په ممبۍ کې بیړنی حالت؛ یوې جهادي ډلې ممبۍ کې د پراخو برېدونو ګواښ کړی

د راپورونو پر بنسټ؛ د داعش ملاتړکوونکې شبکې پر خلاف عملیاتو له ۷۵۰ ورځو ډېر دوام وکړ او د عراق استخباراتي او د ترهګرۍ ضد ځواکونو په کې کلیدي رول ولوباوه. دغه شبکه د عراق دننه او بهر فعاله وه او له بېلابېلو هېوادونو څخه یې ترهګر عراق ته لېږدول.

عراقي چارواکي وايي، چې یاد عملیات د دغه هېواد د سترې قضايي شورا د لارښوونې له‌مخې په کرکوک ولایت کې ترسره شوي او د داعش ډلې لپاره د تمویل یوه مهمه سرچینه یې په نښه کړې ده.

دغه اقدام داسې مهال کېږي، چې په دې وروستیو کې د عراق او سوریې ترمنځ په سرحدي سیمو کې د داعش ترهګریز فعالیتونه زیات شوي او د دغې ډلې د بیا راژوندۍ کېدو په اړه اندېښنې ډېرې شوې دي.

په دې کڅوړه کې باید مهم توکي لکه اوبه، خواړه، درمل، شخصي اسناد او لومړني بېړني توکي شامل وي؛ څو که زلزله یا بل بېړنی حالت رامنځته شي، خلک د یو څه وخت لپاره ژوندي پاتې شي.

هغه خبرداری ورکړی، هغه کورونه چې د ۱۹۹۵ کال څخه مخکې جوړ شوي وو، د زلزلو پر وړاندې مقاومت نه‌لري او له خلکو یې غوښتنه کړې چې خپل ځان او مال په هغو کورونو کې له ګواښ سره مخ نه‌کړي چې له تخنیکي پلوه د انجینر یا متخصص له‌خوا تایید شوي نه‌دي.

دغه خبرداری وروسته له هغې ورکول کېږي، چې د افغانستان ختیځ په تېره بیا کونړ ولایت سختې زلزلې وځپلو. په دې زلزله کې لږترلږه تر ۲ زرو او ۲۰۰ ډېر کسان مړه شول.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۱۳مه) چینايي پانګوالو ته ډاډ ورکړ، چې د پانګونې په بهیر کې ټولې اداري ستونزې به له منځه وړي.

د پاکستان او چین سوداګریزو شرکتونو د ۴.۲ میلیاردو ډالرو په ارزښت ۲۱ بېلابېل تفاهم لیکونه لاسلیک کړل.

شهباز شریف د اداري خنډونو د لرې کولو اړوند وویل: «موږ به ان د یوې ثانیې ځنډ هم ونه زغمو. ما تازه ډاډ ورکړ چې یو چینایي پانګوال ته د ۲۴ ساعتونو دننه اسانتیاوې برابرې شي. دا هغه ژمنتیا ده چې زه پرې خبرې کوم.»

شهباز شریف زیاته کړه، چې په پاکستان کې د چینایي وګړو امنیت د دوی لپاره لومړیتوب دی: «د چینایي اتباعو خوندیتوب زموږ لپاره تر ټولو مهم دی.»

هغه چینایي پانګوالو ته وویل: «زموږ د کرنې سکټور کې ۶۰ سلنه خلک بوخت دي. چین په دې برخه کې ستر پرمختګ کړی او موږ ستاسې له شراکت سره د کرنې عصري کولو او د صادراتو د زیاتوالي هیله لرو.»

د طالبانو د کډوالو چارو وزارت په وینا، هغې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو اېستل د اندېښنې وړ وبلل او ژمنه یې وکړه، چې خپلې اندېښنې به د دواړو هېوادونو له چارواکو سره شریکې کړي.

میرمن سلنته دا هم وویل، چې د دوی شورا د افغانستان ختیځ ته بېړنۍ مرستې استولي دي او زیاته کړې یې ده، چې د افغان کډوالو ستونزې به د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په څنډیزو ناستو کې هم مطرح کړي.

د طالبانو د کډوالو وزارت لیکلي، چې په دې لیدنه کې د زلزله‌ځپلو سره د مرستو او د اېستل شویو کډوالو د ملاتړ په اړه خبرې شوې دي.

مولوي عبدالکبیر د ډنمارک د کډوالو له شورا وغوښتل، چې د نغدي مرستو د ورکولو او د زیانمنو شویو خلکو د کورونو د بیا رغونې په برخه کې همکاري وکړي.

دغه لیدنه په داسې حال کې شوې، چې افغانستان د ګاونډیو هېوادونو له‌خوا د کډوالو د پراخ اېستلو، د اقلیم د بدلون له امله د وژونکو طبیعي پېښو او د طالبانو له‌خوا د پراخو بشري حقونو د نقض له کبله له یوه بشري ناورین سره مخ دی.

د طالبانو د رسمي شمېرو له مخې، د جمعې په ورځ د کونړ د زلزلې د قربانیانو شمېر له ۲۲۰۰ کسانو څخه اوښتی او له ۳۶۰۰ زیات کسان ټپیان شوي دي.

ځايي چارواکو خبرداری ورکړی، چې ښايي د مړو شمېر به لا ډېر شي، ځکه ځینې کلي په بشپړ ډول ویجاړ شوي او د لارو بندېدو له امله تر اوسه ورته مرستې نه‌ دي رسېدلي.

ټرمپ له سي‌بي‌اېس ټلوېزیوني شبکې سره په یوه مرکه کې زیاته کړې، چې هغه د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین او د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي سره خبرې کړې او باور لري چې په راتلونکي کې د سولې تړون ممکن دی.

د امریکا ولسمشر وویل: «هغوی لا چمتو نه دي؛ خو دا به کېږي. موږ به دا کار وکړو.»

هغه همداراز وايي، چې ځینې وختونه باید انتظار وشي؛ تر هغه چې سم شرایط رامنځته شي او ټینګار یې کړی چې د ده هڅو د مېلیونونو انسانانو ژوند ژغورلی دی.