ندا محمد ندیم: علم د انسانانو په ژوند کې اساسي رول لري او د بقا ضامن دی

شاه محمود میاخېل په خپلې فېسبوک پاڼې د دوشنبې په ورځ (د وږي ۳۱مه) د یوې لیکنې په خپرولو سره له ټولو افغانانو، سیمه ییزو او نړۍوالو غوښتي، چې په افغانستان کې د نیابتي لاسوهنو او سیالیو پر ځای د یوه مشروع او قانونمند حکومت د جوړېدو لپاره زمینه برابره کړي، چې په کې د ولس رول جوت وي نو بیا به افغانستان نه افغانانو، نه د سیمې هېوادونو او نه به هم نړۍوالو ته ګواښ وي.

د نوموړي په باور: «د افغانستان د موجوده حالت په دوام کې ټول تاوان کوي. نه امریکا ته د بګرام نیول څه ګټه لري او نه مخالفین کولی شي چې د سیمې او نړۍ تر منځ سیاسي تعادل وساتي.»

شاه محمود میاخېل دغه راز زیاته کړې ده، چې د افغانستان ستونزه د هرې ورځې په تېرېدو سره جنجالي کېږي او په وینا یې د مسایلو حل په احساساتو نه، بلکې په تدبیر او فکر حل کېدلی شي.

میاخېل وایي، طالبان د حکومتولۍ لپاره مناسبه تګلاره نه لري او «یوازې خپل ولس ځپي او زبېښي او د خیالي او کاذب غرور شعارونه ورکوي، دوی نه شي کولی چې دوام وکړي او یا د سیمې او نړۍ له هېوادونو سره د ښو اړیکو تعادل وساتي.»

د شاه محمود میاخېل په باور، اوسنی وضعیت چې د هېواد حاکمه ډله نه ملي او نه نړۍوال مشروعیت لري، په خپله راروانو سیمه ییزو او نړۍوالو سیالیو ته زمینه برابروي او افغانان به د دغو سیالیو قرباني وي.

د نوموړي په اند، طالبان په خپله «د بهرنیانو اشغال، مداخلو او نیابتي رقابتونو ته زمینه مساعدوي. تېر ځل هم افغانستان ته د امریکا او ناټو د تګ مهم علت د طالبانو د تېرې دورې ناکامو پالیسیو له امله و او اوس هم د دوی ناکامه ملي او نړۍواله پالیسي د نورو مداخلو او نیابتي جګړو ته زمینه برابروي.»

میاخېل زیاتوي، د افغانستان د کشالې حل «د سیمې او نړۍ او هم د افغانانو په خپل منځیو رقابتونو او نیابتي جګړو کې نه دی، بلکې د افغانانو، سیمې او نړۍ تر منځ د رقابتونو پر ځای په همکارۍ کې دی.»

نوموړی د طالبانو پر مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده په نیوکه سره زیاتوي: «دا هم نشي کېدای چې څلور کاله وشول، یو پټ مخی مشر چې د قانون له مخې د مسوولیت او دندې موده یې معلومه نه ده، هره ورځ د هېواد د اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو بنسټونو د ورانولو لپاره فرمانونه صادر کړي او په خلکو کې د ځپلو او توهینولو لپاره په ډېرو شخصي مسایلو کې مداخله وکړي، چې نه دین اجازه ورکوي او نه انساني او افغاني ارزښتونه.»

شاه محمود میاخېل زیاتوي، که په یوه هېواد کې مشروع حکومت او نظام نه وي، نو د طالبانو او نورو ډلو او افرادو اړیکې او پټې معاملې، استخباراتي معاملې دي او سره له دې چې د افغانانو په ګټه نه دي را روانو نیابتي جګړو او سیالیو ته هم زمینه برابروي.

د یادونې وړ ده، چې د امریکا ولسمشر څو ځلې د بګرام د بیا نیولو په تړاو څرګندونې کړي او همدا څو ورځې مخکې یې طالبان وګواښل چې که چېرې ژر تر ژره بګرام ورنکړل شي، نو ډېرې بدې پېښې به رامنځته شي.

خو طالبانو د بګرام هوايي اډې پر سر هر ډول معامله او همداراز امریکا ته د دغې اډې د سپارنې مساله په کلکه رد کړې ده.

