د بشري حقونو څار بنسټ: د امریکايي مرستو بندېدو، د بشري حقونو څېړنې ټکنۍ کړې دي

نی چې اوسمهال په جلاوطنۍ کې فعالیت کوي، وایي چې طالبان د افغانستان له لسو زیاتو ولایتونو کې د فایبر نوري انټرنېټ بند کړی دی.

دغه سازمان زیاته کړې، چې انلاین زده‌کړې د نجونو د زده کړو د بندیز پر وړاندې یوه نسبي حل لاره وه؛ خو د انټرنېټ بندېدو دا چاره هم بې‌ اغېزه کړې ده.

دې ادارې ویلي، طالبان هڅه کوي یوه داسې کمېټه جوړه کړي چې د انټرنېټ لپاره یو «اسلامي بدیل» پیدا کړي او همدارنګه د تماسونو په ځانګړي ډول د ټلیفوني خبرو اترو د څارلو لارې ولټوي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې دا ډول اقدامات کولای شي د خلکو ژوند ان په خپلو کورونو کې هم له ګواښ سره مخ کړي.

د نی په اعلامیه کې ویل شوي، چې طالبان غواړي افغانستان په «دویم شمالي کوریا» بدل کړي.

شمالي کوریا یو کمونیستي هېواد دی چې د جنوبي کوریا ترڅنګ پروت دی او هلته د خلکو لپاره د انټرنېټ او ټلیفوني اړیکو لاسرسی تقریباً بند دی او که څوک پرته له اجازې انټرنېټ وکاروي، سختې سزاوې ورکول کېږي.

هلته یوازې دولتي ادارې د ځانګړې اجازې او تر سخت کنټرول لاندې انټرنېټ ته لاسرسی لري.

نی د انټرنېټ د بندېدو له سیاسي او ټولنیزو پایلو څخه خبرداری ورکړی. د دې سازمان په وینا، خلک به د انټرنېټي چوپتیا له امله خپلې نورې حقوقي ازادۍ له لاسه ورکړي او د طالبانو ظلمونه به پټ پاتې شي.

نی اندېښنه لري، چې نور به هېڅوک ونه شي کولای د افغانستان وضعیت نړۍ ته راپور کړي.

نوموړې د هېوادونو ګډ کار د سیمې د ثبات او پرمختګ لپاره حیاتي وباله او د افغانستان د وضعیت په اړه یې هم څرګندونې وکړې او د دغه هېواد له خلکو سره یې د مرستو دوام ته اشاره وکړه.

هغې دغه راز زیاته کړه، چې قرغیزستان د افغانانو د بشري اړتیاوو په پوره کولو کې خپلو هڅو ته دوام ورکوي او غواړي چې د ستونزو د کمولو په برخه کې عملي ونډه واخلي.

ایدا قسیمالیوا وایي: «مونږ په افغانستان کې د شته حکومت(طالبان) ټولې کړنې له نږدې څارو په ځانګړي ډول د امنیت او مخدره توکو د کښت پر ضد چې د ټولې سیمې د امنیت او ثبات لپاره مهمې دي.»

هغې وویل، دوی به د بشري مرستو د رسولو ترڅنګ د ظرفیت لوړونې لپاره د متخصصینو یوه ځانګړې ډله هم افغانستان ته واستوي.

د مېرمن قسیمالیوا په وینا، دا ډله به د افغان کارکوونکو او ادارو د مسلکي روزنې او وړتیاوو د لوړولو په برخه کې مرسته وکړي، څو د خدماتو کیفیت لوړ او د خلکو اړتیاوې په ښه ډول پوره شي.

د قرغیزستان استازې ټینګار وکړ، چې د افغانستان د ثبات او امنیت مسله یوازې د دغه هېواد نه، بلکې د ټولې سیمې لپاره مهمه ده.

نوموړې وویل: «د ګډو هڅو له لارې کولای شو چې د بې‌ثباتۍ او ګډو ګواښونو پر وړاندې اغېزمن دریځ خپل کړو.»

ایدا قسیمالیوا په پای کې ډاډ ورکړ، چې قرغیزستان به د افغانانو د انساني اړتیاوو په برخه کې خپلو همکاریو ته دوام ورکړي او د نړۍوالې ټولنې ترڅنګ به د افغانستان د خلکو تر څنګ ودرېږي.

هغه دا هم وویل، چې نړۍ له طالبانو سره له تعامل پرته بله چاره نه لري.

د ایران استازي ټینګار وکړ: «د افغانستان راتلونکی باید د دې هېواد د خلکو له خوا وټاکل شي او هغه حل‌لارې چې له بهر څخه په زور تحمیل شي نه د منلو وړ دي او نه دوامداره دي.»

د نوموړي په وینا: «طالبان د افغانستان نه‌ ردېدونکی واقعیت دی، او نړۍواله ټولنه مجبوره ده چې له دوی سره عملي او رغنده تعامل وکړي، تر څو د بشري او اقتصادي ناورینونو مخه ونیول شي.»

د ایران استازي د بشري مرستو د سیاسي کولو څخه د مخنیوي اړتیا ته په اشارې سره ټینګار وکړ، چې بندیزونه باید د سیاسي فشار لپاره د وسیلې په توګه یا د اقتصادي ثبات او طالبانو سره د ښکېلتیا په وړاندې د خنډ په توګه ونه کارول شي.

