د برېتانیا د پارلمان غړې: د طالب مشرانو د نیولو حکم باید عملي شي

په راپور کې ویل شوي، د زلزله‌ځپلو د اوسېدنې کورونه، ښوونځي، روغتیایي مرکزونه او د اوبو رسونې سیسټمونه سخت زیانمن شوي، چې له امله یې د خلکو ژوند له جدي ستونزو سره مخ دی.

د روغتیا نړۍوال سازمان زیاتوي، د ژوبل شویو کسانو د درملنې لپاره کافي اسانتیاوې نشته او د درملو کمښت ورځ تر بلې جدي کېږي.

په راپور کې همداراز راغلي، د ماشومانو او ښځو حالت د اندېښنې وړ دی، ځکه په لسګونه زره ماشومان له سړې هوا، د خوړو له کمښت او د خیمو د نشتوالي سره مخ دي.

د سازمان په وینا، د پاکو اوبو نشتوالی او د ناروغیو د خپرېدو وېره د روغتیايي بحران بڼه غوره کوي.

د روغتیا نړۍوال سازمان ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید ژر تر ژره د افغانستان له خلکو سره د مرستې لاس اوږد کړي، ځکه د ژغورنې کړکۍ ورځ تر بلې تنګېږي.

دغه سازمان په ځانګړي ډول له بشرپاله بنسټونو غوښتي، چې د خوړو، پاکو اوبو، درملو، خیمو او نورو بېړنیو توکو په لېږلو کې همکاري وکړي.

په راپور کې یادونه شوې، چې د سیمې جغرافیایي سخت شرایط، د سړکونو خراب وضعیت او د ژمي د یخ موسم راتګ د مرستو د رسولو پروسه لا نوره ستونزمنه کړې ده.

په عین حال کې، ځايي خلک شکایت لري چې زلزله‌ځپلو سیمو ته کافي مرستې نه دي رسېدلي او ډېری کورنۍ د بې‌سرپناه کېدو له امله په ازاده فضا کې شپې سبا کوي.

د یادونې وړ ده، چې د تېرې میاشتې زلزلې په کونړ او نورو ختیځو سیمو کې لسګونه کسان ووژل، سلګونه نور یې ټپیان کړل او د زرګونو کورنیو کورونه یې ویجاړ کړل.

بنیامین نتنیاهو ویلي، لکه څنګه چې امریکا د سپټمبر له ۱۱مې وروسته په افغانستان کې القاعده وځپله، همداسې اسراییل هم په قطر کې د حماس مشران په نښه کړل. نوموړي دغه برید یو «مشروع اقدام» وباله.

هغه د ۲۰۲۳کال د اکټوبر ۷مې پېښې ته په اشارې سره زیاته کړه: «موږ خپل ۱۱سپټمبر لرو. هغه ورځ چې تر ټولو خونړی وحشت د یهودي ولس پر وړاندې ترسره شو.»

لومړي وزیر ټینګار وکړ، چې د امریکا په څېر اسراییل هم د خپلو خلکو د خوندیتوب لپاره د سخت دریځه «اسلامپاله ترهګرو» د له منځه وړلو حق لري.

نتنیاهو پر قطر کلکه نیوکه وکړه او ویې ویل:«دغه هېواد ترهګرو ته پناه ورکوي، مالي مرسته ورسره کوي او د حماس مشران په مجللو ماڼیو کې ځای پر ځای کوي.»

هغه د نړۍوالو نیوکو په ځواب کې وویل: «کله چې امریکا اسامه بن لادن وواژه، نړۍ یې ستاینه وکړه. نن باید هم اسراییل د همدې اصولو د عملي کولو لپاره وستایل شي، نه دا چې وغندل شي.»

نتنیاهو په خپلو څرګندونو کې قطر او نورو هېوادونو ته ګواښ وکړ، چې که د حماس مشران له خپلو خاورو ونه باسي او عدالت ته یې ونه سپاري، نو اسراییل به خپله دغه کار ترسره کړي.

