طالبانو نارینه خیاطانو ته امر کړی چې نور د ښځو جامې ونه ګنډي

نوموړي د یوه جګپوړي پوځي افسر عدنان اسلم د مړینې په مراسمو کې وویل چې په وروستي برید کې درې افغان جنکیالي او د تحریک طالبان پاکستان دوه غړي ښکېل وو.

دغه پوځي افسر د بنو په ورستي برید کې ټپي شوی و چې وروسته د سختو ټپونو له امله ومړ.

خواجه اصف په دغو مراسمو کې زیاته کړه: «پاکستاني پوځ یو ځل بیا خپل یو زوی د وطن لپاره قربان کړ، په دې برید کې پنځه ترهګر ښکېل وو، چې درې یې افغانان او دوه د تحریک طالبان پاکستان غړي وو.»

نوموړي د افغان کډوالو پر حضور هم نیوکه وکړه او زیاته یې کړه: «موږ د افغانانو لپاره دوه اوږدې جګړې وکړې، خپل امن او اقتصاد مو قربان کړ، زموږ په سلګونو زره کسان ووژل شول، او نن هم شاوخوا شپږ تر اووه میلیونه افغانان زموږ په خاوره کې ژوند کوي، روزي ګټي، لوی ترانسپورټر او میلیاردران دي.»

د پاکستان دفاع وزیر تور پورې کړی چې، «له افغان خاورې ترهګر او حتا افغان وګړي زموږ پر خاوره راځي او زموږ د ماشومانو د وینو سیلاب بهوي. د نړۍ په تاریخ کې دومره ستره احسان وژنه بل ځای نه ده شوې.»

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د ښځینه روغتیایي کادرونو کمښت او د درملنې مرکزونو ته د ښځو پر تګ محدودیتونو د ښځو او ماشومانو ژوند له خطر سره مخامخ کړی دی.

د راپور پر بنسټ، په کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونو کې چې تازه د سختې زلزلې له امله زیانمن شوي، وضعیت خورا بحراني دی. د ښځو تګ راتګ د محرم د نشتوالي له کبله محدود شوی او د ماشومانو په ځانګړي ډول له یتیمانو د ناوړه ګټې اخیستنې خطر ډېر شوی دی.

راپور زیاتوي چې ډېری ښځینه روغتیاپالې د خوندي استوګنځایونو د نشتوالي له امله نشي کولی په روغتونونو کې پاتې شي او اړې دي هره ورځ له ښارونو کلیو ته د محرم په ملتیا اوږده مزلونه وکړي.

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، دغه محدودیتونه د دوامدارو روغتیایي خدمتونو مخه نیسي او ډېرې ښځې په بیړنیو حالاتو کې له اړینو درملنو بې برخې پاتې کېږي.

همدارنګه، د ښځینه ډاکترانو او نرسانو کمښت ددې لامل شوی چې ښځې په ډېرو سیمو کې عملاً له روغتیايي پاملرنې بې‌برخې شي.

راپور ټینګار کوي چې د افغانستان بشري بحران یوازې د طبي خدمتونو نشتوالی نه دی، بلکې نور عوامل لکه فقر، ناامنۍ او نابرابري د ستونزو په زیاتېدو کې اساسي رول لري.

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د ژمي په رانږدې کېدو سره د ناروغیو خطر زیات شوی او کورنۍ په ګڼو او لنډمهالو پناه ځایونو کې د ساري ناروغیو لکه شري، تنفسي ناروغیو او نس‌ناستې، له ګواښ سره مخ دي.

د پنځو روغتونونو د معلوماتو پر بنسټ، تر ټولو ډېرې پېښې له زلزلې وروسته تروماوې دي، ورپسې د سر او ملا د تېر ټپونه ډېر لیدل کېږي. همدارنګه، لږ تر لږه ۲۰روغتیایي مرکزونه او روغتونونه د وروستیو زلزلو له امله زیانمن شوي دي.

د سپتمبر له دویمې تر ۹مې پورې یوازې په کونړ ولایت کې ۱۱۹۵ د ساري ناروغیو پېښې ثبت شوې، چې ۷۷۵یې د تنفسي ناروغۍ، ۶۰ د ملاریا شکمنې، ۴۳ د کرونا شکمنې او ۳۱۷د نس‌ناستې پېښې وې.

راپور زیاتوي چې د روغتیا نړیوال سازمان تر اوسه ۴۳ټنه بیړني طبي تجهیزات زلزله ځپلو سیمو ته لېږلي دي.

