اروپايي ټولنې د بین‌الافغاني خبرو د پیل کېدو غوښتنه کړې

د خیبر پښتونخوا نوي اعلی وزیر ویلي، چې د شهباز شریف په مشرۍ یې د مرکزي حکومت په غونډه کې ځکه ګډون نه دی کړی، چې نوموړي ته د تحریک انصاف ګوند مشر او د پاکستان له پخواني لومړي وزیر عمران خان سره په زندان کې د کتلو اجازه نه ده ورکړل شوې.

سهیل اپریدي ویلي، تر هغه چې له عمران خان سره ونه ګوري او له هغه نه د پالیسۍ په تړاو لارښوونې ترلاسه نه کړي، د مرکزي حکومت په ناستو کې به ګډون ونه کړي.

نوموړي ویلي، په دغه ډول غونډو کې ګډون د پښتونخوا د خلکو د رسمي او قانوني واک سپکاوی ګڼل کېږي.

سهیل اپریدي له مرکزي حکومت او د پاکستان له سترې محکمې غوښتنه کړې، چې ژر تر تر ژره دې د نوموړي او عمران خان د لېده کاته مساله حل کړي.

د خیبر پښتونخوا حکومت دغه راز ویلي، چې په دغه ایالت کې د افغان کډوالو د ۲۸ کمپونو د تخلیې امر هم د مرکزي حکومت له خوا ور کړل شوی او دوی پکې ښکیل نه دي.

د راپورونو له مخې، نن د جمعې په ورځ د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د دغه هېواد د څلورو ایالتونو اعلی وزیران د افغان کډوالو د اخراج او کرنې په تړاو ناستې ته وربللي دي.

یوناما په یوه اعلامیه کې ویلي، باور وړ راپورونه یې ترلاسه کړي چې دطالبانو او د پاکستاني پوځ ترمنځ د وسله والو نښتو له امله ګڼو ملکي وګړو ته، په ځانګړي ډول ښځو او ماشومانو ته، مرګ‌ژوبله اوښتې ده.

اعلامیه زیاتوي چې د اکتوبر له لسمې راهیسې د دواړو لورو ترمنځ په ډېورنډ کرښه د تاوتریخوالي کچه لوړه شوې او اوس مهال د ملکي تلفاتو تر ټولو زیات راپورونه د کندهار له سپین بولدک ولسوالۍ څخه ترلاسه شوي دي.

د یوناما د لومړنیو ارزونو له مخې، په سپین بولدک کې لږ تر لږه ۱۷ ملکي کسان وژل شوي او ۳۴۶ نور ټپیان دي، خو افغانستان انټرنشنل ته د میرویس روغتون سرچینو وویل، چې ۴۰ تنه ملکي کسان وژل شوي او ۱۷۱ تنه نور ټپیان دي.

د ملګرو ملتونو دغې ادارې ویلي چې د تلفاتو دقیق شمېر لا هم ارزول کېږي.

یوناما زیاته کړې چې په پکتیکا، پکتیا، کونړ او هلمند ولایتونو کې هم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د نښتو له امله لږ تر لږه یو ملکي کس وژل شوی او ۱۵ نور ټپیان شوي دي.

په اعلامیه کې راغلي: «یوناما ټولو اړخونو ته یادونه کوي چې د نړیوالو قوانینو له مخې باید اصولو ته پابند پاتې شي، څو د ملکي تلفاتو مخه ونیول شي.»

یوناما د دواړو هېوادونو له چارواکو وغوښتل چې د تاوتریخوالي د دوام پر ځای د خبرو له لارې دایمي حل‌لارې ته ورسېږي او د اوربند ژمنه عملي کړي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د ۴۸ ساعته اوربند موده نن پای ته رسیږي، خو تر اوسه د دواړو خواوو ترمنځ د اوربند غځولو په تړاو کومه هوکړه نه ده شوې.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دواړې خواوې د قطر په منځګړتوب په دوحه کې خبرې اترې کوي، خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ وویل، چې په دې اړه معلومات نه لري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان د خپل اونیز خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې له افغانستان سره له شخړو وروسته لا هم ډيپلوماټیکې اړیکې دوام لري، او د کمولو څه پلان یې نشته.

نوموړي په ټینګار سره له طالبانو غوښتنه کړې، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد له کارولو را وګرځوي.

طالبانو د پاکستان دا ډول څرګندونې په مکرر ډول رد کړې دي.

نوموړي په قطر کې د طالبانو او پاکستان د پلاویو ترمنځ د خبرو اترو په تړاو وویل، چې په دې اړه معلومات نه لري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت یوځل بیا د خپل وزارت د رسمي اعلامیې دا ټکي تکرار کړل، چې « پاکستان د یوې داسې ورځې په هیله دی، چې افغانستان ازاد شي او د یوه ریښتني استازي له خوا اداره شي».

