د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ناسته کې د هند استازي پارواتانني هرېش ویلي، چې د طالبانو پر وړاندې د فشار او مجازاتو سیاست تر اوسه خپلې موخې ته نه دی رسېدلی. نوموړي ټینګار کړی، چې باید د طالبانو د مثبتو ګامونو ستاینه وشي او له دې ډلې سره د ناسمو تګلارو په اصلاح کې مرسته وشي.
د هند استازي ویلي، چې د نوي ډیلي اصلي لومړیتوب په افغانستان کې سوله او ثبات دی. هغه د پاکستان له لوري د ترهګرو ډلو ملاتړ ته په اشارې سره له نړۍوالو هېوادونو وغوښتل، چې دوی باید په ګډه د افغانستان له خاورې د دې ډلو د استفادې مخه ونیسي.
نوموړي وویل، چې هېواد یې د افغانستان امنیتي وضعیت په غور سره څاري او غواړي له افغان ولس سره خپلې تاریخي اړیکې نورې هم پیاوړې کړي.
هغه زیاته کړه، چې د هند او افغانستان تر منځ څو پېړۍ لرونکې تمدني او کلتوري اړیکې د ډیلي لپاره یو هڅوونکی ځواک دی، څو له افغانانو سره نږدې تعامل او پراخه همکاري ولري.
هغه د افغانستان په اړه د سیمهییز اجماع پر اهمیت ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې هېواد یې په ملګرو ملتونو کې او همدارنګه په دوحه کې د خبرو اترو بهیر او نورو سیمهییزو غونډو کې د ثبات د تامین لپاره فعاله ونډه اخلي.
هغه څرګنده کړه، چې د هند د بهرنیو چارو وزیر د طالبانو له بهرنیو چارو وزیر سره اړیکې لري. نوموړي د طالبانو له لوري د ۲۰۲۵کال د اپرېل پر ۲۲مه د «پهلګام» برید غندنه هم په مثبت ډول یادونه وکړه.
ښاغلي هرېش زیاته کړه، چې باید د افغانستان په اړه متوازن سیاست غوره شي، ځکه اوسنی چلند د وضعیت د بدلون سبب نه کېږي او باید ترې ډډه وشي.
هند د تېرو لسیزو په پرتله اوس له طالبانو سره نږدې اړیکې لري، که څه هم د دې ډلې حکومت یې په رسمیت نه دی پېژندلی، خو په لوړه کچه د بهرنیو چارو وزیر ورسره په تماس کې دی.
بلخوا، امریکا بیا د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ته د سفر د اجازې په نه ورکولو سره د ډیلي او طالبانو د اړیکو د پراختیا مخه نیولې ده. متقي ته د هند د بهرنیو چارو وزیر بلنه ورکړې وه، خو د واشنګټن د مخالفت له امله دغه غوښتنه بېرته اخیستل شوې ده.
چین او روسیې په یاده ناسته کې امریکا تورنه کړه، چې د بندیزونو له میکانیزمونو ناوړه ګټه اخلي. دوی وویل، چې له طالبانو سره د اړیکو پراخول نه څرګندېدونکی انتخاب دی او امریکا د خپلو وګړو د خلاصون لپاره له دغو بندیزونو د فشار وسیلې په توګه کار اخلي.
د هند استازي څرګندونې ښيي، چې دغه هېواد د چین، روسیې او ایران له دریځونو سره چې د طالبانو سره د نړۍوالو اړیکو د پراخېدو ملاتړ کوي، همغږي لري.
د اګسټ پر ۳۱مه د کونړ ولایت د یوهګل درې په اندرلچک کلي کې د ځمکې لړزې د خلکو نازک ژوند د کورونو د دېوالونو په څېر راونړاوه.
عبدالوحید چې ۳۳ کلن دی او په کونړ کې د یوه ښوونځي د انګلیسي ژبې ښوونکی دی، الجزیرې ټلوېزیون ته ویلي: «زموږ کورونه اوس یا لوی درزونه لري او یا یې دېوالونه نړېدلي دي. موږ په خپلو کورونو کې نه شو اوسېدلی. د لرګیو ستنې مو هم ماتې شوې دي. د کلیو ټول اوسېدونکي اوس په بېلابېلو کمپونو کې ځای پر ځای شوي دي.»
له مرګونې زلزلې وروسته اوس په زرګونه کسان د ختیځ افغانستان په دې دره کې د لنډمهالو خیمو لاندې ژوند کوي او د نامعلوم برخلیک سره مخ دي.
د طالب چارواکو په وینا، د ریښتر په کچه د ۶ درجې زلزلې له ۵۰۰۰زیات کورونه ویجاړ کړي او لږ تر لږه ۲۲۰۰کسان یې مړه کړي دي. د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې، نیم میلیون کسان اغېزمن شوي دي.