په قطر کې د طالبانو له سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه ناسته کې چې د کوربه هېواد د پوهنې وزارت د دفتر مشر حامد المالکي هم حضور درلود، شاهین ویلي دي چې قطر تل په سختو شرایطو کې د افغانانو ترڅنګ ولاړ وو.

هغه د قطر د مرستو او ملاتړ مننه وکړه او دغه اړیکې یې «دواړو هېوادونو لپاره حیاتي او اړینې» وبللې.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې طالب سفیر په ځانګړې توګه د هغو افغان ماشومانو ستونزه یاده کړې چې له خپلو کورنیو سره په قطر کې مېشت دي او ښوونځیو ته د شاملېدو له محدودیتونو سره مخ دي.

شاهین له قطري چارواکو وغوښتل، چې د دغو ماشومانو د زده‌کړو د بهیر اسانتیا لپاره جدي ګامونه واخلي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د قطر د پوهنې وزارت د وزیر د دفتر مشر حامد المالکي د طالب سفیر د غوښتنو هرکلی وکړ او ډاډ یې ورکړ، چې د افغان ماشومانو د ښوونځیو ستونزه به هواره کړي.

هغه زیاته کړه، چې د وزارت اړوند ادارې به په همکارۍ سره کار وکړي څو افغان ماشومان وکولای شي په دولتي او شخصي ښوونځیو کې زده‌کړې ته دوام ورکړي.

د ناستې په پای کې دواړو لوریو د قطر او افغانستان تر منځ د ښوونیزو اړیکو د پراخولو پر اړتیا هم خبرې وکړې او ټینګار یې وکړ، چې د افغان کډوالو د ماشومانو زده‌کړې ته پاملرنه د دواړو هېوادونو په ګډو همکاریو کې مهمه برخه جوړوي.

عمران خان په اډیاله زندان کې له خپلو خویندو سره په خبرو کې ویلي، چې افغانستان زموږ د وروڼو مسلمانانو هېواد دی او افغان کډوال له درېیو نسلونو راهیسې په پاکستان کې مېشت دي.

نوموړي د اسلامي تاریخ د پېښو مثال ورکړ او زیاته یې کړه: «کله چې نبي کریم مدینې ته هجرت وکړ، د مدینې خلکو ورته خپلې دروازې پرانېستې او له همدې امله انصار د درناوي وړ پاتې شوي دي. خو موږ د خپلو افغان وروڼو لپاره پر خپله خاوره ژوند تنګ کړی او په زور یې اېستلو ته اړ کوو، چې دا ډېر د افسوس وړ کار دی.»

عمران خان په خپلو څرګندونو کې زیاته کړې، چې د پوځ مشر جنرال عاصم منیر د «طالبانو ضد لابیګرانو» د خوشحالولو لپاره دغه اقدامات پرمخ وړي او په هغو سیمو کې د جګړې فضا قصدا رامنځته کوي چې جګړه په کې نشته.

هغه خبرداری ورکړی، چې که دغه کړنې ونه درول شي، نو حالات به نور هم د خرابېدو پر لور ولاړ شي.

د خېبرپښتونخوا د عملیاتو په اړه عمران خان ویلي، دا ډول اقدامات باید سمدستي ودرول شي، ځکه چې پخوا هم د همدې لامل له کبله د عوامي نېشنل ګوند (اې اېن پي) محبوبیت له منځه تللی و.

د هغه په وینا، د بهرنیو قوتونو د خوښۍ لپاره د خپلو خلکو پر وړاندې عملیات نه یوازې ناکامه دي، بلکې د حالاتو د ښه کېدو پر ځای د لا خرابېدو لامل ګرځي.

عمران خان ټینګار کړی، چې په دغو عملیاتو کې یوه خوا د پاکستان امنیتي ځواکونو سرتېري وژل کېږي او بله خوا د هېواد خپل ولس. «خپلو ته زیان رسول تل د ترهګرۍ په پراختیا تمامېږي.»

