د قزاقستان مرستیال صدراعظم سریک ژومانګارین وايي، چې د قزاقستان لپاره په ټرانس ـ افغان رېل پټلۍ کې ګډون ډېر ګټور دی، ځکه دا نن تر ټولو چټکه لاره ده چې سمندر ته رسېږي. نوموړی وايي،د پروژې د تمویل لپاره د نویو شریکانو په لټه کې دي.
د قزاقستان مرستیال صدراعظم سریک ژومانګارین د یوې خبري ناستې پر مهال وویل، چې له افغان- ټرانس پرته د نورو پرمختګونو خبرې کول ګران کار دی.
په خبري ناسته کې نوموړي وویل چې قزاقستان او افغانستان د ټرانس ـ افغان اورګاډي کرښې د جوړولو په اړه یو یادښت لاسلیک کړی دی. سېرېک ژومنګرېن وویل، چې د دې لارې د لومړي پړاو جوړولو پلان د ترکمنستان او افغانستان ترمنځ د تورغونډۍ له سرحدي تمځي څخه د افغانستان لوېدیځ ته، هرات ښار ته غځېږي.
نوموړي زیاته کړه چې وروسته به د جوړولو کار شرکت پیل کړي او لاره به تر هرات ورسوي او په راتلونکي کې به نور شریک پانګوال هم په پروسه کې شامل شي.
ژومانګارین زیاته کړه، « موږ لا هم غوره بولو چې زموږ یا ښايي د منځني ختیځ شریکان دې برخه کې شامل شي، څو د تمویل نوې سرچینې پیدا شي. موږ به د اوراسیا اقتصادي اتحادیې شریکان هم شامل کړو، ځکه دا تر اوسه تر ټولو لنډه لاره ده چې جنوب ته رسېږي. دلته یوه دوهلار ده. په ایران او پاکستان کې زموږ سفارتونه د راتلونکو پرمختګونو په اړه کار کوي».
نوموړي زیاته کړه، « له دې دوهلار څخه یوه د پاکستان له لارې د کراچۍ بندر ته ده چې د افغانستان ـ پاکستان له پولې یوازې ۵۰۰ کیلومتره لرې ده».
هغه دا هم وویل چې قزاقستان ته د سمندرونو او بندرونو لاره ډېره اړینه ده.
سریک ژومانګارین وویل: «د قزاقستان لپاره په ټرانس ـ افغان رېل پټلۍ کې ګډون ډېر ګټور دی، ځکه دا نن تر ټولو چټکه لاره ده چې سمندر ته رسېږي».
هغه زیاته کړه: «په لومړي پړاو کې موږ غواړو لږ تر لږه ۵۰۰ میلیونه ډالر پانګونه وکړو او د جوړولو کار پیل کړو».
ټرانس ـ افغانستان پټلۍ به قزاقستان ته د پاکستان د بندرونو له لارې نړیوال سمندر ته لاره برابره کړي. د دې کرښې د جوړولو پروژه په تېرو څو کلونو کې په فعاله توګه تر بحث لاندې ده.
د دې پروژې په پلي کولو کې، د قزاقستان ترڅنګ، ازبکستان (چې سمندر ته لاسرسی نه لري)، روسیه او بېلاروس (چې د بندیزونو له امله د لوژستیکي لارو بدیل ته اړتیا لري)، پاکستان (چې د ټرانزیټي بار بهیر زیاتوي) او پخپله افغانستان هم لیواله دي.
سربېره پر دې، دا کرښه به ترکمنستان ته هم بدیله لاره پرانیزي او ایران ته به اجازه ورکړي چې له مرکزي اسیا او هند سره نوی لوژستیکي مسیر جوړ کړي.
څو اونۍ وړاندې، ازبکستان، افغانستان او پاکستان د لارې د جوړولو د تخنیکي ـ اقتصادي ارزونې تړون لاسلیک کړ چې د روان کال تر پایه به وړاندې شي.
په دې ترڅ کې، داسې انګېرل کېږي چې د افغانستان له لارې به د اورګاډي دوه اصلي کرښې تېرې شي، چې یوه به د ازبکستان له پولې د «ترمز ـ نایباباد ـ میدانښارر ـ لوګر ـ خرلاڅي» په مسیر لاړه شي او بله به د ترکمنستان له پولې تېرېږي.
د روان کال په اپرېل میاشت کې د قزاقستان او طالبانو چارواکو یو پروتوکول لاسلیک کړ چې په ځانګړي ډول د «تورغونډۍ ـ هرات» د لومړۍ برخې غځول پکې شامل دي.
تر دې وړاندې راپور ورکړل شوی و چې روسي متخصصین هم د ټرانس ـ افغان د اورګاډي پټلۍ د تخنیکي ـ اقتصادي ارزونې په جوړولو کې برخه اخلي.
د ټرانس ـ افغان د اورګاډي اوږدوالی به ۶۴۷ کیلومتره وي او د پروژې لګښت ۴،۶ میلیارده ډالره اټکل شوی دی.
د پروژې لومړني پړاو کې تمه ده چې هر کال تر ۳ میلیونه مټریک ټنه بار پرې ولېږدول شي، خو تر ۲۰۳۵–۲۰۴۰ کلونو پورې دغه ظرفیت ۱۵ تر ۲۰ میلیونه ټنو پورې رسېدای شي.