زاخارووا د سې شنبې په ورځ وویل، چې «روسی اتنوګراف سرګي کاویرین، چې له جولای میاشتې راهیسې په افغانستان کې د څو جرمونو په تور نیول شوی و، د سپتمبر پر ۸مه، له کابل څخه خپل هېواد ته را وستل شو».

زاخارووا وویل، « د افغان چارواکو له خوا د روسیې د لوري په غوښتنه کاویرین خوشې شو، په دې اساس چې د روسیې فدراسیون او د افغانستان اسلامي امارت تر منځ دوستانه اړیکې شته».

سوتیاسلاو کاویرین د روسیې د علومو اکاډمۍ د اتنوګرافیکو مطالعاتو مرکز او د ختیځ پېژندنې انسټیټیوټ څیړونکی دی، چې د هندوکش د خلکو د کلتور څیړونکی ګڼل کېږي.

د جولای پر۱۹مه، هغه وویل چې په کندز ښار کې د ګاڼو د قاچاق په تور نیول شوی او پرېکړه وشوه چې په کابل کې د استخباراتو ریاست ته انتقال شي.

کاویرین په زندان کې له بهر سره اړیکه نه لرله.

هغه له خوشي کېدو وروسته وویل، چې طالبانو د جاسوسۍ شک پرې درلود، خو د هغه په وینا، قضیه د شواهدو د نشتوالي له امله وتړل شوه.

د یاد دفتر د معلوماتو له مخې؛ مرسته شوې پیسې د سویس د پراختیا او همکارۍ ادارې د ۸مېلیون ډالرو مرستې بشپړوي، چې له وړاندې په دې برخه کې کار کوي.

د اروپايي ټولنې له لوري په خپور شوي بیان کې راغلي، چې د دغه ټولنې مرستې به په ځانګړې توګه د پکتیا او ډایکنډي ولایتونو په ۱۶ ولسوالیو کې له بې‌وزله خلکو سره وي؛ څو د طبیعي پېښو پرمهال یې د ټولنیز مقاومت او عاید کچه لوړه شي او له پېښېدونکو طبیعي افتونو له امله ډېر زیانمن نه‌شي.

افغانستان په نړۍ کې د هغو هېوادونو په کتار کې راځي، چې د طبیعي پېښو له امله ډېر زیانمنوونکی هېواد دی. د چاپېریالي برخې د شنونکو په خبره؛ په افغانستان کې د خلکو بې‌وزلۍ د طبیعي پېښو د زیان کچه څو برابره لوړه کړې ده.

په خبرپاڼه کې د طالبانو د عدلیې وزارت ویاند برکت‌الله رسولي له قوله راغلي، چې جوړو شویو ډلو کې د دغې ډلې امنیې قوماندانۍ، استخباراتو، ښاروالۍ او اړونده ادارو استازي برخه لري.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې؛ کمیټې پرېکړه کړې، چې د کورونو کرایې د ۱۴۰۳ کال پرتله تر ۱۰ سلنې زیاتې نه‌شي لوړېدای او د معاملاتو لارښوونې دفترونه مکلف دي چې له دغې پرېکړې سرغړونه ونه کړي؛ که نه له قانوني چلند سره به مخ شي.

په ورته وخت کې د طالبانو د عدلیې وزارت په یوې بلې خبرپاڼه کې راغلي، چې دوی په کابل ښار کې د معاملاتو د لارښوونې هغه لسګونه دفترونه چې له ټاکل شویو اصولو یې سرغړونه کوله تړلي دي. خبرپاڼه کاږي، چې یاد وزارت په تېره یوه میاشت کې په کابل ښار کې د معاملاتو د لاروښونې څه باندې ۴۰ دفترونه د سرغړونو او ناقانونه فعالیت له کبله تړلي دي.

یاد وزارت په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي، چې په وروستیو کې د افغانستان په لویو ښارونو او په ځانګړې توګه په کابل ښار کې خلکو د کرایي کورونو د نشتوالي او د لوړو کرایو له امله شکایتونه کړي دي.

دوی د افغانستان انټرنشنل په ګډون له بېلابېلو رسنیو سره په خبرو کې ویلي، چې له زیاتو هڅو وروسته هم کرایي کورونه نه شي پیدا کولای او که کوم یو پیدا هم شي کرایې یې دومره لوړې وي چې دوی یې د ورکولو توان نه‌لري.

افغانستان ته د سلګونه زره افغان کډوالو په ستنېدو د کورونو او سرپناه د نشتوالي په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي. وړاندې ملګرو ملتونو هم ویلي و، چې د سرپناه د ستونزو له حل پرته د افغان کډوالو د بیا مېشتېدو چاره ناشونې ده.