د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار د دوشنبې په ورځ (د وږي ۳۱مه) په خپله اېکس پاڼه په یوې اوږدې لیکنه کې ویلي، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بګرام د بیا نیولو شوق کړی، خو په دې اسانه او جنوني کار سره غواړي د «اتل» لقب خپل کړي، په داسې حال کې چې د غزې د تصرف او پکې د ساحل جوړولو له امله د اوسني پېر د «هټلر» لقب ورکړل شوی دی.

ګلبدین حکمتیار د امریکا ولسمشر ته په خطاب کې ویلي: «هو، پوهېږو چې بګرام غواړې، په خپلې دغې پرېکړه کې قاطع او جدي یې، د بدو پایلو پروا یې هم نه لرې، خو پوه شه چې دغه پالیسي د امریکا د زوال لامل کېږي او تاریخ به تا د ستاینې وړ یو فاتح نه، بلکې د امریکا «بریژنف» وبولي.»

حکمتیار زیاته کړې، د امریکا ولسمشر ویلي چې بګرام د چین پر وړاندې د مقابلې لپاره غواړي، خو څو ورځې مخکې یو امریکايي پلاوی د اسیرانو د خوشې کولو تر پوښښ لاندې کابل ته واستول شو او هغوی د خپل ولسمشر د څرګندونو پر خلاف وویل، په بګرام کې محدود حضور هغه هم د ترهګرۍ پر وړاندې د عملیاتو لپاره غواړي.

د حکمتیار په وینا، هغوی نه دي ویلي چې کومه ترهګري؟ نوموړي امریکا ته په خطاب کې ویلي: «تاسو چې له ۲۰۰۱ تر ۲۰۲۱ کاله د طالبانو پر ټنده د ترهګر ټاپه وهله، خو نه یوازې کابل، بلکې د بګرام او ټولو تجهیزاتو په ګډون مو ټول افغانستان هغو ته وسپاره.»

د نوموړي په باور، امریکايي رسنیو ادعا کړې چې امریکايي چارواکي په بګرام هوايي اډه کې د بیاځلي حضور په موخه له طالبانو سره پر خبرو بوخت دي او په وینا یې، د دغو رسنیو هدف ښايي د اسیرانو د خوشې کولو تر پوښښ لاندې کابل ته د امریکايي پلاوي سفر او دوحې ته د طالبانو د دفاع وزارت د سرپرست سفر وي.

د حکمتیار په اند، پر بګرام معامله د کمونستانو له لوري شوروي ته د افغانستان د خرڅلاو او د سیکولرانو له لوري له امریکا سره د ستراتیژيکې امنیتي هوکړې له لاسلیکولو سره هېڅ تفاوت نه لري او همداراز پوښتي: «ایا له دغو دوو «پست او ذلیل» ډلو پرته به څوک دغه تاریخي ننګ ته غاړه کېږدي؟ هېڅوک نشي کولی بګرام تاسو (امریکا) ته وسپاري.»

ګلبدین حکمتیار په خپله اېکس پاڼه لیکلي، ټرمپ بګرام په دې موخه غواړي چې د چین اټومي تاسیساتو ته په نږدې موقعیت کې پروت دی چې دا په یقین سره د چین پر وړاندې د جګړې اعلان ته ورته دی: «خو امریکا د افغانستان بیاځلي اشغال لپاره بګرام ته اړتیا لري، نه د چین پر وړاندې مقابلې لپاره. که امریکا واقعاً له چین سره د جګړې هوډ لري نو چین ته نږدې ټایوان او سوېلي کوریا د دوو اډو په توګه کافي نه دي؟»

د نوموړي په وینا، امریکا له چین او روسیې سره د جګړې جرأت نه لري او ان له شمالي کوریا هم مخ اړوي. «موږ امریکا ته وايو، که همت لرې له روسیې او چین سره خپل زور وازمویه. خپل زور له جګړه ځپلي افغانستان او مظلومې غزې سره مه ازمویه.»

ګلبدین حکمتیار پر ایران د امریکا برید ته په اشارې سره وايي، پر یاد هېواد مو په توره شپه برید وکړ، خو « د مظلوم افغانستان چې نه یوازې فضا یې لا هم د تاسو په کنټرول کې ده او څوک مو مخه نه شي نیولی، کولی شئ په شپه نه، بلکې په رڼا ورځ راشئ.»

ګلبدین حکمتیار زیاته کړې: «نن ورځ مو هېواد منزوي دی او د امریکا پر وړاندې هېڅ ملاتړی او مدافع نه لري. د نوري فایبر په قطع کېدو سره د افغانانو تر منځ او له نړۍ سره یې اړیکې پرې شوې دي.»

