمېدو، د بازارونو اقتصادي رکود او د کافي خوړو نه‌شتون د حالت د لا خرابېدو ګواښ زیات کړی دی.

د خوارځواکۍ دا شمېرې د افغان ماشومانو د ژوند او راتلونکې لپاره یوه ښکاره خطرناکه نښه ده. کارپوهان وايي، که د خوارځواکۍ د مخنیوي لپاره پراخه، دوامداره او هدفمند اقدامات و نه‌شي، نو نه یوازې د ماشومانو د مړینې کچه به لوړه شي، بلکې یو بشپړ نسل به له فزیکي او ذهني ودې پاتې شي.

یونېسف او نورې بشري ادارې له نړۍوالې ټولنې او کورنیو چارواکو غواړي، چې د خوارځواکۍ د بحران پر وړاندې جدي او بېړني اقدامات وکړي او د مور او ماشوم د روغتیا پروګرامونه پراخ کړي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د سې شنبې په ورځ (د زمري ۷مه) له یوې ځايي رسنۍ سره په مرکه کې د خپلې څلور کلنې واکمنۍ د لاسته راوړنو په ترڅ کې ویلي، چې له ډېرو هېوادونو سره تعامل روان دی او امریکا ته یې هم د دوه اړخیزو او مثبتو اړیکو پیغامونه استولي دي.

نوموړی پرته له دې چې د کوم هېواد نوم واخلي، وایي چې ځینې هېوادونه د شخصي عقدو له مخې د دوی رسمیت پېژندنه ځنډولې او «هیله لري چې اسلامي امارت انزوا ته ولاړ شي.»

هغه زیاته کړې: «په پیل کې رسمیت ورنکړل شو، سفارتونه وتړل شول او ګڼو هېوادونو د بندیزونو لاره خپله کړه، خو زموږ ډیپلوماتیکې هڅې د سیمې، نړۍ او اسلامي هېوادونو سره اړیکې پراخې کړې او ډېر هېوادونه مو قانع کړل.»

مجاهد وايي، چې دا مهال يې تر ۴۰ زيات سیاسي استازولۍ فعاله دي او په ټولو سيمو کې يې مستقيم دريځ ساتلی دی.

د طالبانو ویاند د ملګرو ملتونو سازمان د ځينو هېوادونو تر اغېز لاندې وباله او زياته یې کړه: «د دغه سازمان پرېکړې د ځينو هېوادونو تر تاثیر لاندې دي، د بې طرفۍ توقع نه لرو، هغه شخص چې د افغانستان په استازولۍ خبرې کوي، بې واکه او بې صلاحیته دی، دا د دغه سازمان لپاره د شرم خبره ده، د افغانستان څوکۍ باید د افغانانو استازې ته ورکړي.»

د مجاهد په خبره، په سيمه او نړۍ کې د افغانستان په اړه غونډې چې دوی په کې ګډون نه لرې بې پايلې دي.

هغه زياته کړې، چې د طالبانو امنيتي ادارو «د داعش او فساد جوړونکو ځالې او فعالیتونه» له منځه وړي او «د دوښمن پلانونه» يې شنډ کړې دي.

مجاهد وايي، چې په امنيتي لیکو کې يې ۸۰ سلنه تصفيه بشپړه کړې او لا هم روانه ده، چې مثبته پایله يې ورکړې.

د طالبانو ویاند په تېرو څلورو کلونو کې له کورنیو منابعو څخه ګټه اخیستل خپله ستره لاسته‌راوړنه بللې او ویلي یې دي، چې صنعت، سوداګرۍ، کورني تولیدات او پر ځان بسیا کېدل تر هر بل وخت زیات شوي دي.

د نوموړي په وینا: «موږ ۷۰ سلنه بودیجه له خپلو منابعو تر لاسه کوو، په صنعتي برخه کې په هرات کې د ۲۰۰ فابريکو شمېر ۶ زرو ته لوړ شوی او تر یو نیم لک زيات کسان کار کوي، د کانونو په برخه کې خلک په کار بوخت دي، ښارونو مثبت تغيیر کړی او ډېري لويې پروژې لا هم تر کار لاندې دي.»

نوموړي د کډوالو په برخه کې پر ګاونډيو هېوادونو غږ وکړ، چې دغه پروسه د بشري حقونو په پام کې نیولو سره د يوه پلان له مخې تر سره کړي.

د هغه په خبره، د کډوالو د راتګ په برخه کې د نړۍوالو مرستې کمې او د سوداګرو لاسنیوی زيات شوی دی.

نوموړی دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې د طالبانو حکومت له تېرو څلورو کلونو راهیسې له روسیې پرته د نړۍ د هېڅ هېواد له خوا په رسمیت نه دی پېژندل شوی.

له دې سره، پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د بېکارۍ کچه لوړه شوې او خلک له جدي اقتصادي ستونزو سره مخامخ دي.

محمد حنیف اتمر نن د زمري۷مه په خپل اېکس کې لیکلي، چې په افغانستان کې د ملي بیرغ بیاځل رپېدل د خلکو مشروع نظام جوړېدو، ټولنیز عدالت ټینګښت او تلپاتې سولې د راوستلو لپاره د مبارزې اصلي موخه ګرځېدلې ده.

