لسګونه بشري سازمانونه: پاکستان دې د افغان کډوالو د اېستلو نوې څپه ودروي

په کابل کې سرچینو ویلي، چې نوموړی (د زمري په ۲۴مه نېټه) کابل ته ستون شو او دوه ورځې وروسته لادرکه شو. د نعیمي کورنۍ د هغه له ورکېدو نږدې دوه اونۍ وروسته د نوموړي مړی د کابل عدلي طب له ریاسته موندلی دی.

د ځايي سرچینو په وینا؛ د مړي په سر او غاړه کې د دوه ډزو نښې ښکارېدې، کیڼ لاس یې مات شوی او په بدن یې د شکنجې نښې هم لیدل کېدې. د نعیمي د مړي هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، د هغه پر تندي او پزې د ټپونو نښې لیدل کېږي.

سرچینو ویلي، د هغه د لاسونو له شینوالي داسې ښکاري چې د شکنجې پر مهال د هغه لاسونه شاته تړل شوي وو. عبدالولي نعیمي واده کړی و او څلور ماشومان ترې پاتې دي.

تر اوسه طالبانو د دغه پخواني پوځي د وژل کېدو په اړه څه نه‌دي ویلي.

د «رواداري» په نوم د بشري حقونو سازمان شپږ میاشتنی راپور ښيي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې په لومړیو شپږو میاشتو کې ناقانونه وژنې تر تېر کال ۳۰ سلنه ډېرې شوې دي.

که څه هم طالبانو د کابل تر نیولو وروسته عمومي عفوه اعلان کړه؛ خو د دغې ډلې غړو دغه ژمنه عملي نه کړه او د عفوې تر اعلان وروسته بیا تر دې دمه د پخواني حکومت سلګونه امنیتي سرتېري وژل شوي دي.

ایران او پاکستان سږکال تر دوه مېلیونو ډېر افغان کډوال اېستلي دي. په اېستل شویو کډوالو کې د افغانستان د پخواني حکومت امنیتي ځواکونه هم شامل دي، چې په خپل هېواد کې له نیول کېدو، شکنجو او د مرګ له ګواښ سره مخ دي.

یار احمدي د ایران له دولتي ټلوېزیون سره په خبرو کې ویلي: «ځیني کسان چې افغانستان ته ستانه شوي وو، بېرته ایران ته راغلي دي. د بېلګې په توګه، یو کس ۲۰ځله شړل شوی خو بیا یې ځان ایران ته رسولی او اوس یې دوسیه په محکمه کې روانه ده.»

د نوموړي په وینا، ټول هغه افغان کډوال چې تر راتلونکو لسو ورځو کې د لېږد مرکزونو ته ورنشي، د نیول کېدو له ګواښ سره به مخ شي.

هغه په خپلو څرګندونو کې وویل:«ځیني فکر کوي چې دلته پاتې کېدای شي، خو زه په څرګنده وایم چې دا هېڅکله امکان نه لري.»

یار احمدي همدارنګه زیاته کړه، له هغو شبکو سره هم قانوني چلند شوی چې د غېرقانوني کډوالو لپاره یې د ایران د بانکونو کارټونه او یا د مخابراتي سیمکارټونو اسانتیاوې برابرولې.

په ورته وخت کې، له ایران څخه د افغان کډوالود جبري اېستلو په وروستیو څپو کې ګڼ کسان شکایت کوي، چې نه یوازې یې مزدوري یا د کار مزد ورکړل شوی نه دی، بلکې د کورونو کرایه‌ورکونکو ته د تضمین ورکړل شوې پیسې یې هم نه دي ترلاسه کړي.

یار احمدي د دې شکایتونو په تړاو وویل، چې دغه کسان کولای شي د وړیا وکیل په مرسته چې یا د افغانستان د کونسلي برخو له لارې ورپېژندل کېږي او یا د خپلو خپلوانو له منځه غوره کېږي، د خپلو قضیو تعقیب وکړي.

هغه ټینګار وکړ، چې دا مسایل یوازې د ایران د قضایي قوې په صلاحیت پورې تړلي دي او د کورنیو چارو وزارت یوازې د اداري همغږۍ رول لري.