نوموړي د امریکا ولسمشر ته سپارښتنه کړې، چې له دغه ډول بد معاشۍ لاس واخلي او «افغانستان او افغانان د بګرام پر تصرف کولو مه ګواښه، باور لرو هر هغه څوک چې د شوروي او ناټو پر وړاندې جنګېدلي بیا به هم د هر مغرور یرغلګر پر وړاندې وجنګېږي.» او همداراز خبرداری ورکوي: «افغانان به هېڅکله هم له هغو کسانو ملاتړ ونه کړي چې د دوښمن پر وړاندې سر ټيټ کړي او تسلیم شي.»

د یادونې وړ ده، چې د امریکا ولسمشر څو ځلي د بګرام د بیا تصرف کولو په تړاو څرګندونې کړي او همدا څو ورځې مخکې یې طالبان وګواښل چې که چېرې ژر تر ژره بګرام ورنکړل شي، نو ډېرې بدې پېښې به رامنځته شي.

خو طالبانو د بګرام هوايي اډې پر سر هر ډول معامله او همداراز امریکا ته د دغې اډې د سپارنې مساله په کلکه رد کړې ده.

د سرچینو په خبره، په ارزګان، زابل او هلمند ولایتونو کې د ټولو بانکونو په استازولیو کې پیسې خلاصې او بانکي سیسټم په ټپه درېدلی دی.

تېره اوونۍ د طالبانو د مشر په امر کې د هېواد په ډېریو ولایتونو کې د نوري فایبر انټرنېټ بند شو او د سرچینو په وینا، هبت الله اخوندزاده پرېکړه کړې چې په ټول هېواد کې د نوري فایبر یا کېبلي انټرنېټ بند کړي.

بانکونه او ګمرکونه د نوري فایبر په څېر چټک انټرنېټ ته اړتیا لري او د همدې ستونزې د حل په موخه نن (دوشنبه د وږي ۳۱مه) د کندهار ولایت د خصوصي سوداګریزو بانکونو رییسان د افغانستان بانک له رييس سره یو ځای د کندهار والي ملا شیرین ته چې هبت الله اخوندزاده ته له نږدې کسانو ګڼل کېږي ورغلي او ورسره یې د بانکونو د بشپړ فلج کېدو په تړاو خبرداری ورکړی دی.

سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، دوی له ملاشیرین څخه غوښتي چې د نوري فایبر له انټرنېټ څخه د ګټې اخیستنې اجازه ورکړي، ځکه له دغه انټرنېټ پرته ټول سوداګریز بهیر درېږي. د دوی په وینا، په ارزګان، زابل او هلمند ولایتونو کې د ټولو بانکونو په استازولیو کې پیسې خلاصې او بانکي سیسټم په ټپه درېدلی دی.

سرچینه زیاتوي: «له تېرې چهارشنبې ورځې راهیسې په هلمند، ارزګان او زابل ولایتونو کې په ټولو بانکونو کې د پیسو د نشتوالي له امله هېڅ پیسې نه دي را اېستل شوي او بانکي راکړه ورکړه په ټپه درېدلې ده.»

د سرچینې په وینا، د کندهار والي په دې کتنه کې د بانکونو له لوري د پاینټ ټو پاینټ د انټرنېټ د کارونې اجازه ورکړې، خو یادو ريیسانو ورته ویلي چې دغه انټرنېټ د بانکي چارو لپاره کافي نه دی او دوی نه شي کولی په دې انټرنېټ سره خپلې بانکې چارې پر مخ یوسي.

په کندهار کې د خصوصي بانکونو ريیسانو همداراز خبرداری ورکړی، چې په پاتې بانکونو کې به هم په نږدې ورځو کې پاتې پیسې هم خلاصې شي او په دې سره به په سوېل زون کې په بشپړ ډول بانکونه فلج شي.

د افغانستان بانک سرورونه له دوبۍ او دوبۍ بیا له نړۍوال بانک سره وصل دي.

د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده په شفاهي امر د تېرې سې شنبې په ورځ (د وږي ۲۵مه) په لومړي ځل په بلخ او بیا ورپسې په کندهار کې د نوري فایبر انټرنېټ بند شو او دغه چاره په ډېریو نورو ولایتونو کې هم عملي شوه.