هغه د طالبانو د غړو لپاره د سفر د بندیز معافیتونو له سیاسي ناوړه ګټې اخیستنې د مخنیوي غوښتنه هم وکړه.

دا په داسې حال کې ده، چې امریکا د طالبانو د چارواکو د سفر بندیز له ختمېدو سره مخالفت کړی.

دې اقدام د امنیت شورا په غونډه کې د روسیې، چین او ایران د استازو غبرګون راپارولی دی.

دوی وویل، چې امریکا د سفر د اجازې له ورکولو سره مخالفه ده، ځکه چې د دوی اتباع لا هم د طالبانو له زندانونو څخه نه دي خوشې شوي.

کله چې دا موضوع افشا شوه د امریکا استازی غوسه شو او له امنیت شورا یې وغوښتل: «د بندیزونو کمېټې داخلي خبرې باید افشا نه شي.»

د هند استازي ویلي، چې د نوي ډیلي اصلي لومړیتوب په افغانستان کې سوله او ثبات دی. هغه د پاکستان له لوري د ترهګرو ډلو ملاتړ ته په اشارې سره له نړۍوالو هېوادونو وغوښتل، چې دوی باید په ګډه د افغانستان له خاورې د دې ډلو د استفادې مخه ونیسي.

نوموړي وویل، چې هېواد یې د افغانستان امنیتي وضعیت په غور سره څاري او غواړي له افغان ولس سره خپلې تاریخي اړیکې نورې هم پیاوړې کړي.

هغه زیاته کړه، چې د هند او افغانستان تر منځ څو پېړۍ لرونکې تمدني او کلتوري اړیکې د ډیلي لپاره یو هڅوونکی ځواک دی، څو له افغانانو سره نږدې تعامل او پراخه همکاري ولري.

هغه د افغانستان په اړه د سیمه‌ییز اجماع پر اهمیت ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې هېواد یې په ملګرو ملتونو کې او همدارنګه په دوحه کې د خبرو اترو بهیر او نورو سیمه‌ییزو غونډو کې د ثبات د تامین لپاره فعاله ونډه اخلي.

هغه څرګنده کړه، چې د هند د بهرنیو چارو وزیر د طالبانو له بهرنیو چارو وزیر سره اړیکې لري. نوموړي د طالبانو له لوري د ۲۰۲۵کال د اپرېل پر ۲۲مه د «پهلګام» برید غندنه هم په مثبت ډول یادونه وکړه.

ښاغلي هرېش زیاته کړه، چې باید د افغانستان په اړه متوازن سیاست غوره شي، ځکه اوسنی چلند د وضعیت د بدلون سبب نه کېږي او باید ترې ډډه وشي.

هند د تېرو لسیزو په پرتله اوس له طالبانو سره نږدې اړیکې لري، که څه هم د دې ډلې حکومت یې په رسمیت نه دی پېژندلی، خو په لوړه کچه د بهرنیو چارو وزیر ورسره په تماس کې دی.

بلخوا، امریکا بیا د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ته د سفر د اجازې په نه ورکولو سره د ډیلي او طالبانو د اړیکو د پراختیا مخه نیولې ده. متقي ته د هند د بهرنیو چارو وزیر بلنه ورکړې وه، خو د واشنګټن د مخالفت له امله دغه غوښتنه بېرته اخیستل شوې ده.

چین او روسیې په یاده ناسته کې امریکا تورنه کړه، چې د بندیزونو له میکانیزمونو ناوړه ګټه اخلي. دوی وویل، چې له طالبانو سره د اړیکو پراخول نه‌ څرګندېدونکی انتخاب دی او امریکا د خپلو وګړو د خلاصون لپاره له دغو بندیزونو د فشار وسیلې په توګه کار اخلي.

د هند استازي څرګندونې ښيي، چې دغه هېواد د چین، روسیې او ایران له دریځونو سره چې د طالبانو سره د نړۍوالو اړیکو د پراخېدو ملاتړ کوي، همغږي لري.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د خونړو نړۍوال پروګرام د اروپايي ټولنې په مالي‌ مرستې د خوړو د خوندیتوب معیارونو اړوند د ورکشاپونو لړۍ پيل کړې ده.

مسوولینو ویلي، چې په دې پروګرام کې به «افغان تولیدوونکو ته د نړۍوالو او اروپایي خوړو د خوندیتوب مهم معیارونه ور وپېژندل شي، چې د اروپايي ټولنې د لوړ ارزښت لرونکو بازارونو کې اړین دي.»

د خونړو نړۍوال پروګرام په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ګډونوالو ته به د صادراتو د ردېدو، د افت وژونکو درملو پاتې شونې، حساسیت پارونکو موادو او نورو برخو کې عملي زده کړې ورکول کېږي.

د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې د پلاوي سرپرستې ورونیکا بوسکویچ پوهار زياته کړه: «د خوړو د خوندیتوب او کیفیت ښه کولو له لارې موږ نه یوازې مصرفوونکي خوندي کوو، بلکې افغان تولیدوونکو ته دا توان ورکوو چې نویو او لوړ ارزښت لرونکو بازارونو ته لاسرسی ومومي. موږ خوښ یو چې دا روزنه مو د WFP سره یو ځای پیل کړه. دا د یو خپلواک اقتصادي نظام د جوړولو په لور یو مهم ګام دی.»