د نړۍوالو سازمانونو د معلوماتو له مخې، یوازې د روان کال له پیل راهیسې ایران له یو نیم میلیونه زیات افغانان په اجباري ډول له خپلې خاورې شړلي دي.

د دایکندي ولایت لپاره د طالبانو مسوولین وايي، دغه نندارتون نن (دوشنبه د وږي په ۱۰مه) پیل او ۳ ورځې به دوام وکړي.

مسوولین د دغه نندارتون له جوړولو موخه له کورنیو تولیداتو ملاتړ او ورته بازار موندنه بولي.

دا په داسې حال کې ده، چې اړوند مسوولینو لا تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي، چې په دې نندارتون کې ښځو هم برخه اخیستې وه او که نه، خو یو شمېر ښځينه متشبثینې او همداراز د لاسي صنایعو جوړونکې ښځې د بازار او د ورته ننداتونونو د نه جوړېدو له امله شکایت لري.

دوی وايي، د طالبانو په بیا واکمنېدو سره ځينو فعالو ښځو د لاسي صنایعو په برخو کې پانګونو ته مخه کړې، خو دا چې ورته بازار موندنه نه کېږي او ځانګړي نندارتونونه نه جوړېږي نو کاروبار یې له رکود سره مخ شوی دی.

د یادونې وړ ده، چې د نجونو او ښځو پر مخ د زده کړو او کار د دروازو له تړل کېدو وروسته یو شمېر نجونو زده کوونکو او هغو ښځو چې د خپلو کورنیو سرپرستي ور په غاړه ده، په لاسي صنایعو کې کار کولو ته مخه کړې، خو د دغه صنعت له رکود سره ځيني پر کار بوختې ښځې هم بېکاره او له امله یې له ګڼو اقتصادي ستونزو سره مخ شوې دي.

نړۍوالو بنسټونو هم د طالبانو له لوري له کارونو د ښځو پر منع کېدو له نیوکو سربېره ویلي، طالبانو په دې کار سره افغانستان ته ډېر اقتصادي تاوان رسولی دی.

د افغانستان د شل اوریزو ملي بولډلې لوبډلمشر راشد خان په شل اوریزو نړۍوالو سیالیو کې نوی ریکارډ جوړ کړ او د دغو سیالیو په تاریخ کې یې تر ټولو ډېرې ویکټې ترلاسه کړې.

راشد خان تر اوسه په شل اوریزو نړۍوالو سیالیو کې ۱۶۵ ویکټې ترلاسه کړي او پر بنسټ یې د نیوزیلنډ د تکړه توپ‌ اچوونکي «ټېم ساوتي» د ۱۶۴ ویکټو ریکارډ مات کړ او نوی تاریخ یې په خپل نوم ثبت کړ.

د یادونې وړ ده چې راشد خان په ټولو شل اوریزو سیالیو (هغه چې نړۍوالې نه شمېرل کېږي) کې هم د نړۍ په کچه تر ټولو ډېرې ۶۶۴ ویکټې ترلاسه کړې دي.

دغه سیالۍ نن ماښام مهال په متحده عربي اماراتو کې د اماراتو په توپ وهنې سره پیل شوه او افغان اتلانو ته یې د ۱۸۹ منډو هدف ورکړ او افغان اتلانو بیا یاد هدف ترلاسه او ورسره یې لوبه د ۳۸ منډو په توپیر وګټله.

د افغانستان د کرېکټ بورډ په وینا، په دغې سیالۍ کې لوبډلمشر راشد خان او شرف الدین اشرف د سیالې لوبډلې ۳ – ۳ وېکټې ترلاسه کړې او ورسره شرف الدین اشرف د دغې سیالۍ د غوره لوبغاړي لقب هم خپل کړ.

افغانستان د دغې لوبلړۍ لومړۍ لوبه پاکستان ته بایللې وه او افغان اتلان به سبا ماښام په خپله درېیمه سیالۍ کې د پاکستان پر وړاندې بیا ځلي د لوبې ډګر ته ښکته شي.