د افغانستان انټرنشنل - پښتو مشر ایډیټر
پر کابل له واکمنېدو پنځه کاله وروسته طالبان اوس په دې هڅه کې دي، چې خپل جنګي جوړښت د یوه منظم پوځ بڼې ته واړوي او د زغرهوالو قطعاتو، توپخانې، هوايي ځواک او لوژستیکي شبکو تامیناتو ته نوې لارې ومومي.
په همدې موخه د غبرګولي پر شپږمه د مسکو امنیتي ناستې په څنډه کې د طالبانو دفاع وزیر مولوي یعقوب مجاهد د روسیې د امنیت شورا له منشي سرګي شویګو سره د پوځي- تخنیکي همکاریو یو تړون لاسلیک کړ، چې له مخې به یې مسکو د طالبانو په واک کې د شوروي اتحاد د پېر پوځي تجهیزات بېرته رغوي.
دغه تړون داسې مهال لاسلیکیږي، چې د کابل او اسلام اباد ترمنځ له تېرې فبروري میاشتې راهیسې اړیکې ترینګلې دي او پاکستاني الوتکې په مکرر ډول د افغانستان پلازمېنه او سرحدي ولایتونه په نښه کوي.
د افغانستان انټرنشنل - پښتو د موندنو له مخې، طالبانو د نوي تړون په اډانه کې له مسکو څخه د وسلو، زغرهوالو وسایطو، هوايي دفاعي سیستمونو او حتا د جنګي الوتکو او چورلکو د ترمیم او بیا فعالولو غوښتنه کړې ده.
د شوروي میراث بیا راژوندي کول
د طالبانو د دفاع وزارت، د چارو ادارې د دفاع او امنیت ریاست او د بهرنیو چارو وزارت له بېلابېلو سرچینو سره د خبرو پر بنسټ، د دواړو لوریو ترمنځ د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون پنځه بنسټیزې برخې لري چې د ځواکونو روزنه، د وسلو تخنیکي ملاتړ، استخباراتي همکاري، د روسیې لپاره د ګواښ بلل کېدونکو وسله والو ډلو پر وړاندې عملیات او لوژستیکي همکاري پکې شامل دي.
د سرچینو په وینا، د دغې همکارۍ اصلي تمرکز د داعش - خراسان ډلې پر ضد دی، چې مسکو یې د منځنۍ اسیا او روسیې امنیت ته جدي ګواښ ګڼي.
روسیې د کوچنیو وسلو د ترمیم او اکمال ژمنه کړې، څو د ډیورنډ کرښې او د منځنۍ اسیا له پولو سره نږدې د طالبانو پوستې پیاوړې شي.
خو د طالبانو غوښتنې تر دې ډېرې او پراخې دي.
د طالبانو د چارو ادارې د دفاع او امنیت ریاست یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو هڅه کړې د روسیې له نظامي-صنعتي کمپلکس سره مستقیمې اړیکې ټینګې کړي، څو د وسلو د پېر او ترمیم دواړه امکانات برابر کړي.
طالبانو د AK کورنۍ د ۱۴زره او ۸۰۳ بېلابېلو ډولونو نوملړ چمتو کړی، چې له مخې به یې روسیه دغه وسلې ترمیموي او د مهماتو مرسته به یې کوي. په دغو وسلو کې AK-47، AKM، AKMS او AK-74 شامل دي، چې په افغانستان کې په «کلاشنکوف» مشهور دي.
سربېره پر دې، ۸۶۳۲ میله AKS-7 لنډي(کرینکوف)، SKS نیمهاتومات ټوپک او SVD دراګونوف سنایپر ټوپک هم په نوملړ کې شامل دي چې باید ابتدايي ترمیم او پالش شي. په دغه نوملړ کې ۲۱ زره او ۳۲ ماکاروف، TT-33 او Stechkin اتوماتې تومانچې هم غوښتل شوې دي.
د پوځي چارو کارپوهان وايي، د دغو وسلو ډېری برخه د شوروي اتحاد، د پخوانيو حکومتونو او یا هم د څو لسیزو جګړو پر مهال افغانستان ته رسېدلې ده.
د طالبانو په لاس کې موجودې امریکایۍ وسلې سره له دې، چې تر روسۍ هغو پرمختللې دي، خو د پرزو، مرمیو او ترمیم د محدودیتونو له امله یې د دې ډلې په جنګیالیو کې استعمال ورځ تر بلې کمیږي.
