لس ورځې وروسته پر چابهار بندر د امریکا بندیزونه پلي کیږي

ورځپاڼې لیکلي، چې له دولتي اوړو څخه جوړه شوې د عادي شګډوډۍ بیه، چې د تېر کال د وږې په میاشت کې ۵ زره تومان وه، اوس ۱۵ زره تومانو ته رسېدلې ده.

د ورځپاڼې په وینا، ایراني چارواکو د افغان کډوالو حضور د ډوډۍ پر بازار د فشار یو لامل ګاڼه.

په راپور کې ویل شوي چې زیاتره نانوایانې ادعا کوي چې دوی له حکومت څخه اوړه نه ترلاسه کوي او اړ دي چې ډوډۍ په ازاد بازار کې په لوړه بیه وپلوري. د «اطلاعات» ورځپاڼې په وینا، دغه وضعیت د لږ عاید لرونکو کورنیو پر ژوند نوي فشارونه راوستي دي.

شګډوډۍ یا نان سنګک یوه دودیزه ایرانی ډوډۍ ده چې په تنور کې د ګرمو ګاټیو او شګو پر سر پخیږي او عموماً لویه، نرۍ او اوږده وي. دا ډوډۍ په ایران کې ډېر مینه‌وال لري.

ایراني چارواکو په تېرو میاشتو کې څو ځله افغان کډوال د ډوډۍ په بازار د فشار عامل بللی و.

یاد دفتر ویلي، چې له ایران څخه د راستنېدونکو افغان کډوالو لپاره یې تردې مهاله په اسلام کلا کې د ۲۶زره تنو لپاره د موقتي استوګنې اسانتیاوې برابرې کړې دي.

د طالبانو د معلوماتو له مخې، ډېر ژر به په دغه لنډ مهاله پنډغالي کې د ۴۱ زره کډوالو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي.

په هرات ولایت کې د طالبانو رسنیز دفتر ویلي، چې له ایران څخه د افغان کډوالو د راستنېدو د بهیر له پیل راهیسې یې تر دې مهاله پر اړمنو کډوالو یو میلیارد افغانۍ وېشلې دي او ۱۵زره کډوالو ته یې د کار زمینه برابره کړې ده.

د راپور له مخې، دا کنډر او خځلې د شاوخوا ۴۰ زره لاریو د بار معادل دي، چې باید له کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونو پاک شي.

په دغو ولایتونو کې ودانۍ په بشپړه توګه نړېدلې او ځمکې داسې ښورېدلې چې خلکو د ولاړېدو توان نه درلود.

د راپورونو له مخې، ۲۴۶ زره ودانۍ، چې کورونه، ښوونځي او روغتیايي مرکزونه پکې شامل دي، په اغېزمنو سیمو کې زیانمنې شوي، او ۴۶۲ کیلومتره برېښنا مزي له خطر سره مخ دي.

د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ د جوړو شویو ماډلونو له مخې، له ۲۳ زره تر ۳۱ زره پورې خلک به دایمي بې‌ځایه شي او هغوی ته د زلزله‌ضد پناه ځایونو، خوړو، اوبو او روغتیايي خدماتو ته لاسرسی اړین دی.

په دغه راپور کې، د ژمي په نږدې کېدو سره د سرپناه، درملنې او لومړنیو مرستو اړتیاوې بېړنۍ بلل شوې دي.

د UNDP استازي سټیفن رودریګز د زیانمنو سیمو لیدنه «بوږنوونکې» بللې او ویلي یې دي: «ټولې ټولنې له منځه تللې، کورنۍ په څلولارو او اوارو کې ویدېږي او بنسټیزو خدماتو ته لاسرسی سخت ګډوډ شوی دی.»

د کړکېچ د چارو کارپوه دیوانند رامیا دا وضعیت «د وخت پر وړاندې سیالي» وبلله او ټینګار یې وکړ چې پراخ همغږی غبرګون اړین دی.

په دغه لاریون کې د بېلابېلو اروپايي هېوادونو لسګونو کسانو ګډون کړی و.

د پي ټي ایم د مرکزي کمیټې غړی عبدالقهار همت وویل:« د اروپا له بېلابېلو هېوادونو څخه د پي ټي ایم غړي راټول شوي او د ملګرو ملتونو دفتر مخې ته لاریون کوي. د پښتنو د حقونو کومه مبارزه چې مو پیل کړي ده، نن دا دی بیا جینوا ته راغلي یو». د نوموړي په وینا، د بشري حقونو سازمانونو ته خپله دا غوښتنه سپاري، چې شاوخوا ۸۵زره پښتانه وژل شوي او په تېرو څو کلونو کې شاوخوا اته زره کسان ورک شوي او یا په زندانونو کې دي.

نوموړي وویل، « د پاکستان حکومت او محکمي زموږ غږ نه اوري او مجبوره شوي یو په نړیواله کچه خپل غږ پورته کړو.»

د پښتون ژغورنې غورځنګ تردې وړاندې هم په بېلابېلو اروپايي هېوادونو کې په پاکستان کې د پښتنو پر وړاندې د بې عدالتیو، په پښتون مېشتو سیمو کې د پوځي عملیاتو او په افغانستان کې د نجونو او ښځو پر زده کړو د بندیزونو په غبرګون کې لاریونونه کړي دي.

ذبیح الله مجاهد د پنجشنبې په ورځ پر اېکس ولیکل: «په افغانستان کې د ښځو او نارینه وو په اړه قوانین اولارښونې د اسلامي شریعت پر اساس او له هغو سره مطابق دي.»

مجاهد زیاته کړه: «که څوک پخپله د شرعي قوانینو په اړه معلومات ونه لري دا د هغو خپله ناپوهي ده چې باید د نورو د تورنولو پرځای خپل معلومات بشپړ کړي.»

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د سې شنبې په ماښام په نیویارک کې په یوه خبري غونډه کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو په اړوندو دفترونو کې د ښځو پر کار د بندیز پوښتنې ته په ځواب کې وویل، چې په دغه هېواد کې وضعیت بوږنوونکی او «احمقانه» دی.