په پاکستان کې د افغان کوچیانو ستونزې؛ طالبان لا هم یوازې ژمنې کوي

ظاهر اغبر د دوشبنې په ورځ (د زمري ۲۷مه) په خپل اېکس کې لیکلي، چې په تاجکستان کې د سامانیانو د عمومي تعلیماتو ښوونځي له رهبرۍ سره په کتنه کې یې پرېکړه کړې، چې په ګډه به په افغانستان کې له زده کړو محرومو افغان نجونو ته په انلاین بڼه د زده کړو د دوام زمینه برابره کړي.

د نوموړي په وینا، په تاجکستان کې یې د سامانیانو د عمومي تعلیماتو ښوونځي له رهبرۍ سره په کتنه کې همداراز پرېکړه وکړه، چې په تاجکستان کې له زده کړو پاتې افغان زده کوونکو ته د سویې د ازموینې په اخیستو سره د زده کړو د دوام زمینه برابره کړي.

په تاجکستان کې د سامانیانو د عمومي تعلیماتو د ښوونځي مشرتابه هم ژمنه کړې، چې افغان نجونو ته به د زده کړو د دوام لپاره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د نجونو پر منځنیو او لوړو زده‌کړو بندیز لګولی، ښوونځي یې تړلي او حتی د ښځو زده‌کړه‌ییزې ادارې، لکه د طب او قابلګۍ ښوونځي یې هم بند کړي دي. دا بندیزونه نه یوازې د ښځو سواد ته تاوان رسوي، بلکې د ټول هېواد د پرمختګ بهیر یې هم اغېزمن کړی دی.

څه موده مخې یونسکو ویلي، چې باسواده وګړي باید د خپلې پوهې له لارې د ټولنې بدلون ته زمینه برابره کړي، خو دا مهال افغانستان کې ان د لیک لوست اساسي مهارتونه د میلیونونو خلکو له لاسرسي بهر دي. د تېرو شلو کلونو پرمختګونه اوس له منځه تللي او د ټول نسل تعلیمي راتلونکی له ګواښ سره مخ دی.

هبت الله اخوندزاده تازه د مالي محاسبې قانون چې (تمهید، مقدمه، یو فصل او ۲۰ مادې لري) توشېح کړی او د طالبانو پر ټولو مالي چارو د تطبیق وړ بلل شوی او د تطبیق مسووله یې هم د هبت الله اخوندزاده د مالي چارو اداره «مرکزي مالي اداره» ده.

د طالبانو د عدلیې وزارت د دوشنبې په ورځ د (زمري ۲۷مه) په همدې تړاو د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د مالي محاسبې قانون پر بنسټ د طالبانو ټول مالي مسوولین مکلف دي، چې د پیسو د ترلاسه کولو او د مصرف بشپړ حساب په شفافه توګه، مرکزي مالي ادارې ته چې د هبت الله اخوندزاده اړونده ده، ورکړي او دا اداره مکلفه ده چې له یادو مسوولینو سره د پیسو د اخیستنې، مصرف او نورو مالي چارو دقیقه محاسبه وکړي.

د خبرپاڼې له مخې، په دې قانون کې د دولتي کارکوونکو د معاشونو، اعاشې او د یادو ادارو متفرقه مصارفو په شمول له مرکزي مالي ادارې څخه د پیسو ترلاسه کولو ټول مراحل تشریح شوي او همداراز د پیسو د مصرف د څرنګوالي راپور ورکولو، د اضافي پیسو اعاده کولو، د مصرفيه سندونو وړاندې کولو، د دارالایتامونو د پیسو او د هغوی د اعاشې مدیریت هم په دې قانون کې بیان شوي دي.

د یادولو وړ ده، چې په مالي، اقتصادي او سوداګریزو برخو کې طالبان ۵ ادارې لکه د مالیې، اقتصاد او د صنعت او سوداګرۍ وزارتونه، د افغاستان بانک او همداراز د دوی په سر کې د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت هم فعالیت کوي او دغه ټولې ادارې بیا د دغې ډلې د مشر هبت الله اخوندزاده «مرکزي مالي ادارې» ته ځواب ویونکي دي.

دغه وزارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره د افغان ښځو او نجونو د حقونو پر وړاندې جدي او سیستماتیکه سرغړونه په کلکه غندلې او په وینا یې له دغې چارې د طالبانو موخه د هېواد د نیمايي نفوس له منځه وړل دي.

د فرانسې د بهرنیو چارو وزارت همداراز ویلي، «هغه پرېکړې چې د تېر کال په اوږدو کې طالبانو کړي، یو ځل بیا د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۲۰۲۱ کال د ۲۵۹۳ پرېکړه لیک له لارې ټاکل شویو ژمنو ته د دوی بې احترامي ښیي. د طالبانو له لوري د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې پر افغان ښځو د طبي زده کړو بندیز، د ښځو او نجونو د حقونو د ګڼو سرغړونو لړۍ نوره هم پراخوي، چې دا کار د منلو نه دی.»

فرانسې همداراز ژمنه کړې، چې له اروپايي او نړۍوالې ټولنو سره په ګډه به د افغانستان د وضعیت څارنې لپاره هڅې وکړي او د ښځو او نجونو د حقونو او بشري مرستو د برابرولو ملاتړ ته به دوام ورکړي.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو واک ته له رسېدو وروسته تر ټولو ډېر او سخت محدودیتونه پر ښځو او نجونو ولګول او ورسره یې نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو او همداراز ښځې له کار کولو منع کړې، چې دغو چارو بیا له کورنیو غبرګونونو سربېره ګڼ نړۍوال غبرګونونه هم راوپارول.

د دغې ولسوالۍ اوسېدونکو بیا له ځايي مسوولینو وغوښتل، چې له پوهنتونونو د دغه ولایت فارغو شویو ځوانانو ته کاري زمینې برابرې کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې په هېواد کې غېر له طالبه بل کس ته د دندې موندنه ډېره سخته شوې ده.

د پنجشېر ولایت لپاره د طالبانو والي محمد اغا حکیم وویل، هغه کار باید ونه شي چې اسلامي نظام او هېواد ته پکې زیان رسېږي.

د یادونې وړ ده، چې د پنجشېر ولس تل دا شکایت لري چې طالبانو له ښوونځي او مدرسو نیولې بیا په ټولو دولتي تاسیساتو کې نظامي مرکزونه جوړ کړي او ورسره د دوی ورځنی ژوند ستونزمن شوی دی.

یاد خصوصي شرکت شاوخوا دوه کاله وړاندې د لوګر محمداغې ولسوالۍ اړوند ښکار کلا سیمه کې د ۵ کیلومتره مربع ساحې د کرومایټ ډبرو د کان قرار داد کړی و او د استخراج چارې یې هم روانې دي.

د طالبانو د لوګر د کانونو او پترولیم رییس نقیب احمد فرقاني وای،ي تر دې وړاندې د سورغر زابل شرکت له لوري د کرومایټ ډبرې پروسس له لوګر څخه بهر کېده، چې له دې وروسته به د پروسس چارې هم همدلته پرمخ یوړل شي.

فرقاني زیاته کړه، چې د قرارداد له پیل څخه تر دې دمه د یاد شرکت له خوا ۳۰۰ میلیونه افغانۍ عواید د طالبانو حکومت ته ورکړل شوي.

اوس مهال په لوګر کې د کرومایټ ډبرو په ۵ کانونو کې د استخراج چارې روانې دي او نړیوال بازار کې د یو ټن غیر پروسس شوي کرومایټ ډبرې بیه، تر ۲۰۰ ډالرو رسېږي.