طالبانو ته اخطار: امریکا د خپلو هېوادوالو د ناقانونه نیونې په تړاو خبرداری ورکړی دی

سره له دې چې د افغانستان له وروستۍ زلزله‌ځپلو سره د مرستو بهیر روان دی، تر اوسه ایټالیا، ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او یو شمېر نورو هېوادونو له یادو زلزله‌ځپلو سره د څه باندې ۳۸ اعشاریه ۳ میلیون ډالرو په ارزښت مرستې اعلان کړې دي.

په دغو شویو مرستو کې نغدي او غېر نغدي مرستې شاملې دي.

ایټالیا ۱۳ میلیونه یورو، ملګرو ملتونو د بېړني صندوق له لارې ۱۰ میلیونه ډالره، چین ۷ اعشاریه ۲ میلیونه ډالره، جرمني ۲ اعشاریه ۵ میلیون ډالره، برېتانیې ۱ اعشاریه ۳ میلیونه ډالره، اروپايي ټولنې ۱ اعشاریه ۱ میلیون ډالره، اسټرالیا ۱ میلیون ډالره، سوېلي کوریا هم ۱ میلیون ډالره، اېرلنډ ۵۸۰ زره ډالره او ترکیې او یوه څېړنیز بنسټ یې بیا ۶۰۰ زره ډالره مرسته اعلان کړې ده.

له دې سره سم، د افغانستان له وروستي زلزله‌ځپلو سره روسیې، قطر، متحده عربي اماراتو، پاکستان، ایران، جاپان، قزاقستان، ترکمنستان، بنګله‌دېش، ازبکستان، سعودي عربستان، هند او یو شمېر نورو هېوادونو د ځمکې، اورګاډي او هوا له لارو د خوراکي توکو، روغتیايي وسایلو او خېمو مرستې کړي او یوه برخه کې تر زلزله‌ځپلو رسول شوې دي.

ګڼو هېوادونو ویلي، چې یادې مرستې به د طالبانو له مداخلي پرته د مرستندویه ادارو له لارې تر اړمنو کسانو ورسوي.

له افغانستان سره د دغه ناورین په کابو کولو کې متحده عربي امارات لومړنی هېواد دی، چې د ابوظبي د ملکي دفاع ادارې، ملي ګارډ او د ګډو عملیاتو د قوماندانۍ اړوند د ژغورنې او لټون ځانګړې ډله یې د افغانستان زلزله‌ځپلو سیمو ته واستوله.

د قطر دولت بیا ویلي، چې د افغانستان د زلزله‌‌ځپلو خلکو لپاره یې د بشري مرستو استولو هوايي دهلېز پرانیستی دی. د قطر د بهرنیو چارو وزارت په وینا، دا هوايي دهلېز د دغه هېواد د امیر تمیم بن حمد ال ثاني په لارښوونه پرانیستل شوی دی.

د کونړ د زلزله‌ځپلو لپاره د مرستو رسولو په برخه کې افغان سوداګرو، لوبغاړو او عامو کسانو هم برخه اخیستې ده.

د عزیزي ګروپ مشر میرویس عزیزي د زلزله‌ځپلو لپاره د ۵۰۰ مېلیون افغانیو مرسته اعلان کړې، د کرېکټ د ستورو راشد خان او محمد نبي له لوري څه باندې۱۲۰ زره ډالره مرستې راټولې شوي او د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د صرافانو ټولنو، صنعتکارانو او نورو سوداګرو هم د مرستو راټولولو کمپاینونه پیل کړي او ځینې کسان عملا په زلزله‌ځپلو سیمو کې د مرستو پر وېش بوخت دي.

له هېواده بهر هم په بېلابېلو هېوادونو کې افغان ټولنو د نغدي مرستو راټولولو هڅې پیل کړي، خو تر اوسه د یادو راټولو شویو مرستو کره شمېر نه دی په ډاګه شوی.

یو شمېر زلزله‌ځپلي اندېښنه لري، چې مرستې به اړو کسانو ته و نه رسېږي.

طالبانو بیا د زلزلې د ټپیانو انتقال،خوراکي توکو، جامو او نورو بېړنیو اړتیاوو لپاره یوازې سل مېلیونه افغانۍ ځانګړې کړې دي.