طالبانو له دې وړاندې د پاکستان د اعلامیې په غبرګون کې په پاکستان کې د تحریک لبیک ډلې پر غړو د پاکستان د امنیتي ځواکونو برید غندلی و او ددغه هېواد له پوځ او حکومت نه یې غوښتي وو، چې د خپلو خلکو پر ضد له زور زیاتي لاس واخلي او ستونزه د خبرو له لارې اواره کړي.

هغه زیاته کړې،‌ ورېښمو پله کې دغه جوړ شوی پنډغالی په یو وخت د زرګونه کډوالو د ځای کېدو ظرفیت لري او په‌کې د ستنېدونکو لپاره ټولې اسانتیاوې برابرې شوې دي. د نوموړي په وینا؛ له دې سره به د ستنېدونکو ستونزې اوارې شي. د طالبانو دغه والي له ایران نه غوښتي، چې د افغان کډوالو لپاره دې د اسلامي اصولو پر بنسټ وړ شرایط برابر کړي.

دغه پنډغالی داسې مهال جوړېږي، چې د هرات اسلام‌کلا او د نیمروز ورېښمو پله له لارې هره ورځ سلګونه کسان هېواد ته په جبري توګه ستنېږي. همدا راز په تېرو څلورو میاشتو کې یاد هېواد له یو مېلیون څخه ډېر افغانان په جبري توګه اېستلي دي. دغه ستنېدونکو شکایتونه کړي وو، چې د ایران تر څنګ په افغانستان کې هم ورته د پنډغالو لازمې اسانتیاوې نه وې برابرې شوې او له ګڼو ستونزو سره مخ کېدل.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو په ګډون د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو عالي کمېشنرۍ اندېښنه ښوولې، چې په افغانستان کې راستنېدونکي له جدي ناورین سره مخ دي. بې روزګاري، ناسم اقتصادي وضعیت، د سرپناوو او مرستو نشتوالی هغه مسالې دي، چې کډوال یې له جدي ننګوونو سره مخ کړي دي.

طالبانو د یو شمېر هېوادونو تر څنګ نړۍوالو مرستندویه ادارو ته هم لاسونه اوږده کړي او ترې یې غوښتي، چې د دغه کډوالو لپاره ورسره لازمې همکارۍ وکړي؛ خو په کور دننه یې شته مرستې هم سمې نه دي مدیریت کړې.

د طالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې د بهرامي په حواله لیکل شوي، چې هېواد یې د افغان کډوالو په تړاو له طالبانو سره خبرو ته ژمن دی او مسلکي افغان کارګرو ته به ۲۰۰زره ویزې هم ورکړي. د نوموړي په حواله زیاته شوې، چې د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ کچه هم تر پخوا ډېره ښه شوې ده.

مولوي عبدالکبیر له دغو ایراني چارواکو نه غوښتي، چې هېواد یې باید له افغان کډوالو سره له نرمۍ کار واخلي او په جبري توګه دې د هغوی له ستنېدو ډډه وکړي. د طالبانو دغه وزیر ویلي، ایران باید د افغان کډوالو د شتمنیو د خوندیتوب په تړاو هم لازم اقدام وکړي.

له دې سربېره ایراني لوري د طالبانو او‌ پاکستان ترمنځ د وروستي کړکېچ په تړاو هم اندېښنه ښوولې او د مسایلو د حل لپاره یې د تهران د منځګړتوب وړاندیز هم کړی دی. تر دې مخکې هم د ایران د بهرنیو چارو وزارت ورته څرګندونې کړې او د دواړو لوریو ترمنځ یې د روغې جوړې لپاره چمتووالی ښوولی و.

ایران په تېرو څلورو میاشتو کې له یو مېلیون څخه ډېر افغان کډوال په جبري توګه له خپلې خاورې اېستلي او دغه لړۍ لا هم روانه ده. دغه ناسته داسې مهال کېږي، چې دغو ستنو شویو کډوالو نیوکې کړې چې په یاد هېواد کې یې شتمنۍ، ملکیتونه او پانګونې پاتې شوې او ایراني حکومت ورته اجازه ور نه‌کړه چې خپلې شتمنۍ راټولې کړي.

همدا راز ایران کې افغان کډوال شکنجه شوي، زنداني شوي او ان اعدام شوي دي. له دې ور هاخوا په ګاونډي پاکستان کې هم افغان کډوال له جدي ننګوونو او د اېستلو له ګواښونو سره مخ دي. د اسلام‌اباد په امر بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو د اېستلو عملیات روان دي.