د یادونې وړ ده چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته، درې رنګه ملي بیرغ په رسمي توګه لرې کړل شوی او پر ځای یې د دې ډلې سپین بیرغ درول شوی، خو د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې مېشت افغانان، همداراز په کور دننه ګڼ شمېر هېوادوال لا هم دغه بیرغ ته د هویت، ازادۍ، قربانۍ او یووالي نښه وایي.

نن د زمري اوومې په مناسبت ګڼ شمېر افغانانو په ټولنیزو رسنیو د درې رنګه ملي بیرغ اړوند انځورونه، شعرونه او یادښتونه خپاره کړي دي.

بامیان ته د طالبانو د کورنیو چارو وزارت امنیتي معیین له سفر سره سم، سیمه ییزو سرچینو تایید کړه چې د زمري پر ۷مه د طالبانو یو هییت، چې نارینه او ښځینه پولیس او د محکمې چارواکي پکې شامل وو، رشک کلي ته لاړ او له اوسیدونکو یې وغوښتل چې خپل کورونه خالي کړي.

د سرچینو په وینا، پلاوی کلي ته ورغلی، له کوچیانو سره یوځای یې د خلکو توکي ټول کړي او د کلي ټول کورونه یې قلف کړي دي.

د افغانستان انټرنشنل له خوا ترلاسه شوي انځورونه ښیي چې د خلکو د کورونو توکي ایستل کیږي، او په بل انځور کې، د طالبانو پلاوی د کلي له اوسیدونکو سره خبرې کوي.

یوې سیمه ییزې سرچینې ویلي چې ایستل شوې کورنۍ په خراب حالت کې دي او شپه یې په پرانېستې فضا کې تیره کړې او لاهم له خپلو کورونو بهر ژوند کوي.

سرچینې زیاته کړه، چې د کورنیو نارینه وو وروسته له هغه چې کلي ته د طالبانو د پلاوي د راتګ په اړه معلومات ترلاسه کړل خپل کورونه پرېښودل څو طالبان ونه شي کولی دوی مجبور کړي چې د دوی د ځای پر ځای کیدو تصدیق کولو سند لاسلیک کړي.

سرچینې وايي چې په پنجاب ولسوالۍ کې د کوچیانو او د سیمې د خلکو ترمنځ د ځمکې په سر شخړه له ۱۹۵۰ لسیزې راهیسې روانه وه او د طالبانو له واکمنېدو وروسته بیا پرانیستل شوه.

سرچینو ویلي، چې یاده حقوقي موضوع له دقیقې څیړنې پرته د طالبانو په محکمو کې مخکې تللې ده او حتا د محکمې ځینې غونډې د رشک د اوسېدونکو له ګډون پرته ترسره شوې دي.

کوچیانو تر اوسه ددغې ادعا په اړه څه نه دي ویلي.

سرچینو دا هم زیاته کړې چې د دوی عریضو او شکایتونو ته پام نه دی شوی.

په بامیان کې یوې سرچینې وویل چې د رشک کلي اوسیدونکو ته ۱۵ ورځې وخت ورکړل شوی چې خپل کورونه خالي کړي.

اشرف غني د سې شنبې په ورځ، د زمري پر اوومه پر خپل اېکس ولیکل، «د زمري اوومه، د ملي بیرغ ورځ دې نېکمرغه وي. بیرغ د ټولو افغانانو د یووالي، خواخوږۍ او اتحاد ملي سمبول دی».

په ورته وخت کې د افغانستان د شل اورېزه کرېکټ لوبډلمشر راشد خان چې اوس په افغانستان کې دی هم د ملي بیرغ د ورځې په مناسبت له درې رنګه بېرغ سره پر خپله فیسبوکپاڼه لیکلي چې «د ملي بیرغ ورځ».

د ولسي جرګې پخواني غړي کمال ناصر اصولي لیکلي: «تر څو چې پاتې یو افغان وي، تل به دا افغانستان وي. ملي بیرغ د افغانانو د ازادۍ سمبول دی».

په ورته وخت کې، د پخواني حکومت د خوست والي حلیم فدایي له پخواني ولسمشر اشرف غني نه په ایکس مننه کړې او لیکلي یې دي: «ډېره مننه، ولسمشره! د زمري ۷مه د ملي بیرغ د ورځې په نوم نومول ستاسو د ملي روایت لوی ایجاد دی چې سنجیده او ملي افغانان ددې په اهمیت ډېر ښه پوهېږي».

د یادونې وړ ده چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته، درې رنګه ملي بیرغ په رسمي توګه لرې کړل شوی او پر ځای یې د دې ډلې سپین بیرغ درول شوی، خو د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې مېشت افغانان، همداراز په کور دننه ګڼ شمېر هېوادوال لا هم دغه بیرغ ته د هویت، ازادۍ، قربانۍ او یووالي نښه وایي.

نن د زمري اوومې په مناسبت ګڼ شمېر افغانانو په ټولنیزو رسنیو د درې رنګه ملي بیرغ اړوند انځورونه، شعرونه او یادښتونه خپاره کړي دي.