خو امریکا چې یو وخت د افغانستان تر ټولو لوی مرستندویه هېواد ګڼل کېده او د مرستو په سر کې ولاړه وه، د ټرمپ له بیا ځلي واک ته رسېدو وروسته له افغانستان سره یې خپلې ټولې بشري مرستې بندې کړې دي. امریکايي چارواکو ویلي، چې ښايي کېدونکې مرستې طالبانو ته ورسېږي.

رویټرز راپور ورکړی، چې په افغانستان کې له مرګونې زلزلې ۷ ورځې وروسته هم واشنګټن هېڅ مرسته نه ده کړې او دا ښيي، چې ډونالډ ټرمپ د بهرنیو مرستو په کمولو او د مرستندویو بنسټونو په تړلو سره د بېړنیو مرستو په برخه کې خپل مخکښ رول له لاسه ورکړی دی.

د ملګرو ملتونو وروستی راپور ښيي، چې د هېواد په ختیځو ولایتونو کې د زلزلې له امله ۸۴ زره کسان اغېزمن شوي او ۶۷۰۰ کورونه ویجاړ شوي دي.

د افغانستان په ختیځ کې د تېرې یکشنبې په شپه د شوې زلزلې او ورپسې ټکانونو له امله تر اوسه ۲۲۰۵ تنه مړه شوي او ۳۶۴۰ نور ټپیان دي.

د راپورونو له مخې، د زلزلې د قربانیانو په شمېر کې هره شېبه زیاتوالی راځي او ښايي د طالبانو له خوا له اعلان شویو شمېرو لوړ وي.

په ورته مهال مرستندویه ادارو له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د افغانستان لپاره بېړنۍ مرستې زیاتې کړي.

سربېره پر دې، په کونړ کې د ښځینه ډاکترانو کموالي له ښځینه زیانمنو سره د مرستې او د ټپي شویو ښځو د درملنې په برخه کې جدي ستونزې رامنځته کړي دي.

په کندهار کې ځايي سرچینو نن شنبه د «وږي ۱۶مه» وویل چې فاتح اغا د قادریه فرقې پیروی و او په دې برخه کې یې ځینې وخت جنجالي ویناوې کولې او په ټولنیزو رسنیو کې خپرېدې.

په ټولنیزو رسنیو کې د طالبانو ځینو ملاتړو د هغه پر نیول کېدو خوښي ښودلې او دا کار یې ستایلی دی.

د طالبانو اړوند حریت راډیو راپور خپور کړی، چې د طالبانو امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت له لوري کندهار کې د فاتح اغا په نوم هغه کس نیول شوی، چې ټولنه کې یې «د یووالي د له منځه وړلو» هڅه کوله.

سرچینې ویلي، د تورن کس دوسیه له لومړنیو پلټنو وروسته د کندهار نظامي محکمې ته سپارل شوې څو په اړه یې قانوني پرېکړه ترسره کړي.

دوی ادعا کړې، چې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت هڅه کوي ټولنه له هر ډول فساد پاکه کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ د طالبانو امربالمعروف وزارت ویاند د ابراهیم ګیلاني په لاسلیک په یوه تعهد لیک کې د هغه د نیولو خبر ورکړی و خو بیا وروسته د پارلمان پخواني غړي سید اسحاق ګیلاني له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د طالبانو د امربالمعروف وزارت له خوا د ابراهیم ګیلاني د نیولو ادعا رد کړه.

د طالبانو امربالمعروف وزارت ویاند سېف خیبر پر ابراهیم ګیلاني له تصوف نه د ناوړه استفادې تور پورې کړی و او ویلي یې و، چې دې کسانو د دین تر پوښښ لاندې داسې کړنې کولې چې د شریعت خلاف وې.

جمعه‌خان شاوخوا څلویښت کاله مخکې د پخواني شوروي ځواکونو پر وړاندې په جګړه کې د کوف او نُسي ولسوالیو ترمنځ ورک شوی و.

د کوف او نُسي ولسوالیو په پوله کې د کلونو په اوږدو کې د پرله‌پسې واورې له امله کنګلونه جوړ شوي وو.

په تېرو کلونو کې د اقلیمي بدلون او د هوا د تودوخې د لوړوالي له امله دغه کنګلونه ویلې شوي دي.

د دې پروسې په پایله کې د کنګل یوه برخه ماته شوې او د جمعه‌خان جسد له ۳۸ کلونو وروسته له یخ نه راوتلی دی.