محمد خادر چې د نورګل ولسوالۍ د ایریت کلي اوسېدونکی دی او د زلزلې له امله کلی یې ویجاړ شوی، وایي: «زموږ کلی ډېر لرې د غره پر سر پروت دی. زلزله ډېره زوروره وه. هلته د اوسېدو ځای نه دی پاتې، د هېڅ کور چت نه دی پاتې. هلته نور انسان نه شي اوسېدلی. خو که دولت مو په بیا رغونه کې مرسته وکړي، حتمي به خپل کلي ته ستانه شو.»
بلخوا، طالب چارواکي وایي چې بېړني اقدامات روان دي او هغه موټرونه چې امریکايي ځواکونو په ۲۰۲۱ کې د وتلو پر مهال پرېښي وو، اوس د مرستو د لېږد لپاره کارول کېږي.
د کونړ لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مشر نجیبالله حقاني ویلي، چې حکومت درې پړاويز پلان تعقیبوي: د زیانمن شویو خلکو اېستل، په کمپونو کې د خوراک، سرپناه او درملنې برابرول او وروسته د کورونو د بیا رغونې یا دایمي استوګنځایونو برابرول، خو کلیوال بیا وایي چې خیمې د سخت ژمي پر وړاندې د دوی د ساتنې توان نه لري.
عظیم خان چې ۳۷ کلن بزګر او د ګاګیزو د کلي اوسېدونکی دی، وایي: «زموږ ټول کورونه زیانمن شوي دي. لا هم ځمکې لړزې شته او د کورونو د نړېدو ګواښ موجود دی. موږ د بیا رغونې وس نه لرو، ټول بزګران یو. له دولت او نړۍوالې ټولنې غوښتنه کوو، چې یا مو کورونه بیا جوړ کړي او یا دایمي سرپناه راکړي. په کور کې موږ اور بلولی شو چې د ژمي له سړې هوا ځان وساتو، خو په خیمه کې څنګه تودوخه پیدا کړو؟»
د کونړ لپاره د طالبانو والي مولوي قدرتالله وایي، چې د نغدو مرستو یوه برخه د بیا رغونې لپاره ځانګړې شوې او له غیر دولتي موسسو او خصوصي مرسته کوونکو سره د زیات ملاتړ ژمنې شوې دي.
هغه زیاتوي: «د درېیم پړاو د بیا رغونې لپاره موږ د نړۍوالې ټولنې او غیر دولتي موسسو مرستې ته اړتیا لرو. له هغوی سره خبرې شوې دي. ځینو موسسو د سروې کارونه پیل کړي او د امکان سنجونې وروسته یې د روغتیا، ښوونې، بیارغونې، د اوبو رسونې او نورو اړینو خدمتونو مرستې ژمنې کړې دي.»
دا په داسې حال کې ده، چې د راتلونکي نامعلوم وضعیت او د ژمي د راتګ وېره د زلزلهځپلو پر اوږو درنه ده.
نوموړې ټینګار وکړ، چې د طالبانو د تبعیضي تګلارو عادي کېدل د منلو وړ نه دي او نړۍواله ټولنه باید په دې برخه کې بېپروا پاتې نه شي.
د ډنمارک استازې د افغانستان د ختیځې برخې د وروستۍ زلزلې له قربانیانو سره خواخوږي وښوده او زیاته یې کړه، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو تبعیضي چلند د بشري مرستو او د انسانانو د ژغورنې بهیر هم اغېزمن کړی دی.
هغې وویل: «ښځې د طب له زدهکړو محرومې شوې دي، په داسې حال کې چې نارینه ډاکتران هم د ښځو د معاینې اجازه نه لري.»
مارکوس لاسن د افغانستان د بشري حقونو وضعیت «کړکېچن، نازک او د پرځېدو پر لور روان» وباله.
د هغې په وینا، طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې نه یوازې کوم بندیز نه دی لرې کړی، بلکې پر ښځو او نجونو یې د سیسټماتیک حذف لپاره نوي قوانين او پالیسۍ جوړې کړې دي. نوموړې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر د قانون تطبیق یادونه وکړه او دا یې د ښځو د حقونو پر وړاندې د سخت محدودیت یو څرګند مثال وباله.
د ډنمارک استازې غوښتنه وکړه، چې طالبان باید ژر تر ژره د لوړو زدهکړو او کار اجازه ښځو ته ورکړي او ټول تبعیضي قوانین لغوه کړي.
نوموړې زیاته کړې، چې د طالبانو مشران باید د بشري حقونو د سرغړونو په تړاو حساب ورکړي او د جرمونو نړۍوالې محکمې له خوا د هغوی پر ضد د نیولو حکمونه عملي شي.
لاسن د دوحې د بهیر ملاتړ اعلان کړ، خو ټینګار یې وکړ چې دغه بهیر باید ټولګډونه وي او د ښځو، مدني ټولنو، قومي او مذهبي لږکیو ګډون پکې تضمین شي.
هغې په پای کې وویل: «د افغانستان خلک داسې راتلونکي ته اړتیا لري چې د کرامت، فرصت او هیلو پر بنسټ ولاړ وي، نه د حذف پر اساس. ډنمارک د افغانانو د حقونو او ارمانونو په ملاتړ کې ولاړ دی.»