طالبانو د درندو وسلو د ترمیم په برخه کې هم ځینې وسلې په نښه کړې، چې ۷۶۵ دهشکې(DShK)،پیکا (PKM)، زیکویو، KPVاو ار، پي، کېRPK ، پکې شامل دي. دا وسلې د ساحوي جګړو او د پوستو د دفاع لپاره مهمې ګڼل کېږي.
په زغرضد وسلو کې د راکټ (RPG-7)، ټانک ضد SPG-9 او B-10 توپونو تر څنګ، طالبانو د لارښودو توغندیو لکه 9M14 Malyutka او 9K111 Fagot غوښتنه هم کړې ده.
مالیوټکا او فاګوټ د شوروي جوړ ټانک ضد توغندي (ATGM) د درنو هدفونو د له منځه وړو لپاره تر ټولو مرګونې وسلې ګڼل کیږي. ماليوتکا د لومړي نسل توغندی دی چې په لاسي جاسټیک کنټرولېږي او تر ۳ کیلومتره پورې ټانکونه ویشتلی شي، خو فاګوټ د دویم نسل پرمختللی سېستم دی چې له لولې یا ټیوب څخه توغول کېږي او د دوربین په مرسته په خپلکاري ډول هدف په نښه کوي.
سرچینه وايي چې د دغو وسلو لېست په دفاع وزارت کې شته خو تر اوسه یې موجودیت نه دی تثبیت شوی، نو ځکه یې له روسیې غوښتنه شوې ده.
د سرچینو د معلوماتو له مخې، طالبانو په ځانګړې توګه د اوږې هوایي دفاعي سیستمونو لکه سټریلا (Strela) او ایګلا (Igla) د ترلاسه کولو غوښتنه کړې ده. دغه توغنديشوروي اتحاد او وروسته روسیې جوړ کړيچې په اوږه د لېږد وړ دي.
دا وسلې د انفرارېډ (تودوخې تعقیب) ټکنالوژۍ پر بنسټ کار کوي او د هدف د انجن د تودوخې نښه تعقیبوي او ځان ورسره سموي.
دا سیستمونه ډېری د ټیټې ارتفاع الوتکو لکه چورلکو، پوځي ټرانسپورټي الوتکو او ځینو جنګي الوتکو د ویشتلو لپاره کارول کېږي.
د دغو وسلو غوښتنه داسې مهال کېږي چې د شنونکو په باور، د افغانستان هوايي حریم لا هم خوندي نه دی او په مکرر ډول د هېواد په فضا کې د ناڅرګندو بې پیلوټه الوتکو د الوتنو خبرونه ور کول کیږي.
طالبان زاړه زغرهوال ټانکونه او وسایط بېرته رغوي
د افغانستان د دفاع وزارت په تجهیزاتو کې ۷۶BTR-60او BTR-70 اته ټایره پرسونل وړونکي زغره وال ټانکونه او د پلو ځواکونو جګړه ییز وسایطBMP-1، BMP-2او دغه راز T-55 او T-62 ټانکونه تثبیت شوي دي. له دې وړاندې ددې وسایطو شمېر د ۴۶۰ په شاوخوا کې شمېرل کېده.
د طالبانو په دفاع وزارت کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د ترمیم کېدونکو تجهیزاتو په ډله کې دغه زغره وال ګاډي هم شامل دي، چې ۲۱ ترې روغ دي او نور یې ترمیم او رغونې ته اړتیا لري.
د شوروي اتحاد او افغان مجاهدینو د جګړې (۱۹۷۹–۱۹۸۹) په کلونو کې د BMP-1 او BMP-2 زغره والو جنګي وسایطو رول د شوروي ځواکونو په پوځي عملیاتو کې مهم بلل کېده. دغه جګړه د دې لامل شوه چې د BMP-1 د ډیزاین ځینې مهمې نیمګړتیاوې ښکاره شي او په پایله کې د پرمختللي BMP-2 کارول ګړندي شي.
د پوځي شنونکو په وینا، BMP-1 چې په اصل کې د اروپا د اوارو میدانونو د جګړو لپاره جوړ شوی و، په افغانستان کې له ستونزو سره مخ شو. د دغو وسایطو د۷۳ ملي متري توپ اغیزپه غرونو او لوړو ساحو کېد مجاهدینو پر اهدافو محدود و. همدارنګه زغره یې د RPG-7 راکټونو او درندو ماشینګڼو په وړاندې کمزورې بلل کېده، چې له امله یې د زیان منلو کچه لوړه وه، خو په دویم نسل کې یې دغه نیمګړتیاوې لرې شوې دي.
