د هند استازی: د طالبانو پر ضد د فشار سیاست ناکام شوی دی

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د خونړو نړۍوال پروګرام د اروپايي ټولنې په مالي‌ مرستې د خوړو د خوندیتوب معیارونو اړوند د ورکشاپونو لړۍ پيل کړې ده.

مسوولینو ویلي، چې په دې پروګرام کې به «افغان تولیدوونکو ته د نړۍوالو او اروپایي خوړو د خوندیتوب مهم معیارونه ور وپېژندل شي، چې د اروپايي ټولنې د لوړ ارزښت لرونکو بازارونو کې اړین دي.»

د خونړو نړۍوال پروګرام په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ګډونوالو ته به د صادراتو د ردېدو، د افت وژونکو درملو پاتې شونې، حساسیت پارونکو موادو او نورو برخو کې عملي زده کړې ورکول کېږي.

د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې د پلاوي سرپرستې ورونیکا بوسکویچ پوهار زياته کړه: «د خوړو د خوندیتوب او کیفیت ښه کولو له لارې موږ نه یوازې مصرفوونکي خوندي کوو، بلکې افغان تولیدوونکو ته دا توان ورکوو چې نویو او لوړ ارزښت لرونکو بازارونو ته لاسرسی ومومي. موږ خوښ یو چې دا روزنه مو د WFP سره یو ځای پیل کړه. دا د یو خپلواک اقتصادي نظام د جوړولو په لور یو مهم ګام دی.»

د اګسټ پر ۳۱مه د کونړ ولایت د یوه‌ګل درې په اندرلچک کلي کې د ځمکې لړزې د خلکو نازک ژوند د کورونو د دېوالونو په څېر راونړاوه.

عبدالوحید چې ۳۳ کلن دی او په کونړ کې د یوه ښوونځي د انګلیسي ژبې ښوونکی دی، الجزیرې ټلوېزیون ته ویلي: «زموږ کورونه اوس یا لوی درزونه لري او یا یې دېوالونه نړېدلي دي. موږ په خپلو کورونو کې نه شو اوسېدلی. د لرګیو ستنې مو هم ماتې شوې دي. د کلیو ټول اوسېدونکي اوس په بېلابېلو کمپونو کې ځای پر ځای شوي دي.»

له مرګونې زلزلې وروسته اوس په زرګونه کسان د ختیځ افغانستان په دې دره کې د لنډمهالو خیمو لاندې ژوند کوي او د نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

د طالب چارواکو په وینا، د ریښتر په کچه د ۶ درجې زلزلې له ۵۰۰۰زیات کورونه ویجاړ کړي او لږ تر لږه ۲۲۰۰کسان یې مړه کړي دي. د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې، نیم میلیون کسان اغېزمن شوي دي.

محمد خادر چې د نورګل ولسوالۍ د ایریت کلي اوسېدونکی دی او د زلزلې له امله کلی یې ویجاړ شوی، وایي: «زموږ کلی ډېر لرې د غره پر سر پروت دی. زلزله ډېره زوروره وه. هلته د اوسېدو ځای نه دی پاتې، د هېڅ کور چت نه دی پاتې. هلته نور انسان نه شي اوسېدلی. خو که دولت مو په بیا رغونه کې مرسته وکړي، حتمي به خپل کلي ته ستانه شو.»

بلخوا، طالب چارواکي وایي چې بېړني اقدامات روان دي او هغه موټرونه چې امریکايي ځواکونو په ۲۰۲۱ کې د وتلو پر مهال پرېښي وو، اوس د مرستو د لېږد لپاره کارول کېږي.

د کونړ لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مشر نجیب‌الله حقاني ویلي، چې حکومت درې پړاويز پلان تعقیبوي: د زیانمن شویو خلکو اېستل، په کمپونو کې د خوراک، سرپناه او درملنې برابرول او وروسته د کورونو د بیا رغونې یا دایمي استوګنځایونو برابرول، خو کلیوال بیا وایي چې خیمې د سخت ژمي پر وړاندې د دوی د ساتنې توان نه لري.

100%

عظیم خان چې ۳۷ کلن بزګر او د ګاګیزو د کلي اوسېدونکی دی، وایي: «زموږ ټول کورونه زیانمن شوي دي. لا هم ځمکې لړزې شته او د کورونو د نړېدو ګواښ موجود دی. موږ د بیا رغونې وس نه لرو، ټول بزګران یو. له دولت او نړۍوالې ټولنې غوښتنه کوو، چې یا مو کورونه بیا جوړ کړي او یا دایمي سرپناه راکړي. په کور کې موږ اور بلولی شو چې د ژمي له سړې هوا ځان وساتو، خو په خیمه کې څنګه تودوخه پیدا کړو؟»

د کونړ لپاره د طالبانو والي مولوي قدرت‌الله وایي، چې د نغدو مرستو یوه برخه د بیا رغونې لپاره ځانګړې شوې او له غیر دولتي موسسو او خصوصي مرسته کوونکو سره د زیات ملاتړ ژمنې شوې دي.

