په جرمني کې د درې میلیونه بې‌کارانو شتون د اقتصادي رکود وېره زیاته کړې

وروسته له هغه چې لوېدیځ هېوادونو د اوکراین جګړې پر مهال له روسیې سره اړیکې پرې کړې، چین د تېلو په اخیستو او د توکو په پلورلو سره د مسکو تر ټولو ستر اقتصادي ملګری شو.

یوازې په ۲۰۲۴ کې د دواړو هېوادونو سوداګري ۲۴۵ میلیارده ډالرو ته رسېدلې وه.

سره له دې، سږکال د روسیې او چین سوداګریزه تبادله راټیټه شوې او پوتین به هڅه وکړي د خپل راتلونکي سرمشریزې په ترڅ کې له شي جین‌پینګ سره دا اړیکې بیا پیاوړې کړي.

په مسکو کې د چینايي ژبې د زده‌کړې غوښتنه هم په بې ساري ډول زیاته شوې ده، او چینایي موټرونه اوس د ښار په کوڅو کې عامه منظره ده.

خو لا هم یو شمېر روسان باور لري چې د کیفیت په برخه کې لوېدیځ موټرونه غوره دي.

ځینې شنونکي دا اړیکې «محدودې» بولي او وایي روسیه تر هغې پورې له چین سره نږدې پاتې کېږي څو لوېدیځ یې پر وړاندې خپلې دروازې بېرته پرانیزي.

په یادې چینايي کمپنۍ کې یوې سرچینې ویلي، د روان کال په جون میاشت کې وسله وال طالبان نفتي څاګانو ته ورغلي او پکې پر کار بوخت کارکوونکي له ساحې اېستلي دي.

سرچینه زیاتوي، طالبانو له هغې وروسته بیا په کابل کې ۱۲ چینايي کارکوونکي نیولي او د دوئ پاسپورټونه یې هم مصادره کړي دي.

د سرچینې په وینا، له دغې پېښې وروسته ۸ برمته شوي کسان چین ته د تګ اجازه ترلاسه کړه، خو لا هم پاتې ۴ کارکوونکي په کابل کې دي او د خوشې کېدو نېټه یې مشخصه نه ده. ۸ خوشې شويو چینايي کارکوونکو هم کابل ته د چین د بهرنیو چارو وزیر له وروستي سفر سره هم مهاله بېرته خپل هېواد ته د ستنېدو اجازه ترلاسه کړې ده.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت ادعا کړې، چې یادې چینايي کمپنۍ پر خپلو کړو مالي ژمنو عمل نه دی او همداراز یې د امتیاز حق پر وخت نه دی ورکړی نو له امله یې له یاد چینايي شرکت سره هوکړه لغوه شوې، خو د «اف چین» کمپنۍ کارکونکي بیا دغه ادعا رد کړې او ویلي یې دي، چې طالبانو په پټه پر دوی داسې سند لاسلیک کړی چې وښيي دغه هوکړه د چینايي کمپنۍ په خوښه فسخه شوې او طالبانو د دوی د دغه کار په بدل کې ژمنه کړې وه، چې په کابل کې د یادې کمپنۍ بانکي حسابونه چې میلیونونه ډالره ارزښت لري او ضبط شوي پاسپورټونه یې ازادوي.

یوه طالب چارواکي د نوم د نه خپرېدو په شرط د یادې چینايي کمپنۍ د کارکوونکو د پاسپورټونو د ضبطېدو پخلی کړی خو د کارکوونکو نیول کېدل یې رد کړي دي. خو بیا هم په یادې کمپنۍ کې سرچینو د امریکا ملي راډیو ته ویلي، کارکوونکي یې لا هم له طالبانو سره د برمته شویو کسانو په څېر بندیان دي.

د چینايي کمپنۍ کارکوونکو د امریکا له ملي راډیو سره په خبرو کې زیاته کړې، دغه پانګونې یې یوازې د ګټې وټې لپاره نه وې، بلکې غوښتل یې د افغانستان له پرمختګ سره مرسته وکړي او همداراز د دغه هېواد او د سینکیانګ سیمې ثبات خوندي کړي.

د دوی په وینا، د امو نفتي حوزې زرګونه کسانو ته د کار زمینه برابره کړې او ورسره طالبانو ته هم میلیونونه ډالره ګټه رسېده خو دغه ډله پر دې قانع نشوه. یوه له دغو کارکوونکو ویلي، «طالبان د دواړو خواو د ګټو لپاره ذهنیت نه لري، دوی د شوکماروانو په څېر فکر لري، هر څه د خپلو ځانونو لپاره غواړي.»

په واشنګټن کې د چین سفارت بیا ویلي، د دغې موضوع په تړاو معلومات نه لري خو بیا هم له چین څخه بهر یې د خپلو هېوادوالو پر خوندینې ټينګار کړی دی.