په نُسي کې یوې محلي سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل چې جسد یې کورنۍ ته وسپارل شو. د دې سرچینې په وینا، د جمعه‌خان کورنۍ به د محلي چارواکو په ګډون د دوشنبې په ورځ، د سنبلې ۱۷مه، د فاتحې او دعا مراسم ترسره کړي.

د طالبانو اړوند هندوکش غږ په خپله اېکسپاڼه کې ادعا کړې ده، چې نیول شوي کس قمرخان «د فحشا د ترویج»، «ناسمو معلوماتو او منفي تبليغاتو» د خپرولو لپاره درې نور مستعار اکاونټونه هم چلول.

طالبان وايي، نیول شوي کس په خپلو کړنو اعتراف کړی دی.

د طالبانو اړوندو ادارو ادعا کړې، چې په دې وروستيو څو میاشتو کې یې ګڼ شمېر هغه کسان نیولي، چې په مستعارو ادرسونو یې ددوی د ادارې خلاف لیکل کول.

اروپايي ټولنې د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې اعلان شوې نوې مرسته به د افغانستان د ټولنیزې پیاوړتیا پروګرام وغځوي او د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام، د کرنې او خوراک نړیوال سازمان او د کډوالو نړیوال سازمان له خوا به مصرف شي.

ارويايي ټولنې ویلي، دغه مرسته به د ملګرو ملتونو د ادارو له خوا د ښځو او نجونو د ملاتړ او د افغانانو د ټولنیزې پیاوړتیا په برخه کې د نشه يي توکو پر ضد پروګرامونو کې ولګیږي.

د اروپايي ټولنې موقتي استازې ورونیکا بوسکوویچ پوهار ویلي:« دغه مرسته په خورا مهم وخت کې ترسره کېږي، ځکه افغان ټولنې له اقلیمي خطرونو او د طبیعي سرچینو له منځه تلو سره لاس او ګرېوان دي. اروپايي ټولنه د دوحې د پروسې له لارې په افغانستان کې د مخدره موادو پر ضد هڅو ملاتړ کوي او له کروندګرو سره د بدیل معیشت په برخه کې مرسته کوي.»

د افغانستان د ټولنیزې پیاوړتیا پروګرام په ۲۰۲۴ کال کې د ملګرو ملتونو د کرنې او خوراک سازمان، د ملګرو ملتونو پراختيايي پروګرام او د کډوالۍ سازمان له خوا په ګډه په هلمند او کندهار ولایتونو کې پیل شوی او په نوې مرستې سره به یاد پروګرام درېم کال ته وغځوي او په بادغیس ولایت کې به هم د تاریاکو سروې د ملګرو ملتونو د مخدره توکو او جرمونو پر ضد ادارې په مشرۍ تمویل شي.

د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام استازی سټیفن رودریکز وايي:« د اروپايي ټولنې مرسته یوازې مالي پانګونه نه ده، بلکي د یووالي او ګډې همکارۍ پیغام دی. موږ د افغان ټولنو تر څنګ درېږو څو د ناقانونه اقتصادونو پر ځای بدیلونو ته مخه کړي او د اقلیم بدلون واقعیتونو ته ځانونه برابر کړي.»

د اروپايي ټولنې له نوې اعلان شوې مرستې څخه ځانګړي شوي ۸ مېلیونه یورو د افغان ښځو او نجونو د ژغورنې، رواني ملاتړ او معیشت خدمتونو پیاوړتیا په برخه کې لګول کېږي.

ورونیکا بوسکوویچ پوهار وویل:«ارويايي ټولنه ویاړ لري چې د ملګرو ملتونو د ښځو پراختيايي ادارې سره خپله همکاري نوره هم پیاوړي کوي. دغه مرسته زموږ د افغان ښځو او نجونو د پیاوړتیا لپاره ده ځکه د ټولنې د ټولو وګړو مساوي ګډون د باثباته راتلونکي یوازینۍ لاره ده.»

د ملګرو ملتونو د ښځو پراختيايي ادارې استازې سوزان فرګوسن د اروپايی اتحادیې د نوې مرستې هرکلی کړی او وايي، د ښځو د مدني ټولنې بنسټونه د افغان ښځو او نجونو لپاره د ژغورنې یوازینۍ لاره ده او په افغان ښځو او نجونو پانګونه په دې سخت وخت کې خورا اړینه ده.