طالبانو دغه راز د یودېرشو ۱۵۲ مليمتره موټري توپخانې او ۲۷ویشتګرو یا راکټ لانچرود ترمیم غوښتنه هم کړې ده.
د سرچینې په وینا، د طالبانو تر کنټرول لاندې په دفاع وزارت کې۳۰۲۰روسي کاماز، توپ لېږدوونکي موټر، ټیلر او ټانک ټیلر هم موجود دي، خو تراوسه روښانه نه ده، چې په دغو وسایطو کې څومره هغه رغونې او څومره نور یې نوي کولو ته اړتیا لري.
د کاماز موټرو موضوع د غویي میاشتې په وروستیو کې په کازان اقتصادي فورم کې د طالبانو استازو له روسي او تاتارستاني چارواکو سره مطرح کړه.
د «شیطان ارابه» بېرته الوځي؟
د طالبانو د غوښتنو تر ټولو مهمه برخه ښايي هوايي ځواک وي.
طالبانو د ۱۱ مېګ-۸اومېګ-۱۷ (Mi-17) ترانسپورتي چورلکو او څلور Mi-24 جنګي چورلکو د ترمیم غوښتنه کړې ده.Mi-24، چې په افغانستان کې د «شیطان ارابه» په نوم پېژندل کېږي، د نږدې هوايي ملاتړ لپاره کارول کېږي.
سربېره پر دې، د ۱۲ نورو MiG-21، MiG-23، Su-22 او Su-25 جنګي الوتکو د ترمیم غوښتنه هم شوې ده.
دا الوتکې د کابل، هرات، جلال اباد، خوست، بګرام او کندهار هوايي ډګرونو په هنګرونو کې ولاړې دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یوې سرچینې ویلي، چې دا غوښتنې د «دفاعي اړتیاوو» پر بنسټ دي. د سرچینې په وینا، طالبان هڅه کوي له روسیې سره اړیکې له سیاسي هغو نه امنیتي او اقتصادي اړخونو ته هم وغځوي.
یاده سرچینه زیاتوي، چې د طالبانو او روسیې د پوځي او تخنیکي همکاریو تړون اصلي محور د هغو وسله والو ډلو پر وړاندې مبارزه ده چې روسیې ته مطلوبې دي.
د پخواني جمهوري دولت د ملي دفاع وزارت پخواني سرپرست شاه محمود میاخېل افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل چې په افغانستان کې د شوروي اتحاد پاتې شویو وسلو بیا ترمیم ډېر مصرف لري او که چېرې ترمیم هم شي یوازې او یوازې په داخلي کچه د استفادې وړ دي.
نوموړی وايي: “دا وسلې که جوړې هم شي د دې لپاره نه دي چې د نورو هېوادونو سره دې پرې مقابله وشي، ښايي د داعش د خطر لپاره په کورنۍ کچه استفاده شي خو د جبهه يي جګړې لپاره یې استفاده نه شي کېدی”.
د میاخېل په خبره، د هوايي دفاع د وسلو د تر لاسه کولو لپاره د طالبانو غوښتنه یوازې یوه غوښتنه ده او روسیه په داسې حساسو شرایطو کې پر طالبانو باور نه شي کولی.
هغه وايي، روسیه یوازې غواړي چې تعامل هم ولري او بشپړه مرسته هم ونه کړي.
د پوځي چارو شنونکی ډګروال شریف اڅکزی په دې نظر دی، چې طالبان د شاوخوا درې لسیزو چریکي جګړې له تجربې وروسته هڅه کوي خپل ځواکونه د یوه منظم او کلاسیک پوځ بڼې ته واړوي.
د پخواني جمهوري نظام له سقوط وروسته، که څه هم د امریکايي وسلو او تجهیزاتو پراخې زېرمې د طالبانو لاس ته ولوېدې، خو د دغو تجهیزاتو ساتنه، تخنیکي ملاتړ او ترمیم د دوی لپاره لویه ستونزه پاتې شوې ده.
روسیې تر اوسه په رسمي ډول د دغو غوښتنو په اړه څه نه دي ویلي، خو روسي رسنیو د طالبانو او مسکو ترمنځ همکاري د منځنۍ اسیا د امنیت، د داعش د نفوذ د مهارولو او د لویدیځ له نفوذ سره د سیالۍ په چوکاټ کې ارزولې ده.
داسې ښکاري چې کرملین له طالبانو سره محدودې تخنیکي او استخباراتي همکارۍ ته لېوالتیا لري، خو د درنو وسلو خرڅلاو به د نړیوالو حساسیتونو او احتمالي غبرګونونو له امله له احتیاط سره مل وي.