له دې سره سم، په کاناډا او فرانسې کې د افغانستان پخواني سفیر عمر صمد خبرداری ورکړی، چې د دغې پروژې د ناسم مدیریت له امله به د چین او افغانستان اړیکې له ګواښ سره مخ شي.

د امو نفتي حوزې د نفت او ګازو د استخراج هوکړه د ۲۰۲۳ کال په جنورۍ کې د طالبانو او د «اف چین» کمپنۍ تر منځ د ۲۵ کلونو لپاره لاسلیک شوه. د دغې هوکړې پربنسټ، یادې کمپنۍ ژمنه کړې وه چې په لومړیو درېیو کلونو کې به د ۵۴۰ میلیونه ډالر په ارزښت پانګونه کوي او یوازې په لومړي کال کې به ۱۵۰ میلیونه ډالره طالبانو ته ورکوي.

دغه نفتي حوزه د ۴۵۰۰ کیلومتر مربع په مساحت سره د سرپل، فاریاب او جوزجان ولایتونو په ساحو کې پرته ده. د دغې حوزې ظرفیت شاوخوا ۸۷ میلیونه بشکې اټکل شوی دی.

له دغو ژمنو سره سره یاده پروژه د ۲۵ کلونو پر ځای په دوه نیمو کلونو کې له ماتې سره مخ شوه او دواړه لوري یو بل ملامتوي. له دې سربېره د مس عینک په ګډون د چیناييانو یو شمېر نور پروژې چې کلونه پرې تېر شوي لا هم نه دي عملي شوې.

د تازه شمېرو له مخې، په غزه کې د لوږې د قربانیانو شمېر ۳۱۷تنو ته رسېدلی چې ۱۲۱ماشومان هم پکې شامل دي.

د الجزیرې د راپور پر بنسټ، په وروستیو بریدونو کې یوه ښځه او د هغې ماشوم په «د بوریج»کډوالو په کمپ کې وژل شوي دي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د اسراییلو وروستي بریدونه «د نه منلو وړ» بللي دي. هغه د ناصر پر روغتون د برید یادونه هم کړې چې په کې پنځه خبریالان او یو شمېر روغتیايي کارکوونکي وژل شوي وو.

ګوترېش ویلي: «یو برید د بل پسې ترسره کېږي او ملکي وګړي، په ځانګړي ډول ډاکټران او خبریالان، د خپلې دندې د ترسره کولو پر مهال د نړۍ د سترګو وړاندې وژل کېږي».

د هغه په وینا، د اسراییل له لوري د غزې ښار د اشغال پلان «سخت ویجاړونکي پایلې» لرلی شي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې مسلکي مرستیال زین العابدین عابد په دې مشورتي غونډه کې وویل، افغانستان په داسې حال کې چې د اقلیم په بدلون کې هېڅ ونډه نه لري خو تر ټولو ډېر زیانمن دی او زیاته کړه، «د اقلیمي بدلون زیان یوازې ولسونو ته رسیږي او نړۍوال باید د دې موضوع د سیاسي کېدو پر ځای د تعامل لار غوره کړي.»

نوموړي همداراز له نړۍوالو وغوښتل چې افغانستان ته د «کاپ-۳۰» په نړۍوال کنفرانس کې د ګډون بلنه ورکړي او همداراز یې د مؤسسو له استازو وغوښتل هر څوک چې د افغانستان په استازیتوب په نړۍوالو غونډو کې ګډون کوي، باید د افغانانو ستونزې تر نړۍوالو ورسوي.

ویل کېږي په دې مشورتي غونډه کې له طالبانو سربېره د ځینو نړۍوالو موسسو استازو، متخصصینو او د پوهنتون استادانو په حضوري او انلاین بڼه ګډون درلود.

نوموړي ټینګار کړی،چې هر وخت باید د دیپلوماټیک حل لاره ولټول شي. هغه د یوه میاشتني فرصت په اړه چې ایران ته د احتمالي بندیزونو د بېرته ستنېدو لپاره ورکړل شوی، وویل چې باید ترې ګټه واخستل شي.

د ګروسۍ په خبره، که د تهران سره داسې چوکاټ جوړ شي چې د اژانس د تفتیش کوونکي ته بېرته د هستوي تاسیساتو د لیدو اجازه ورکړي،او د ۶۰سلنې غني شوي یورانیم په اړه راپورونه وڅېړل شي، ښايي د پراخو بندیزونو د بیا لګولو مخه ونیول شي.

هغه ټینګار وکړ، یوازینۍ نړیواله منل شوې لاره دا ده چې تفتیش کوونکي د ایران هستوي تاسیساتو ته ورشي او د ۶۰سلنه غني شوي یورانیم په اړه وضعیت تایید کړي.