هغه په پای کې پر پاکستاني چارواکو غږ کړی، چې د افغانستان او پاکستان په خاوره د بې پیلوټه الوتکو بریدونه هم په بېړني توګه ودروي، ځکه دا کار د دواړو هېوادونو د خلکو د کرکې او د ناامنۍ د زیاتېدو لامل کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د خېبر پښتونخوا اعلی وزير علي امين ګنډاپور ويلي دي، د افغان کډوالو د اېستلو پرېکړه د مرکزي حکومت پرېکړه ده او په دې کې صوبایي حکومت هېڅ ډول نه لري.

نوموړي د پاکستان له حکومته غوښتي، چې افغان کډوالو په ځانګړې توګه زده‌کوونکو ته د ویزو د ورکړې او نورو ستونزو د هوارولو لپاره نور وخت هم ورکړل شي.

خان او ګنډاپور دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې پاکستان په وروستیو میاشتو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر چټک کړی او په دې هېواد کې مېشت افغان کډوالو له سختو ستونزو سره مخ دي.

هغه له افغانستان انټرنشنل سره په یوه مرکه کې زیاته کړه، چې د طالبانو ټولې ستراتیژۍ او پرېکړې د القاعده له خوا لارښوونه کېږي، چې دا وضعیت د سیمې او نړۍ لپاره جدي اندېښنې زېږوي.

عابدي ویلي دي، چې طالبان نړۍوالو ته داسې انځور وړاندې کوي چې ګوندې القاعده نور د لوېدیځ یا امریکا پر وړاندې ګواښ نه دی او یوازې د دوی د مېلمستون مېلمانه دي، خو حقیقت بل ډول دی.

د ده په وینا: «القاعده یوازې د طالبانو ملاتړې نه ده، بلکې د دوی د کړنو تر شا اصلي رهبره ده. دغه ډله د نړۍوال امنیت لپاره هم بالفعل او هم بالقوه خطر بلل کېږي.»

هغه زیاته کړه، چې د طالبانو او القاعده ګډ فعالیتونه د سیمې د ثبات لپاره اوږدمهاله ګواښونه رامنځته کوي.

دغه پخواني امنیتي چارواکي ټینګار کړی، چې اوسمهال د نړۍ هېڅ هېواد له طالبانو سره د مشروع حکومت په توګه اړیکې نه لري.

د هغه په خبره، دا اړیکې یوازې د استخباراتي اړتیاوو پر بنسټ ولاړې دي، نه د دایمي ډیپلوماټیکو همکاریو پر بنسټ.

عابدي د داعش په اړه هم اندېښنې څرګندې کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو تر بیا واکمنېدو مخکې د داعش خراسان څانګې فعالیتونه یوازې په محدودو سیمو پورې تړلي وو، خو اوس یې ځواک او وړتیا پراخه شوې ده.

هغه د داعش وروستي بریدونه په ایران او روسیه کې د دې ډلې د نوې وړتیا بېلګې وبللې او ویې ویل، چې د افغانستان له خاورې د پولو هاخوا ترهګریز ګواښونه ورځ تر بلې ډېرېږي.

پخواني امنیتي چارواکي په خپله مرکه کې یوې جنجالي موضوع ته اشاره وکړه او ادعا یې وکړه، چې د طالبانو ځینې داخلي کړۍ د خلیل حقاني په وژنه کې له داعش سره په مستقیمه همکارۍ کې ښکېلې وې.

هغه وویل، چې دا ډول پېښې د طالبانو دننه پر ژورو اختلافاتو او دوه‌مخې اړیکو دلالت کوي.

عابدي په ټینګار سره وویل، چې طالبان، القاعده او داعش د سیمې د امنیت لپاره درې‌ګونی ګواښ جوړوي او که نړۍواله ټولنه پر وخت اقدام ونه کړي، د دې ګډوډۍ بیه به د سیمې هېوادونه او نړۍوال امنیت دواړه پرې کړي.

هغه زیاته کړه: «طالبان یوازې د افغانستان مسله نه ده؛ د دوی اړیکې له القاعده سره د سیمې او نړۍ راتلونکې له ګواښ سره مخ کوي. نړۍواله ټولنه باید جدي، ګډ او حساب ورکوونکي ګامونه پورته کړي.»