هغه زیاتوي: «د درېیم پړاو د بیا رغونې لپاره موږ د نړۍوالې ټولنې او غیر دولتي موسسو مرستې ته اړتیا لرو. له هغوی سره خبرې شوې دي. ځینو موسسو د سروې کارونه پیل کړي او د امکان سنجونې وروسته یې د روغتیا، ښوونې، بیارغونې، د اوبو رسونې او نورو اړینو خدمتونو مرستې ژمنې کړې دي.»

دا په داسې حال کې ده، چې د راتلونکي نامعلوم وضعیت او د ژمي د راتګ وېره د زلزله‌ځپلو پر اوږو درنه ده.

نوموړي دغه څرګندونې تر هغه وروسته وکړې، چې د طالبانو فرهنګي مسوولانو د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۲۷مه) له دولتي ویاندویانو سره کتلي.

د طالبانو تر واک لاندې د باختر خبري اژانس مسوول ضياءالحق حقمل ادعا کړې، چې یو شمېر رسنۍ د ژورنالیزم اخلاقي کوډونه نه مراعتوي.

نوموړي هم له ویاندویانو څخه غوښتي: «د دوښمن د دغه شان ناوړه کړنو او دسیسو د شنډولو لپاره باید ډېرې هڅې وکړي او له رسنیو سره پر وخت اطلاعات او د اسلامي نظام لاسته راوړنې شریکې کړي.»

طالبانو پر داسي مهال په ښکاره ډول خپلو ویاندیانو ته د معلوماتو پر ورکړه ټينګار کوي، چې دغه ډلې پر رسنیو سخت بندیزونه لګولي او د ټولنیزو رسنیو یو شمېر کاروونکې یې د انتقادونو په تور په زندانونو کې اچولي دي.

د خبریالانو د ملاتړ بنسټونو په وار وار له طالبانو غوښتي، چې د بیان د ازادۍ پر وړاندې خنډونه لرې او د ژورنالیزم اصولو ته غاړه کېږدي، خو دغه ډله یوازې د زور له لارې خپل اصول مراعتوي.

نوموړې ټینګار وکړ، چې د طالبانو د تبعیضي تګلارو عادي کېدل د منلو وړ نه دي او نړۍواله ټولنه باید په دې برخه کې بې‌پروا پاتې نه شي.

د ډنمارک استازې د افغانستان د ختیځې برخې د وروستۍ زلزلې له قربانیانو سره خواخوږي وښوده او زیاته یې کړه، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو تبعیضي چلند د بشري مرستو او د انسانانو د ژغورنې بهیر هم اغېزمن کړی دی.

هغې وویل: «ښځې د طب له زده‌کړو محرومې شوې دي، په داسې حال کې چې نارینه ډاکتران هم د ښځو د معاینې اجازه نه لري.»

مارکوس لاسن د افغانستان د بشري حقونو وضعیت «کړکېچن، نازک او د پرځېدو پر لور روان» وباله.

د هغې په وینا، طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې نه یوازې کوم بندیز نه دی لرې کړی، بلکې پر ښځو او نجونو یې د سیسټماتیک حذف لپاره نوي قوانين او پالیسۍ جوړې کړې دي. نوموړې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر د قانون تطبیق یادونه وکړه او دا یې د ښځو د حقونو پر وړاندې د سخت محدودیت یو څرګند مثال وباله.

100%

د ډنمارک استازې غوښتنه وکړه، چې طالبان باید ژر تر ژره د لوړو زده‌کړو او کار اجازه ښځو ته ورکړي او ټول تبعیضي قوانین لغوه کړي.

نوموړې زیاته کړې، چې د طالبانو مشران باید د بشري حقونو د سرغړونو په تړاو حساب ورکړي او د جرمونو نړۍوالې محکمې له خوا د هغوی پر ضد د نیولو حکمونه عملي شي.

لاسن د دوحې د بهیر ملاتړ اعلان کړ، خو ټینګار یې وکړ چې دغه بهیر باید ټولګډونه وي او د ښځو، مدني ټولنو، قومي او مذهبي لږکیو ګډون پکې تضمین شي.

هغې په پای کې وویل: «د افغانستان خلک داسې راتلونکي ته اړتیا لري چې د کرامت، فرصت او هیلو پر بنسټ ولاړ وي، نه د حذف پر اساس. ډنمارک د افغانانو د حقونو او ارمانونو په ملاتړ کې ولاړ دی.»

سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د دې اقدام موخه د طالبانو پر ضد د خلکو تبلیغات، نیوکې او هغه خبرې بندول دي چې دغه ډله یې «فساد» بولي.

شنونکي ټینګار کوي، چې د دې پرېکړې تر شا اصلي موخه د خلکو د بیان د ازادۍ مخنیوی دی.

د دوی په باور، د طالبانو لوی مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده غواړي چې خلک د دوی پر وړاندې غږ پورته نه کړي، شکایت ونه کړي او د دوی د کړنو انځور نړۍ ته ونه رسوي. له همدې امله طالبان هڅه کوي، چې د سمارټ‌فون او انټرنېټ له لارې د خلکو د اړیکو لارې وتړي.

په کندهار کې یوې باوري سرچینې ویلي، چې د علماوو شورا ملا هبت الله ته نږدې یو کال وړاندې ځواب ورکړی وو، چې د سمارټ ټلیفونونو بندېدل ناشونې ده، ځکه خلک په دې برخه کې میلیاردونه ډالره پانګونه کړې ده.

د شورا د غړو په وینا، د ټېکنالوژۍ دا ډول پرېکون د خلکو ورځنۍ ژوند، سوداګري او تعلیمي برخې له لویو ستونزو سره مخ کوي.

سرچینې وایي، د علماوو د منفي ځواب وروسته هڅې پیل شوې چې انټرنېټ فلټر شي، تر څو هېڅوک د طالبانو پر وړاندې تبلیغات ونه شي کولی. خو د سرچینو په وینا، دا کار د طالبانو له وسه وتلی، ځکه د انټرنېټ فلټر کول پرمختللي تخنیکي وسایل، مسلکي انجنیران او ډېرې مالي سرچینې غواړي، کومې چې دغه ډله یې نه لري.

د معلوماتو له مخې، شاوخوا یوه میاشت وړاندې په کندهار کې پرېکړه وشوه چې د نوري فایبر خدمات باید لومړی بند او وروسته د مخابراتي شبکو انټرنېټ هم تر سختو محدودیتونو لاندې ونیول شي، څو خلک په اسانۍ سره نړۍوالو شبکو او د ټولنیزو رسنیو له لارې خپل نظر شریک نه کړي.

سرچینې زیاتوي، چې له کابل څخه د بېلابېلو ادارو پلاويو څو ځله د انټرنېټ د بندېدو د اقتصادي او ټولنیزو زیانونو په اړه د کندهار سپین‌ږیرو په ملتیا ملا هبت‌الله ته وضاحت ورکړی دی او دوی ټینګار کړی چې دا پرېکړه د خلکو ژوند، زده کړې او کاروبار سخت اغېزمنوي؛ خو ملا هبت الله یې خبرې نه دي منلې او پر خپلې پرېکړې ولاړ پاتې شوی دی.

د ځینو سرچینو په وینا، طالبان اوس پلان لري چې په دویم پړاو کې د سمارټ ټلیفونونو کارونه هم سخت محدود کړي.

د دې طرحې له مخې به داسې سخت شرایط ولګول شي چې خلک په خپله له ځیرک ټلیفونونو لاس په سر شي، یا به د کارونې لپاره یې درانه قانوني او تخنیکي شرطونه وټاکل شي او یا به یوازې ځینې ځانګړي کسان یې وکارولی شي.

د طالبانو دا ډول پرېکړې د خلکو پر ژوند ژور اغېز کوي، ځکه نه یوازې د ازادې څرګندونې حق محدودوي، بلکې د زده‌کړې، سوداګرۍ، روغتیايي خدمتونو او د نړۍ له نورو برخو سره د اړیکو ټولو برخو ته مستقیم زیان رسوي.

د شنونکو په وینا، د انټرنېټ بندېدل یوازې د پیل ټکی دی او که د سمارټ‌فون د بندېدو طرحه عملي شي، نو افغانستان به د ټېکنالوژۍ له نړۍ څخه په بشپړ ډول ګوښه شي.

دا په داسې حال کې ده، چې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د نوري فایبر او انټرنېټ د پرې کولو په تړاو د طالبانو د مشر تصمیم نهايي دی او له کابل نه د ورغلي پلاوي خبرې بې پایلې پای ته رسېدلې. د طالبانو مشر ویلي، چې دولتي ادارو او ډیپلوماتیکو استازځایونو ته د انټرنیټ ورکولو لپاره دې نوې کمپنۍ ایجاد شي.

په کندهار کې سرچینو د چهارشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د نوري فایبر او انټرنېټ د پرې کولو په تړاو د طالبانو د مشر مولوي هبت الله اخوندزاده پرېکړه نهايي ده.