د طالبانو د کابینې یو شمېر غړي هم د نوري فایبر شبکې د پرې کېدو په غبرګون کې تېره اوونۍ کندهار ته تللي وو، څو ملا هبت الله قانع کړي چې دغه بندیز یې ناوړه پایلې لري، خو بېرته نهیلې او تش لاس کابل ته ګرځېدلي دي.

هبت الله اخوندزاده د طالبانو د کابینې یادو غړو ته په ښکاره ټکو ویلي، چې دی د انټرنېټ د «بندیز په تړاو هېڅ ډول دلیل نه مني» او باید دغه حکم یې په جدي توګه ژر تر ژره عملي شي.

په افغانستان کې انټرنېټ له درېیو سرچینو ترلاسه کېږي، لومړی یې نوري فایبر (کېبلي انټرنېټ) چې لوړ سرعت لري او له هېواد څخه بهر له اوو ځایونو افغانستان ته وصل شوی او دغه انټرنېټ بانکونو، ګمرکونو، دولتي ادارو او لویو دفترونو ته ضروري ګڼل کېږي، ځکه نور عادي انټرنېټ یې ستونزې نه شي حلولی.

دویم یې د سیم‌ کارټونو په وسیله انټرنېټ دی، چې د افغانستان د پنځو مخابراتي شبکو له لارې یې خدمات وړاندې کېږي، چې د عامو خلکو لپاره کارول کېږي، خو سرعت یې نسبتا ټیټ او بیه یې لوړه ده.

او درېیم یې بیا د سټلایټ انټرنېټ چې د سپوږمکۍ له لارې د دېش په وسیله کارول کېږي او زیاتره د هغو غرنیو سیمو اوسېدونکي یې کاروي، چې هلته نه نوري فایبر شته او نه هم د شبکو اسانتیاوې.

د هبت الله اخوندزاده دغې پرېکړې ګڼ کورني او نړۍوال غبرګونونه هم راوپارول او ډېریو یې وویل، چې هبت الله د نجونو پر زده کړو د بندیز په څېر د چټک انټرنېټ په بندولو سره غواړي افغانستان لا پسې منزوي کړي.

ځينو نورو بیا په ډاګه وویل، د نوري فایبر انټرنېټ بندول یوازې تخنیکي محدودیت نه دی، بلکې دا د خلکو پر تعلیم، اقتصاد او د بیان پر ازادۍ مستقیم برید دی او یو شمېر نورو بیا په روښانه ټکو څرګنده کړه، چې په دغه ډول چارو سره افغانستان د شمالي کوریا په څېر پر یوه هېواد بدلېدونکی دی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وايي، نیول شوي کسان د غلا، وژنې، د مرغانو غیرقانوني ښکار، اخلاقي فساد، ګواښونو او د طبیعي ځنګلونو د پرې کولو په تور نیول شوي دي.

له دغو کسانو نهه تنه په هرات، شپږ تنه په سمنګان، څلور تنه په دایکنډي، څلور تنه په کونړ، درې تنه په کندز، درې تنه په لغمان، دوه تنه په ننګرهار او دوه تنه په هلمند او نیمروز کې نیول شوي دي.

په ورته وخت کې، د پکتیکا د امنیه قوماندانۍ د ترهګرۍ ضد ادارې ویلي، چې د دغه ولایت د ارګون او یوسف‌خېل ولسوالیو په مربوطاتو کې یې یو شمېر وسلې او مهمات هم موندلي او ضبط کړي دي.

یاده دې وي چې په افغانستان کې په وروستیو وختونو کې د غلاوو، وژنو، زورواکۍ او اخلاقي فساد پېښې زیاتې شوي، چې د خلکو امنیت ته یې جدي ګواښ پېښ کړی دی.

د چارو پوهان په دې باور دي چې په هېواد کې پراخه بېکاري او د طالبانو بندیزونه د جرایمو د ډېرېدو لامل شوي دي.

یاده جبهه وايي، چې ځواکونو یې دغه عملیات د یکشنبې په شپه، د وږي پر ۳۰مه، د لویې لارې په مسیر کې ترسره کړل.

ملي مقاومت جبهه وايي، چې د طالبانو فیلډر موټر، چې وسله وال پکې سپاره وو، د برید هدف ګرځېدلی او وسلې یې هم نیول شوې دي.

طالبانو تر اوسه ددې پېښې پخلی نه دی کړی.