لوړپوړي طالب چارواکي د نشه‌يي توکو د قاچاق لپاره له انټرنېټ کار اخلي

دوی وايي، که څه هم اوازې دي چې ډېر ژر به الوتنې پیل شي؛ خو دغه نامعلوم وضعیت سخت ستړي کړي دي.

یو مساپر وایي:« مور مې ناروغه ده، له بلخ نه یې کابل ته د درمنلې لپاره وړې ده. ما مې مېرمنې ته ویلي و، چې زه هم درځم او په ګډه به کور ته ولاړ شو؛ خو اوس دلته بند پاتې یم، نه‌پوهېږم چې څه به کېږي او انتظار به مو کله پای ته رسېږي؟»

هغه وایي، داسې اوازې دي چې نن به هوايي ډګر خلاص او په سبا به الوتنې پیل شي.

دا په داسې حال کې ده، چې تازه د اریانا افغان هوايي شرکت ویلي هڅه کوي چې ژر تر ژره خپلې الوتنې پیل کړي. په افغانستان کې د انټرنېټ له بندېدو وروسته هوايي شرکتونو د خپلو الوتنو د لغوه کېدو خبر ورکړی و.

که څه هم د یادې ډلې د امرباالمعروف وزارت پر اېکس پاڼه یوازې د نن ورځې نېټه خپره کړې؛ خو د اریانا افغان هوايي شرکت مشر بیا ویلي، هڅه کوي ډېر ژر خپلې الوتنې پیل کړي.

پرون هم د طالبانو د حکومت د ګوتو په شمېر ادارو په خواله رسنیو پوسټونه کړي وو؛ خو بهر مېشتو افغانانو ترې په کمېنټونو کې پوښتنه کړې وه، چې دوی بیا کوم انټرنېټ کاروي؟

په افغانستان کې په بشپړ ډول د انټرنېټ له بندېدو درې ورځې تېرېږي؛ خو تراوسه هیڅ طالب چارواکي د دغه بندیزونو په اړه څه نه‌دي ویلي.

هغه وایي، د طالبانو عملیاتي ډله هڅه کوي چې له نړۍوالو هوايي ډګرونو سره اړیکې ټينګې کړي او د اریانا افغان هوايي شرکت الوتنې له سره پيل کړي. هغه زیاته کړې، چې په دې لړ کې به یې لومړۍ الوتنه د سعودي عربستان جدې ښار ته وي.

دا د طالبانو له‌خوا د انټرنېټ تر بندېدو دوه ورځې وروسته لومړی پوسټ دی، چې په خواله رسنۍ خپرېږي؛ خو دا لا روښانه نه‌ده، چې دغه پوسټ له افغانستان نه بهر شوی او که طالبانو په ځينو دولتي ادارو کې بېرته انټرنېټ فعال کړی دی.

د طالبانو له‌خوا د انټرنېټ او مخابراتي شبکو بندولو د افغانستان د اقتصاد، زده‌کړو، ټولنیزو اړیکو، معلوماتو شریکولو او انساني ژوند ډېره برخه زیانمنه کړه، چې خورا ډېر کورني او بهرني غبرګونونه یې راوپارول.

سرچینو ویلي، دغه وضعیت د دې لامل شوی چې ځینې مرستندویه دفترونه خپل فعالیتونه ودروي او کډوال د نغدي مرستو له ترلاسه کولو بې‌برخې شوي دي.

له ایران او پاکستان نه د راستنېدونکو کډوالو د ثبت، ارزونې او مرستو بهیر ټول د کمپیوټري سیسټمونو له لارې پر مخ وړل کېږي او مرستندویه ادارې تر ثبت وروسته له کډوالو سره نغدي او غیرنغدي مرستې کوي.

سرچینې زیاتوي، چې د انټرنېټ له بندېدو سره د مرستندویه ادارو ډېری کارکوونکي له خپلو دفترونو څخه وتلي دي.

د بشري حقونو څار بنسټ یوې غړې سحر فطرت ويلي:« انټرنېټ د افغان ښځو او نجونو سره مرسته کړې، چې د زده‌کړو پر بندیز سربېره زده‌کړې وکړي او د طالبانو د جنسیتي تبعیض بنسټیزو تګلارو پر وړاندې مقاومت وکړي.»

نوموړې همدا راز ویلي، انټرنېټ د بشري حقونو له سازمانونو سره هم مرسته کړې چې د بشري حقونو د سرغړونو بېلابېل موارد ثبت او راپور کړي.

د بشري حقونو څار بنسټ په باور؛ طالبانو د انټرنېټ په پرې کولو سره هغو ښځو ته چې لا له وړاندې له خپلو ګڼو حقونو بې‌برخې شوې دي د زده‌کړو، عاید او مقاومت په برخو کې یې د دوی لپاره محدود فرصتونه هم له‌منځه یوړل.