پاکستان: افغان موټر چلوونکو ته له ویزې او پاسپورټ پرته د تګ راتګ اجازه نه ورکول کېږي

په راپور کې راغلي، که څه هم د ۲۰۲۵ کال په پيل کې له افغانستان سره د امریکا متحده ایالتونو د مرستو نږدې ټولې پروژې بندې شوې؛ خو امریکايان اوس هم په افغانستان کې درې پروژې تمیویلوي.

د راپور له مخې؛ دغه پروژې چې دوه یې د امریکايي پوهنتون له‌خوا افغان نجونو ته د انلاین زړه‌کړو او درېیمه پروژه یې په افغانستان کې د نشه‌يي توکو سروې ده، له اتريش او ازبکستان څخه اداره کېږي.

په دې راپور کې د امریکا د نړۍوالې پراختیایي ادارې (USAID) په حواله لیکل شوي، طالبانو د هغو موسسو موټرونه او نور تخنيکي وسایل قبضه کړي چې د امریکا پروژې یې عملي کولې او اوس‌مهال د امريکا د مرستو له بندېدو سره سم تړل شوې دي.

په راپور کې له ایران او پاکستانه تازه د ۱.۹ مېلیونه کډوالو جبري اېستلو او هغوی سره د بشري مرستو نشتوالي ته هم اشاره شوې ده.

راپور وړاندې کاږي، چې دغه کډوال بېړنیو مرستو ته اړتیا لري او که مرسته ورسره ونه شي؛ ژوند به یې نور هم ستونزمن شي.

د راپور په یوه برخه کې ویل شوي، چې په افغانستان کې د بشري مرستو ستونزه د امریکا د مرستو په نشتوالي پورې اړه لري.

په راپور کې زیاته شوې، چې په افغانستان کې د امریکا لېوالتیا کمه شوې؛ خو یوازې د ترهګرۍ مخنیوی د امریکا پام بېرته افغانستان ته راګرځولای شي.

د دغې پریکړې له مخې؛ ۱۰ سلنه تعرفه یوازې پر هغو هېوادونو لوړېږي، چې له امریکا سره یې صادرات او واردات برابر وي؛ خو هغه هېوادونه چې له امریکا څخه لږ واردات ولري او صادرات یې ډېر وي، ۱۵ سلنه تعرفه ورباندې لګېږي.

د امریکا او افغانستان ترمنځ په ۲۰۲۴ کال کې ټوله راکړه ورکړه شاوخوا ۳۴ مېلیونه ډالره اټکل شوې ده.

د امریکا د سوادګرۍ ځانګړي استازي د معلوماتو پر پنسټ؛ په ۲۰۲۴ کال کې افغانستان ته د امریکا صادرات ۱۱.۴ مېلیونه ډالرو ته رسیدلي، چې د ۲۰۲۳ کال پرتله ۷۶.۹ سلنه کموالی ښيي.

په ۲۰۲۴ کال کې له افغانستانه امریکا ته د وارداتو کچه ۲۲.۶ مېلیونه ډالرو ته ورسېده، چې د ۲۰۲۳ کال پرتله ۱۳.۲ سلنه زیاتوالی ښيي.

ورسره جوخت، په غلام خان بندر کې باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، چې پاکستان غواړي پر دغې لاره د تګ راتګ لپاره ویزه او پاسپورټ لازم او جبري کړي.

د سرچینو په وینا؛ تر دې مخکې پر همدې لار ناروغانو د ټوکن په واسطه تګ راتګ کاوه.
سرچینو زیاته کړې، لا تراوسه روښانه نه‌ده چې پر دغې لارې به سوداګریزو موټرو ته هم اجازه ورکړل شي او که نه.
د ویلو ده، چې څو اوونۍ وړاندې هم دغه لار د پاکستان له‌خوا د څو ورځو لپاره د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړل شوې وه.

د روانې چنګاښ میاشتې په لومړۍ اوونۍ هم په خوست ولایت کې د طالبانو ځایي چارواکو ویلي و، چې د غلام خان بندر لاره د پاکستان له‌خوا تر بلې خبرتیا پورې تړل شوې ده.

خو د طالبانو د سرحدي پولیسو ویاند عابدالله فاروقي هغه مهال ویلي و، چې د غلام خان بندر لاره به د ( چنګاښ له ۲۵مې) څخه تر راتلونکو ۱۵ ورځو د بار وړونکو موټرو لپاره خلاصه وي.

دوی جمعه (د زمري ۱۰مه) زیاته کړې، چې یاد ۱۳ کلن ماشوم د اقتصادي ستونزو له امله ځان وژلی دی. د سرچینو په خبره؛ یاد ماشوم د تېزابو تر څښلو وروسته خپل ژوند پای ته رسولی دی.

د خوست اوسېدونکو د دغه ماشوم د هویت په تړاو څه نه دي ویلي. طالبانو هم تر اوسه په رسمي ډول د دغې پېښې په اړه غبرګون نه دی ښودلی.
د یادونې ده، چې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د هېواد په ګوټ-ګوټ کې د ځان‌وژنې پېښې ډېرې شوې دي؛ خو د یوه ۱۳ کلن ماشوم پېښه یو څه نادره بلل کېږي.

افغانستان انټرنشنل-پښتو د روان کال په چنګاښ میاشت کې موندلې وه، چې د هغې میاشتې د یوې اوونۍ په ترڅ کې د پلازمېنې کابل په ګډون د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د ځوانانو د ځان‌وژنې لږترلږه ۱۰ پېښې شوې وې. اقتصادي ستونزې، بې‌کاري او رواني فشارونه د دغه پېښو لوی لاملونه بلل کېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د دغه کډوالو ډېره برخه هغه افغانان دي چې په ایران کې زېږېدلي او یا هم لوی شوي دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ د کډوالو د حقونو څار سازمان په ایران کې له افغان کډوالو سره خپله خواخوږي ښودلې او ویلي یې دي، ایران افغانان داسې هېواد ته شړي چې هلته یې ژوند له ګواښ سره مخ دی او تر ستنېدو وروسته به دغه کډوال له سختو اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان شي.

له ایرانه د سلګونه زره افغان کډوالو د اېستلو پر دوام ایراني چارواکي وايي، چې د دغه هېواد تولیدي کارخونې او د ښار کاري بنسټونه د کارګرانو له سخت کمښت سره مخامخ دي.

د تهران د ښاري شورا غړي ناصر اماني ویلي، چې د افغان کډوالو تر اخراج وروسته د ښار په ښاروالۍ کې کاري ځواک شاوخوا ۸۰ سلنه کم شوی دی.

له بل پلوه د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر «اوچا» په تازه خپور شوي راپور کې ویلي، چې د روان ۲۰۲۵ کال له پیله (د جولای تر ۱۹مې نیټې) له ایران او پاکستانه څه باندې ۱.۵ مېلیونه کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

په راپور کې راغلي، چې له ایرانه نږدې نیم مېلیون کسان یوازې د جولای له لومړۍ نېټې څخه د همدې میاشتې تر ۱۹مې نېټې پورې افغانستان ته ستانه شوي دي.